Ifosfamide (Holoxan, Ifex)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Ifosfamide là một thuốc hoá trị dùng đường truyền tĩnh mạch, biệt dược gốc là Ifex (tại Hoa Kỳ) và Holoxan (tại châu Âu và nhiều nước khác, trong đó có Việt Nam), hiện thuộc hãng Baxter. [1] [2] Thuốc thuộc nhóm thuốc alkyl hoá, có họ hàng gần với cyclophosphamide. [2]

Sau khi vào cơ thể, ifosfamide được gan chuyển hoá thành dạng có hoạt tính. Dạng này gắn trực tiếp vào ADN (vật liệu di truyền) của tế bào, tạo các liên kết bất thường khiến ADN không nhân đôi được, từ đó làm chậm hoặc ngừng sự phát triển của tế bào ung thư. [2] Quá trình chuyển hoá cũng tạo ra các chất phụ độc với bàng quang, thận và hệ thần kinh; đây là nguồn gốc của những tác dụng phụ đặc trưng của ifosfamide. [2]

Vì vậy, ifosfamide gần như luôn được dùng kèm mesna, một thuốc bảo vệ niêm mạc bàng quang, cùng với truyền nhiều dịch. [2]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ, ifosfamide được phê duyệt phối hợp với các thuốc khác để điều trị u tế bào mầm ác tính ở tinh hoàn ở người bệnh đã được điều trị bằng hai loại hoá trị khác trước đó. [1] [2]

Ngoài chỉ định chính thức này, bác sĩ đôi khi dùng ifosfamide cho một số ung thư bàng quang, ung thư phổi, ung thư buồng trứng, ung thư cổ tử cung, sarcôm mô mềm và ung thư xương. [2] Trong thực hành, ifosfamide là thành phần quan trọng của nhiều phác đồ điều trị sarcôm (như sarcôm xương, sarcôm Ewing, sarcôm mô mềm) và một số u lympho tái phát. Việc dùng thuốc ngoài chỉ định chính thức cần được bác sĩ giải thích rõ lợi ích và rủi ro. [2]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Với u tế bào mầm tinh hoàn tái phát, các phác đồ hoá trị cứu vãn có ifosfamide phối hợp với cisplatin và một thuốc khác có thể giúp một tỷ lệ đáng kể người bệnh đạt lui bệnh lâu dài, kể cả sau khi phác đồ đầu tiên thất bại. [1] Ung thư tinh hoàn là một trong số ít ung thư có khả năng chữa khỏi ngay cả khi đã tái phát, và ifosfamide góp phần vào kết quả này.

Với sarcôm, ifosfamide phối hợp với các thuốc như doxorubicin giúp làm khối u thu nhỏ ở một phần người bệnh và được dùng cả trước, sau mổ và ở giai đoạn di căn. Mức lợi ích cụ thể phụ thuộc loại ung thư, giai đoạn và thể trạng của từng người.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Các tác dụng phụ thường gặp gồm buồn nôn, nôn, chán ăn, rụng tóc, mệt mỏi, và giảm tế bào máu. [2] Ifosfamide có một số độc tính nghiêm trọng cần biết rõ: [2]

• Ức chế tủy xương nặng: tăng nguy cơ nhiễm trùng và chảy máu, có thể đe dọa tính mạng. [2]
• Bệnh não do thuốc: lú lẫn, buồn ngủ, ảo giác, co giật, thậm chí hôn mê. Thường xuất hiện trong vài ngày sau truyền và phần lớn hồi phục khi ngừng thuốc, nhưng có thể gây tử vong. [2]
• Tổn thương thận: có thể xảy ra trong lúc điều trị hoặc nhiều tháng, nhiều năm sau. Ở trẻ em, tổn thương ống thận có thể ảnh hưởng xương và tăng trưởng. [2]
• Viêm bàng quang chảy máu: tiểu ra máu, tiểu buốt, tiểu gấp. Mesna và uống, truyền đủ nước giúp giảm đáng kể nguy cơ này. [2]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Sốt, rét run, đau họng, ho, chảy máu hoặc bầm tím bất thường, phân đen, nôn ra máu. [2]
• Lú lẫn, buồn ngủ bất thường, nhìn mờ, nói khó, đi lại mất thăng bằng, ảo giác, co giật. [2]
• Tiểu ra máu, tiểu buốt, tiểu nhiều lần; tiểu ít, phù mặt, tay chân. [2]
• Khó thở, đau ngực, tim đập bất thường. [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Ifosfamide được truyền tại bệnh viện, thường trong nhiều ngày liên tiếp của mỗi chu kỳ. [2] Trước và trong điều trị, bác sĩ xét nghiệm công thức máu, chức năng thận, điện giải và nước tiểu (kiểm tra có máu trong nước tiểu không) thường xuyên. [2] Người bệnh cần uống nhiều nước và đi tiểu thường xuyên theo hướng dẫn. [2] Người thân nên để ý các thay đổi về ý thức, hành vi của người bệnh trong và sau mỗi đợt truyền, và báo điều dưỡng ngay khi thấy bất thường.

Sau khi kết thúc điều trị, chức năng thận vẫn cần được theo dõi định kỳ, vì tổn thương có thể xuất hiện muộn. [2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Không ăn nhiều bưởi chùm hoặc uống nước bưởi chùm; tránh cỏ ban (St. John's wort). [2]
• Báo bác sĩ nếu đang hoặc từng dùng busulfan, từng xạ trị vùng bàng quang, có nhiễm trùng đường tiểu, khó tiểu, bệnh thận, tim hoặc gan. [2]
• Rượu bia có thể làm tác dụng phụ nặng hơn; hỏi bác sĩ trước khi dùng. Thuốc có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, ảnh hưởng thị lực: không lái xe khi chưa rõ thuốc ảnh hưởng thế nào đến bạn. [2]
• Thuốc có thể làm chậm lành vết thương; báo bác sĩ, nha sĩ trước khi phẫu thuật. [2]
• Thuốc có thể gây hại cho thai nhi và có thể gây vô sinh vĩnh viễn ở cả nam và nữ. Phụ nữ cần tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và 1 năm sau liều cuối; nam giới có bạn tình có khả năng mang thai cần tránh thai 6 tháng sau liều cuối. Không cho con bú trong khi điều trị và 1 tuần sau liều cuối. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Ifosfamide được phối hợp với những thuốc nào trong phác đồ của tôi, mỗi đợt truyền kéo dài mấy ngày và bao nhiêu chu kỳ?
• Tôi được dùng mesna và truyền dịch như thế nào để bảo vệ bàng quang?
• Những dấu hiệu nào về ý thức, hành vi mà gia đình tôi cần báo ngay cho điều dưỡng?
• Tôi có nên trữ tinh trùng hoặc trứng trước khi bắt đầu điều trị không?
• Chức năng thận của tôi cần theo dõi thế nào trong và sau điều trị?
• Tôi có được uống rượu bia hay dùng thuốc, thảo dược nào khác trong thời gian này không?
• Chi phí mỗi chu kỳ là bao nhiêu và bảo hiểm y tế chi trả thế nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Ifosfamide
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Ifosfamide