Xạ trị trong điều trị ung thư thận: những điều người bệnh nên biết

Khi nghe bác sĩ nhắc đến xạ trị, nhiều người bệnh ung thư thận có thể cảm thấy lo lắng và có nhiều câu hỏi. Bài viết này giúp bạn hiểu rõ hơn về vai trò của xạ trị trong điều trị ung thư thận, dựa trên các nghiên cứu gần đây, để bạn có thể trao đổi tự tin hơn với đội ngũ điều trị.

Ung Thư Thận Và Thách Thức Trong Điều Trị

Thận là cơ quan quan trọng, giúp giữ cân bằng cho cơ thể. Ung thư thận được xem là một thách thức lớn trong điều trị, một phần vì loại ung thư này thường kém đáp ứng với những phương pháp truyền thống như hóa trị, xạ trị và liệu pháp miễn dịch [1]. Điều này không có nghĩa là các phương pháp này vô ích, mà cho thấy việc điều trị cần được cân nhắc kỹ theo từng trường hợp cụ thể.

Xạ Trị Định Vị Thân Thể (SABR) Đang Được Quan Tâm

Một hướng đang được nghiên cứu nhiều là xạ trị định vị thân thể dạng cắt bỏ, thường gọi tắt là SABR (stereotactic ablative radiotherapy). Đây là kỹ thuật xạ trị tập trung liều cao vào khối u trong ít lần chiếu hơn.

Các dữ liệu ban đầu cho thấy SABR có thể kiểm soát khối u tại chỗ tốt, và chức năng thận trong thời gian ngắn sau điều trị có thể tương đương với phẫu thuật [3]. Đây là lý do phương pháp này ngày càng được chú ý như một lựa chọn giúp bảo tồn thận cho người bệnh ung thư thận nguyên phát.

Liệu Pháp Proton (Proton Beam Therapy)

Một dạng xạ trị khác đang được nghiên cứu cho ung thư thận là liệu pháp proton (proton beam therapy), cũng ứng dụng trong xạ trị định vị thân thể [2].

Điểm cần lưu ý là chùm tia proton khá nhạy với những gì nằm trên đường đi của tia. Nghiên cứu ghi nhận rằng những thay đổi nhỏ ở bề mặt da giữa các lần điều trị có thể làm thay đổi liều thực tế đến khối u. Trong nghiên cứu này, độ sâu của tâm khối u dọc theo đường tia có thể thay đổi tới khoảng 17,4 mm so với dự kiến, và khi chênh lệch vượt quá 5 mm, liều đến vùng đích có xu hướng thấp hơn kế hoạch [2]. Vì vậy, việc đặt tư thế người bệnh chính xác trong từng lần điều trị được xem là rất quan trọng.

Xạ Trị Có Thể Ảnh Hưởng Đến Chức Năng Thận

Đây là một điểm mà người bệnh nên hiểu rõ. Dù xạ trị nhắm vào khối u, phần thận khỏe mạnh xung quanh vẫn có thể nhận một phần liều tia.

Trong một nghiên cứu theo dõi những người bệnh có thận bị chiếu xạ ngoài ý muốn, tình trạng bệnh thận mạn (chronic kidney disease) trở nặng hơn xảy ra ở khoảng 46,98% trường hợp, thường vào khoảng thời gian trung vị là 173 ngày sau điều trị [3]. Nghiên cứu cũng ghi nhận rằng liều chiếu đến thận càng cao thì khả năng chức năng thận suy giảm càng lớn, và giới tính nữ được ghi nhận là một yếu tố nguy cơ [3].

Những con số này gợi ý rằng việc kiểm soát liều đến phần thận lành và theo dõi chức năng thận sau điều trị có thể có ý nghĩa quan trọng. Cần lưu ý đây là nghiên cứu hồi cứu, nên chưa thể khẳng định chắc chắn về quan hệ nhân quả [3].

