Hoá trị trong điều trị ung thư thận: những điều người bệnh nên biết

Khi nghe đến chẩn đoán ung thư thận, nhiều người thường nghĩ ngay đến hoá trị vì đây là phương pháp quen thuộc trong điều trị ung thư nói chung. Tuy nhiên, ung thư thận có một số đặc điểm riêng khiến câu chuyện điều trị phức tạp hơn. Bài viết này giúp bạn hiểu rõ hơn về vai trò của hoá trị, những lựa chọn khác đang được nghiên cứu, và vì sao việc chăm sóc chức năng thận lại quan trọng trong suốt quá trình điều trị.

Vì sao hoá trị thường không phải lựa chọn hàng đầu

Một điểm mà bạn nên biết là ung thư thận, đặc biệt là ung thư biểu mô tế bào thận (renal cell carcinoma), có xu hướng đáp ứng kém với các phương pháp điều trị truyền thống. Theo các tài liệu nghiên cứu, loại ung thư này được xem là một thách thức lớn trong lâm sàng vì nó thường kháng lại hoá trị, xạ trị và cả liệu pháp miễn dịch truyền thống [3]. Điều này giúp giải thích vì sao bác sĩ có thể cân nhắc nhiều hướng điều trị khác nhau thay vì chỉ dựa vào hoá trị.

Những hướng điều trị đang được nghiên cứu

Vì hoá trị đơn thuần có nhiều hạn chế với ung thư thận, các nhà khoa học đang tìm hiểu nhiều cách tiếp cận mới.

Một hướng đáng chú ý là liệu pháp miễn dịch dùng thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (immune checkpoint inhibitors, viết tắt ICI). Ở nhóm người bệnh ghép thận mắc ung thư, một nghiên cứu cho thấy tỷ lệ đáp ứng và thời gian sống có xu hướng khá hơn khi dùng ICI so với hoá trị toàn thân, dù sự khác biệt chưa đạt ý nghĩa thống kê rõ ràng [4]. Cần lưu ý rằng ở người ghép thận, việc dùng ICI cũng đi kèm nguy cơ thải ghép cần được cân nhắc kỹ [4].

Ngoài ra, các nhà nghiên cứu cũng đang khám phá liệu pháp tế bào diệt tự nhiên (natural killer cells, viết tắt NK). Điều thú vị là mô ung thư thận được ghi nhận có mức độ tế bào NK thâm nhập cao, khiến ung thư thận trở thành một trong những ứng viên tiềm năng cho hướng điều trị này trong tương lai [9]. Các công nghệ như hạt nano tổng hợp theo phương pháp sinh học (green-synthesized nanoparticles) cũng đang được tìm hiểu nhằm đưa thuốc đến đúng vị trí khối u và giảm độc tính [3]. Những hướng này phần lớn vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và chưa phải điều trị thường quy.

Hoá trị có thể ảnh hưởng đến thận như thế nào

Nếu bạn được chỉ định hoá trị, một mối quan tâm quan trọng là ảnh hưởng của thuốc lên chức năng thận. Tổn thương thận cấp (acute kidney injury) là biến chứng khá thường gặp trong quá trình điều trị ung thư, và nó có thể làm gián đoạn phác đồ, ảnh hưởng đến chức năng thận về lâu dài [1].

Một số loại thuốc có cơ chế gây tổn thương thận khác nhau. Ví dụ, hoá trị nền platinum (platinum-based chemotherapy) được ghi nhận có thể gây tổn thương thận theo những cơ chế riêng [2]. Ở trẻ em điều trị bằng ifosfamide, một nghiên cứu tại Hà Lan cho thấy tỷ lệ mắc bệnh thận mạn (chronic kidney disease) trong vòng 5 năm đầu lên tới khoảng 42%, với liều tích luỹ cao và các đợt tổn thương thận cấp trong lúc điều trị là những yếu tố làm tăng nguy cơ [5]. Cũng có báo cáo về trường hợp hiếm gặp một người bệnh bị tiêu cơ vân (rhabdomyolysis) sau khi truyền oxaliplatin, biểu hiện bằng nước tiểu sẫm màu và giảm lượng nước tiểu [6]. Những thông tin này không nhằm gây lo lắng, mà để bạn hiểu vì sao việc theo dõi sát trong quá trình điều trị lại cần thiết.

Theo dõi và phục hồi chức năng thận

Tin đáng mừng là chức năng thận có khả năng phục hồi. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây gợi ý rằng việc các chỉ số máu như creatinine trở về bình thường không hẳn đồng nghĩa với việc thận đã hồi phục hoàn toàn về mặt cấu trúc và khả năng chống chịu [2]. Vì vậy, quyết định có nên dùng lại thuốc gây độc thận hay không thường được bác sĩ cân nhắc giữa lợi ích điều trị ung thư và nguy cơ với thận [2].

