Phẫu thuật trong điều trị ung thư thận: những điều người bệnh nên biết

Khi nghe tin cần phẫu thuật để điều trị ung thư thận, nhiều người cảm thấy lo lắng và có nhiều câu hỏi chưa được giải đáp. Bài viết này giúp bạn hiểu rõ hơn về vai trò của phẫu thuật, các lựa chọn có thể có, cũng như một số điều cần lưu ý trước và sau mổ, dựa trên các nghiên cứu hiện có.

Phẫu thuật cắt thận và giữ lại thận

Trong điều trị ung thư thận, phẫu thuật là một phương pháp quan trọng. Tùy tình huống, bác sĩ có thể cân nhắc cắt toàn bộ thận hoặc chỉ cắt phần thận có khối u để giữ lại phần thận lành.

Với những trường hợp muốn bảo tồn thận, một số kỹ thuật hiện đại cho phép mổ ít xâm lấn hơn. Một báo cáo mô tả trường hợp một phụ nữ 51 tuổi được phẫu thuật giữ lại thận bằng nội soi sau phúc mạc qua một cổng (single port retroperitoneoscopic), thay vì cắt bỏ toàn bộ thận như đề nghị ban đầu ở nơi khác. Ca mổ này có thời gian thiếu máu ấm khoảng 20 phút và lượng máu mất ước tính rất ít, và sau bốn tháng thận vẫn được tưới máu tốt [4]. Đây là ví dụ cho thấy trong một số tình huống, việc giữ lại thận có thể khả thi khi mong muốn bảo tồn chức năng thận được đặt ra rõ ràng.

Khi ung thư đã lan xa: phẫu thuật giảm khối u kết hợp điều trị toàn thân

Với ung thư thận tế bào sáng đã di căn (metastatic clear cell renal cell carcinoma), việc điều trị thường phối hợp nhiều phương pháp. Phẫu thuật cắt thận giảm khối u (cytoreductive nephrectomy) không chỉ giúp giảm triệu chứng mà còn loại bỏ một khối u lớn vốn có thể trở thành nơi tế bào ung thư "né tránh" hệ miễn dịch [2].

Các nghiên cứu gần đây đang tìm hiểu thời điểm phẫu thuật phù hợp khi kết hợp với thuốc miễn dịch. Thử nghiệm Cyto KIK đưa ra giả thuyết rằng dùng thuốc miễn dịch (nivolumab) cùng thuốc nhắm trúng đích (cabozantinib) cả trước và sau mổ có thể giúp tăng đáp ứng miễn dịch [2]. Một hướng khác là trì hoãn phẫu thuật cắt thận cho đến sau khi người bệnh đã được điều trị bằng phối hợp hai thuốc miễn dịch (ipilimumab và nivolumab), như trong nghiên cứu theo dõi nhóm bệnh nhân ung thư thận di căn [7]. Cần lưu ý rằng chỉ khoảng 10 đến 15 phần trăm người bệnh đạt đáp ứng hoàn toàn với điều trị bước đầu hiện nay [2], nên phẫu thuật thường là một phần trong kế hoạch điều trị nhiều bước.

Khi khối u từ cơ quan khác xâm lấn vào thận

Đôi khi thận bị cắt bỏ không phải vì ung thư khởi phát từ thận. Có báo cáo về một phụ nữ 65 tuổi bị ung thư đại tràng xâm lấn trực tiếp sang thận trái, và trong ca mổ cấp cứu, bác sĩ đã phải cắt cả thận trái vì khối u đã ăn vào mô thận [3]. Ngoài ra, thận cũng có thể chứa hai loại u khác nhau cùng lúc. Một báo cáo mô tả trường hợp phát hiện đồng thời ung thư thận tế bào sáng và di căn ung thư vú trong cùng một khối u, chỉ được xác định sau khi cắt thận và làm giải phẫu bệnh [6]. Những tình huống này cho thấy vì sao việc đánh giá kỹ và phối hợp nhiều chuyên khoa lại quan trọng.

Rủi ro tổn thương thận sau mổ

Một mối quan tâm sau phẫu thuật là tổn thương thận cấp (acute kidney injury). Đây là biến chứng khá thường gặp ở người bệnh ung thư và trong quá trình điều trị, và có thể ảnh hưởng đến chức năng thận về lâu dài cũng như kết quả điều trị chung [1].

Dù dữ liệu cụ thể cho phẫu thuật ung thư thận còn hạn chế trong các nguồn này, một nghiên cứu trên phẫu thuật ung thư đại trực tràng cho thấy tổn thương thận cấp sau mổ xảy ra ở khoảng 8 đến 20 phần trăm người bệnh và có liên quan đến tăng nguy cơ biến chứng [5]. Các nhà nghiên cứu đang phát triển những công cụ dự đoán, bao gồm cả trí tuệ nhân tạo, nhằm nhận diện sớm người có nguy cơ cao để theo dõi và phòng ngừa kịp thời [1][5]. Tuy vậy, phần lớn các mô hình này vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và chưa chứng minh được là cải thiện kết quả điều trị trên thực tế [1].