Kết Hợp Xạ Trị Với Các Phương Pháp Khác

Trong một số trường hợp phức tạp, xạ trị có thể được sử dụng phối hợp với các phương pháp khác. Một báo cáo ca bệnh mô tả người bệnh ung thư biểu mô tế bào thận thể thiếu FH được điều trị bằng liệu pháp miễn dịch (nivolumab kết hợp ipilimumab) cùng với xạ trị, và đạt được sự kiểm soát bệnh sau phẫu thuật [4]. Đây là một ca bệnh riêng lẻ mang tính gợi ý, nên kết quả có thể khác nhau tùy từng người.

Những Hướng Nghiên Cứu Mới

Ngoài các kỹ thuật xạ trị, giới nghiên cứu cũng đang tìm hiểu những cách tiếp cận mới. Chẳng hạn, các hạt nano (nanoparticles) được quan tâm nhờ độc tính thấp, tính tương thích sinh học và khả năng đưa thuốc đến đúng đích, cùng những chiến lược như liệu pháp nhiệt và liệu pháp gen [1]. Tuy nhiên, những hướng này vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức về độ an toàn lâu dài, khả năng sản xuất và ứng dụng lâm sàng [1], nên chưa phải là điều trị thường quy.

Lời Nhắn Gửi Đến Bạn

Xạ trị là một phần trong bức tranh điều trị ung thư thận, với những kỹ thuật mới như SABR và liệu pháp proton đang mở ra thêm lựa chọn, nhưng cũng đi kèm những điều cần cân nhắc về chức năng thận. Mỗi người bệnh có tình trạng sức khỏe, giai đoạn bệnh và nhu cầu riêng, nên không có một phương án chung phù hợp cho tất cả.

Hãy trao đổi cởi mở với bác sĩ điều trị của bạn về lợi ích, rủi ro và cách theo dõi chức năng thận trước và sau xạ trị. Bác sĩ là người hiểu rõ hoàn cảnh cụ thể của bạn và có thể cùng bạn đưa ra quyết định phù hợp nhất.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ung thư thận được xem là bệnh tương đối hiếm, chiếm khoảng 2% các bệnh ung thư. Bệnh thường gặp ở người trên 55 tuổi và ở nam nhiều hơn nữ. Nguy cơ có liên quan đến hút thuốc, tăng huyết áp và béo phì. Ung thư thận đôi khi diễn tiến âm thầm, nhưng có thể gây đái máu, đau lưng, sụt cân, thiếu máu hoặc sốt. Khi có những dấu hiệu này, người bệnh nên đi khám sớm, dù không phải trường hợp nào cũng có đủ triệu chứng.

Điều trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, chức năng của từng thận và sức khỏe chung. Với ung thư chưa di căn, phẫu thuật cắt thận toàn bộ hoặc cắt thận bán phần thường là phương pháp chính. Ung thư thận nhìn chung ít đáp ứng với xạ trị, vì vậy xạ trị không phải lựa chọn thường quy cho mọi người bệnh. Ở bệnh tiến triển tại chỗ, xạ trị có thể được phối hợp sau phẫu thuật khi u xâm lấn vỏ bao thận hoặc ra ngoài hố thận, hoặc được cân nhắc khi người bệnh không thể hay không muốn phẫu thuật. Một số trường hợp có thể được chỉ định xạ trị chiếu ngoài, xạ trị định vị thân, cấy hạt phóng xạ hoặc xạ trị trong mổ.

Người bệnh nên khám và trao đổi tại cơ sở chuyên khoa ung bướu để được đánh giá giai đoạn, chức năng thận và lựa chọn điều trị phù hợp. Khi lập kế hoạch điều trị, hãy hỏi rõ quyền lợi bảo hiểm y tế và các khoản chi trả liên quan.

Nguồn tham khảo

1. Green-Synthesized Nanomaterials for Kidney Cancer: Current Progress and Future Perspectives. PMC
2. Dosimetric impact of daily skin surface variations in kidney stereotactic ablative proton therapy. PMC
3. Post-treatment renal function deterioration following radiation therapy: implications for SABR in primary renal cell cancer. PMC
4. Lineage infidelity in FH-deficient RCC with secondary somatic alterations: a case report and implications for diagnosis and treatment. PMC