Các công cụ dự đoán nguy cơ, bao gồm cả những mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đang được nghiên cứu để nhận diện sớm những người có nguy cơ tổn thương thận cao, từ đó giúp theo dõi và phòng ngừa sớm hơn [1]. Dù nhiều mô hình cho kết quả hứa hẹn, phần lớn vẫn cần thêm kiểm chứng trước khi áp dụng rộng rãi [1].

Riêng với nhóm người bệnh đã có bệnh thận mạn từ trước, một nghiên cứu cho thấy việc dùng thuốc miễn dịch ICI không làm tăng thêm nguy cơ tiến triển bệnh thận so với hoá trị, dù giai đoạn bệnh thận nặng hơn thì có xu hướng tiến triển nhanh hơn [7].

Vai trò của vận động thể chất

Bên cạnh thuốc, lối sống cũng được quan tâm. Một số tài liệu đề cập rằng vận động thể chất có thể hỗ trợ cải thiện tưới máu thận và góp phần giảm bớt độc tính lên thận, đồng thời có thể hỗ trợ hiệu quả của điều trị [8]. Đây là hướng đang được nghiên cứu và nên được thảo luận với bác sĩ để phù hợp với tình trạng của bạn.

Lời kết

Điều trị ung thư thận là một hành trình có nhiều lựa chọn và mỗi người bệnh lại có hoàn cảnh riêng. Vai trò của hoá trị, lợi ích và nguy cơ với thận, cũng như các phương pháp mới đều cần được cân nhắc dựa trên tình trạng cụ thể của bạn. Hãy trao đổi thẳng thắn với bác sĩ điều trị và bác sĩ thận học về phác đồ phù hợp, cách theo dõi chức năng thận, và bất kỳ dấu hiệu bất thường nào bạn gặp phải. Đây là cách tốt nhất để bạn đưa ra quyết định điều trị an toàn và phù hợp cho mình.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, theo GLOBOCAN 2024, ung thư thận có 1.274 ca mắc mới, xếp thứ 21 trong các loại ung thư và chiếm 0,72% tổng số ca ung thư. Bệnh gây 702 ca tử vong, xếp thứ 21, và có 3.533 người đang sống trong vòng 5 năm sau chẩn đoán. Ung thư thận thường gặp ở người trên 55 tuổi, nam nhiều hơn nữ. Một số yếu tố liên quan gồm hút thuốc, tăng huyết áp và béo phì.

Ung thư thận có thể diễn tiến âm thầm. Đái máu, đau lưng, có khối ở bụng, sụt cân, thiếu máu hoặc sốt là những dấu hiệu cần được kiểm tra, dù nhiều trường hợp được phát hiện tình cờ qua siêu âm hoặc chụp hình ảnh. Theo hướng dẫn Bộ Y tế, chẩn đoán cần kết hợp thăm khám, xét nghiệm hình ảnh và sinh thiết khi phù hợp, trong đó mô bệnh học có vai trò quyết định. Điều trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và chức năng từng thận. Bệnh chưa di căn thường được điều trị bằng phẫu thuật; ở giai đoạn di căn, điều trị đích và điều trị miễn dịch là các phương pháp chính. Vì vậy, hóa trị không phải lựa chọn mặc định cho mọi người bệnh ung thư thận.

Khi có dấu hiệu bất thường hoặc đã được chẩn đoán, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa ung bướu để được đánh giá đầy đủ và trao đổi về lựa chọn điều trị phù hợp. Hãy hỏi bệnh viện về quyền lợi bảo hiểm y tế, các khoản được chi trả và chi phí dự kiến trước khi bắt đầu điều trị.

Nguồn tham khảo

1. Prediction of Acute Kidney Injury in Oncology: From Clinical Risk Scores to AI-Enabled Precision Onco-Nephrology. PMC
2. Cellular Recovery and Therapeutic Rechallenge After Cancer Therapy-Induced Kidney Injury: Mechanistic Insights and Clinical Implications. PMC
3. Green-Synthesized Nanomaterials for Kidney Cancer: Current Progress and Future Perspectives. PMC
4. Immune Checkpoint Inhibitor Therapy of Malignancy in Kidney Transplant Recipients: Analysis of Real-world Outcomes. PMC
5. Chronic Kidney Disease in Children Within Five Years After Ifosfamide Chemotherapy for Childhood Cancer: A Dutch Pediatric Oncology Cohort Study. PMC
6. Oxaliplatin-induced rhabdomyolysis in a postoperative rectal cancer patient: a case report and literature review. PMC
7. Chronic kidney disease outcomes in patients treated with immune checkpoint inhibitors. PMC
8. Physical activity as a molecular modulator to enhance immunotherapy and drug sensitivity in the endometrial cancer–comorbidity continuum. PMC
9. A Multimodal Framework to Guide Solid Tumor Indications for Natural Killer Cell‐Based Therapy. PMC