Sức khỏe tinh thần quanh giai đoạn phẫu thuật

Phẫu thuật không chỉ tác động đến cơ thể mà còn đến tâm lý. Một tổng quan về phẫu thuật tiết niệu và cơ quan sinh dục cho thấy người bệnh có thể trải qua nhiều loại lo lắng khác nhau, từ sự bất an và sợ hãi trước mổ, đến đau và khó ngủ giai đoạn sớm sau mổ, và những băn khoăn lâu dài về tiểu tiện, chức năng tình dục, hình ảnh cơ thể và hòa nhập xã hội [8]. Nếu bạn cảm thấy căng thẳng hay buồn phiền, đó là điều dễ hiểu, và việc chia sẻ với đội ngũ chăm sóc có thể giúp bạn được hỗ trợ phù hợp.

Lời kết

Mỗi trường hợp ung thư thận là khác nhau, và lựa chọn phẫu thuật phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại u, giai đoạn bệnh, chức năng thận và mong muốn của chính bạn. Những thông tin trên chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho tư vấn y khoa cá nhân. Bạn nên trao đổi cởi mở với bác sĩ điều trị về các lựa chọn phù hợp, những rủi ro có thể gặp và cách chăm sóc trước cũng như sau mổ, để cùng đưa ra quyết định tốt nhất cho mình.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ung thư thận là bệnh tương đối hiếm, thường gặp ở người trên 55 tuổi và nam giới nhiều hơn nữ. Bệnh không thuộc nhóm ba loại ung thư đứng đầu về số ca mắc hoặc tử vong trong thống kê ung thư năm 2024. Tuy vậy, ung thư thận có thể diễn tiến âm thầm, đôi khi được phát hiện tình cờ khi siêu âm hoặc chụp chiếu vì một lý do khác. Đái máu, đau lưng, sờ thấy khối ở bụng, sụt cân, thiếu máu hoặc sốt là những dấu hiệu cần được kiểm tra. Hút thuốc, tăng huyết áp và béo phì có liên quan đến nguy cơ bệnh.

Theo hướng dẫn chuyên môn, lựa chọn điều trị phụ thuộc vào giai đoạn ung thư và chức năng của từng thận. Với bệnh chưa di căn, phẫu thuật có thể là cắt toàn bộ thận hoặc cắt một phần thận để bảo tồn mô lành. Cắt thận bán phần thường được cân nhắc khi khối u nhỏ, nằm ở một cực của thận, người bệnh chỉ có một thận, có u ở cả hai thận hoặc chức năng hai thận đã giảm. Bệnh tiến triển tại chỗ có thể cần cắt thận triệt căn, vét hạch và lấy huyết khối. Khi đã di căn xa, điều trị toàn thân thường giữ vai trò chính, còn phẫu thuật được cân nhắc tùy trường hợp.

Nếu có dấu hiệu nghi ngờ hoặc đã được chẩn đoán, người bệnh nên khám tại cơ sở chuyên khoa ung bướu, nơi có thể đánh giá đầy đủ hình ảnh, mô bệnh học và chức năng thận trước khi quyết định mổ. Hãy mang theo kết quả xét nghiệm và chủ động hỏi cơ sở điều trị về quyền lợi, thủ tục thanh toán bằng bảo hiểm y tế.

Nguồn tham khảo

1. Prediction of Acute Kidney Injury in Oncology: From Clinical Risk Scores to AI-Enabled Precision Onco-Nephrology. PMC
2. 9 CD8+ T Cells and Clinical Outcomes from the CYTO Reductive Surgery in Kidney Cancer Plus Immunotherapy and Targeted Kinase Inhibition (Cyto-KIK) Trial. PMC
3. Extraluminal Colonic Adenocarcinoma Directly Invading the Left Kidney: A Rare Case of Direct Invasion. PMC
4. Kidney-sparing resection of concomitant renal artery and renal vein aneurysms by single-port retroperitoneoscopic surgery: a case report. PMC
5. Predicting postoperative acute kidney injury after colorectal cancer surgery: development and internal validation of a clinical prediction model using a nationwide cohort. PMC
6. Therapeutic challenges of a renal collision tumour comprising clear cell renal cell carcinoma and metastatic breast carcinoma: a case report. PMC
7. 71 Integrated Spatial Multi-omics Reveals Tumour Immune Microenvironment Programmes Underlying Durable Response and Resistance to Dual ICI Therapy in ccRCC. PMC
8. Perioperative mental health needs in urological and genitourinary surgery: a scoping review. PMC