Xạ trị trong điều trị ung thư buồng trứng: những điều người bệnh nên biết

Khi nghe đến ung thư buồng trứng, nhiều người thường nghĩ ngay đến phẫu thuật và hóa trị. Xạ trị (radiotherapy) là phương pháp dùng tia năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư, và trong ung thư buồng trứng, nó thường được cân nhắc cho một số tình huống cụ thể hơn là dùng cho mọi trường hợp. Bài viết này tổng hợp một số thông tin từ các nghiên cứu gần đây để giúp bạn hiểu rõ hơn, dựa trên những gì tài liệu đề cập.

Xạ trị là một trong các lựa chọn điều trị

Ung thư buồng trứng và các ung thư phụ khoa khác thường được điều trị bằng nhiều cách phối hợp, bao gồm phẫu thuật, hóa trị, xạ trị và các liệu pháp nhắm trúng đích [4]. Dù đã có nhiều tiến bộ, kết quả điều trị vẫn có thể khác nhau giữa từng người, và việc chẩn đoán kịp thời đôi khi còn là thách thức [4]. Điều này cho thấy mỗi ca bệnh có thể cần một kế hoạch điều trị riêng, được cân nhắc dựa trên tình trạng cụ thể của bạn.

Xạ trị khi ung thư lan đến não

Một tình huống mà xạ trị có thể được sử dụng là khi ung thư buồng trứng di căn (lan) đến não. Đây là trường hợp không thường gặp, với tỷ lệ ước tính khoảng 1% đến 3%, và thường liên quan đến bệnh ở giai đoạn tiến triển [2].

Trong một trường hợp được báo cáo, một phụ nữ 55 tuổi mắc ung thư buồng trứng thể huyết thanh độ cao (high grade serous) sau một thời gian bệnh ổn định đã xuất hiện các triệu chứng như rối loạn dáng đi. Chụp cắt lớp (CT) và cộng hưởng từ (MRI) não phát hiện các tổn thương di căn, trong đó chụp cộng hưởng từ cho thấy khả năng phát hiện những tổn thương nhỏ tốt hơn so với chụp cắt lớp vi tính [2]. Người bệnh được điều trị bằng corticosteroid, sau đó là xạ trị toàn não (whole brain radiotherapy), và tài liệu ghi nhận có cải thiện đáng kể [2].

Điều này gợi ý rằng khi ung thư lan đến não, xạ trị có thể là một phần trong hướng xử trí. Tuy nhiên, đây là mô tả từ một trường hợp cụ thể, nên hiệu quả có thể khác nhau ở mỗi người bệnh.

Ảnh hưởng của xạ trị đến khả năng sinh sản

Nếu bạn còn trong độ tuổi sinh sản, một mối quan tâm quan trọng là xạ trị (cùng với hóa trị) có thể ảnh hưởng đến khả năng có con sau này.

Một nghiên cứu theo dõi những phụ nữ từng trải qua hóa trị hoặc xạ trị cho thấy nhóm này có số trứng trưởng thành (MII) thu được thấp hơn và tỷ lệ phôi chất lượng cao giảm hơn so với nhóm đối chứng có chức năng buồng trứng tương đương [1]. Điều đáng khích lệ là trong chu kỳ chuyển phôi đông lạnh (frozen embryo transfer), tỷ lệ mang thai cộng dồn, tỷ lệ sinh con sống cộng dồn và tỷ lệ sảy thai không cho thấy khác biệt so với nhóm đối chứng [1]. Nghiên cứu cũng không tìm thấy mối liên hệ rõ giữa khoảng thời gian sau khi kết thúc hóa trị hoặc xạ trị với kết quả hỗ trợ sinh sản [1].

Nói cách khác, dù việc điều trị có thể làm giảm đáp ứng của buồng trứng, cơ hội thành công khi dùng công nghệ hỗ trợ sinh sản vẫn có thể tương đương. Nếu bạn mong muốn giữ khả năng sinh con, đây là điều nên trao đổi sớm với đội ngũ điều trị.

Một điểm liên quan được nhắc đến trong tài liệu là việc bảo tồn cơ quan về mặt giải phẫu không nên tự động được hiểu là bảo tồn được chức năng sinh sản [3]. Vì vậy, tư vấn về sinh sản nên được đặt ra sớm và trong khuôn khổ phối hợp nhiều chuyên khoa [3].

Công nghệ hỗ trợ trong lập kế hoạch điều trị

Các công cụ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) đang được nghiên cứu để hỗ trợ trong ung thư phụ khoa, ví dụ trong phân tích hình ảnh và đánh giá tiên lượng, hướng tới các phương pháp điều trị cá nhân hóa hơn [4]. Tuy vậy, phần lớn dữ liệu hiện đến từ các nghiên cứu đơn trung tâm, hồi cứu, và còn nhiều thách thức cần giải quyết trước khi ứng dụng rộng rãi [4]. Đây là hướng phát triển đáng chú ý nhưng vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Lời nhắn

Thông tin ở trên được tổng hợp từ một số nghiên cứu, và không thay thế cho việc tư vấn trực tiếp. Vai trò của xạ trị trong ung thư buồng trứng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giai đoạn bệnh, vị trí di căn và mong muốn của bạn về sinh sản. Bạn nên trao đổi cởi mở với bác sĩ điều trị để hiểu rõ phương pháp nào phù hợp với hoàn cảnh của mình, cũng như hỏi về các lựa chọn bảo tồn khả năng sinh sản nếu điều đó quan trọng với bạn. Đội ngũ y tế sẽ giúp bạn cân nhắc lợi ích và những điều cần lưu ý để đưa ra quyết định phù hợp nhất.

Bối cảnh tại Việt Nam

Ung thư buồng trứng là một ung thư phụ khoa thường gặp và là nguyên nhân tử vong đáng lưu ý ở nữ giới tại Việt Nam. Bệnh thường khó phát hiện sớm vì buồng trứng nằm sâu trong tiểu khung, còn các biểu hiện ban đầu như khó tiêu, mệt mỏi hoặc chán ăn dễ bị nhầm với bệnh lý khác. Khi có đau hoặc chướng bụng, cảm giác nặng vùng bụng dưới, sờ thấy khối bụng, chảy máu âm đạo bất thường hay rối loạn tiêu hóa, tiết niệu, người bệnh nên đi khám sớm.

Hướng dẫn Bộ Y tế nhấn mạnh việc chẩn đoán cần dựa trên thăm khám, chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm chất chỉ điểm khối u và đặc biệt là mô bệnh học. Chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI), chụp PET/CT cùng các phương pháp khác có thể giúp đánh giá giai đoạn, theo dõi đáp ứng, phát hiện tái phát hoặc di căn. Chụp PET/CT cũng có thể được dùng để mô phỏng lập kế hoạch xạ trị khi bác sĩ chỉ định.

Người bệnh nên khám và điều trị tại cơ sở chuyên khoa ung bướu, nơi có phối hợp giữa phẫu thuật, hóa trị, xạ trị và các chuyên ngành liên quan. Hãy hỏi bác sĩ về mục tiêu của xạ trị trong từng tình huống cụ thể, các tác dụng phụ cần theo dõi, đồng thời trao đổi với bệnh viện về quyền lợi và thủ tục bảo hiểm y tế.

Nguồn tham khảo

1. IVF outcomes in cancer survivors: lower ovarian response and early embryo development but comparable success in frozen embryo transfer cycles — a retrospective cohort study. PMC
2. Brain metastases as a manifestation of late relapse in high-grade serous ovarian cancer: Diagnostic and therapeutic challenges. PMC
3. Female Oncofertility in Colorectal Cancer: Reproductive Uncertainties and Potential Benefits of Immunotherapy. PMC
4. Artificial Intelligence in Gynecologic Oncology: Current Applications, Clinical Challenges, and Future Perspectives. PMC