Hóa trị trong điều trị ung thư não: những điều người bệnh nên biết

Nếu bạn hoặc người thân vừa nhận chẩn đoán ung thư não, việc nghe đến hóa trị có thể khiến bạn lo lắng và có nhiều câu hỏi. Bài viết này tổng hợp thông tin từ các nghiên cứu gần đây để giúp bạn hiểu rõ hơn về vai trò của hóa trị, những thách thức riêng của bệnh lý ở não, cùng các hướng điều trị đang được nghiên cứu.

Hóa trị nằm ở đâu trong kế hoạch điều trị

Hóa trị (chemotherapy) là một trong các phương pháp điều trị chính đối với nhiều loại u não, thường được phối hợp cùng phẫu thuật và xạ trị. Với các khối u ác tính ở trẻ em, việc kết hợp phẫu thuật, xạ trị và hóa trị là nền tảng điều trị của nhiều loại u não độ cao [5]. Với người lớn, các u não ác tính như u nguyên bào thần kinh đệm (glioblastoma) cũng thường được điều trị bằng phẫu thuật, hóa trị và xạ trị [4][6].

Điều quan trọng cần hiểu là hóa trị hiếm khi đứng một mình. Nó thường là một phần của kế hoạch phối hợp nhiều chuyên khoa, được xây dựng riêng cho từng người dựa trên loại khối u, vị trí và tình trạng sức khỏe tổng thể [3].

Vì sao điều trị u não có những thách thức riêng

Não được bảo vệ bởi một cấu trúc gọi là hàng rào máu não (blood-brain barrier). Hàng rào này giúp che chắn não khỏi các chất có hại, nhưng cũng đồng thời cản trở nhiều loại thuốc hóa trị đi vào được vị trí khối u. Đây là một lý do khiến hiệu quả của hóa trị truyền thống đối với một số u não còn hạn chế [4].

Ngoài hàng rào máu não, các nghiên cứu còn ghi nhận thêm những khó khăn khác như: khối u xâm lấn mạnh, sự khác biệt giữa các tế bào trong cùng một khối u, môi trường quanh khối u ức chế miễn dịch, và tình trạng thiếu oxy bên trong khối u, tất cả đều có thể góp phần làm tăng nguy cơ tái phát [4][7]. Với u di căn não từ nơi khác, ví dụ ung thư vú HER2 dương tính, khả năng thuốc thấm vào tổn thương ở não cũng có thể không đồng đều [2].

Hiểu những thách thức này giúp bạn dễ thông cảm hơn với việc vì sao đôi khi bác sĩ cần điều chỉnh hoặc phối hợp nhiều phương pháp.

Hóa trị được dùng như thế nào trong thực tế

Trong một số tình huống bệnh phức tạp, phác đồ hóa trị có thể được thay đổi theo diễn tiến. Một báo cáo ca bệnh mô tả một người bệnh có khối u di căn nhiều nơi, bao gồm cả não, đã được điều trị bằng phác đồ hóa trị BEP, sau đó chuyển sang phác đồ TIP khi bệnh tiến triển, và về sau dùng điều trị duy trì với oxaliplatin và bevacizumab [1]. Ca bệnh này cho thấy hóa trị có thể được điều chỉnh linh hoạt và phối hợp với phẫu thuật cùng xạ trị toàn não trong các trường hợp khó [1].

Bên cạnh đường truyền thông thường, các nghiên cứu cũng nhắc đến những cách đưa thuốc trực tiếp hơn đến khối u, chẳng hạn hóa trị qua đường động mạch (intra-arterial chemotherapy) và kỹ thuật đưa thuốc bằng đối lưu (convection-enhanced delivery), là những hướng nhằm tăng lượng thuốc đến vùng khối u [3].

Những hướng nghiên cứu mới nhằm khắc phục hạn chế

Nhiều nhóm nghiên cứu đang tìm cách vượt qua rào cản của hàng rào máu não và giảm tác dụng phụ.

Công nghệ nano (nanotechnology) đang được nghiên cứu để đưa thuốc đến khối u một cách chính xác và hiệu quả hơn. Các hạt nano có thể giúp cải thiện việc vận chuyển thuốc so với dùng thuốc tự do, và một số công thức đã bước vào thử nghiệm lâm sàng [6].

Một số hướng khác đang ở giai đoạn tiền lâm sàng hoặc thử nghiệm sớm, bao gồm liệu pháp dùng vi khuẩn ly giải khối u nhằm nhắm vào vùng thiếu oxy sâu trong u não [4], liệu pháp phóng xạ nhắm đích như dùng hạt alpha cho glioblastoma [7], và liệu pháp phóng xạ gắn kháng thể cho di căn não trong ung thư vú HER2 dương tính [2]. Đây là những nghiên cứu đầy hứa hẹn, nhưng phần lớn vẫn đang trong quá trình đánh giá và chưa phải là điều trị thường quy.

Quan tâm đến tác dụng phụ và chất lượng sống

Điều trị u não có thể đi kèm độc tính và các ảnh hưởng lâu dài, điều này được ghi nhận rõ ở trẻ em. Nhờ điều trị tiến bộ mà nhiều trẻ sống lâu hơn, nhưng đồng thời cũng có thể gặp các di chứng muộn về nhận thức, cảm xúc, xã hội và nội tiết, một phần do ảnh hưởng của xạ trị lên vùng hồi hải mã trong não [5]. Các liệu pháp thông thường như hóa trị và xạ trị cũng có thể gây độc tính và tác dụng phụ kéo dài [6].

Vì vậy, các nhà nghiên cứu đang tìm cách bảo vệ mô não lành, ví dụ nghiên cứu về lithium như một chất có thể bảo vệ thần kinh trước tổn thương do xạ trị, hiện vẫn đang ở giai đoạn tiền lâm sàng và cần thêm nghiên cứu [5]. Điều này cho thấy việc chăm sóc không chỉ nhắm đến kiểm soát khối u mà còn quan tâm đến chất lượng sống lâu dài của bạn.

Lời kết

Hóa trị vẫn là một phần quan trọng trong điều trị nhiều loại ung thư não, thường được phối hợp với phẫu thuật và xạ trị, và ngày càng có nhiều hướng nghiên cứu nhằm đưa thuốc đến khối u tốt hơn và giảm tác dụng phụ. Mỗi người bệnh có tình trạng riêng, nên phác đồ phù hợp có thể khác nhau. Bạn nên trao đổi cụ thể với bác sĩ điều trị về loại u của mình, các lựa chọn điều trị, lợi ích và nguy cơ, cũng như những thử nghiệm lâm sàng có thể phù hợp, để cùng đưa ra quyết định an tâm nhất cho bản thân.

Bối cảnh tại Việt Nam

Theo GLOBOCAN 2024, Việt Nam ghi nhận 1.957 ca u não và hệ thần kinh trung ương mắc mới trong năm, xếp thứ 20 trong các loại ung thư và chiếm 1,1% tổng số ca ung thư. Số tử vong là 1.725 ca, xếp thứ 13; có 6.523 người sống trong vòng 5 năm sau chẩn đoán. Những con số này cho thấy đây là bệnh cần được phát hiện, chẩn đoán và điều trị tại các cơ sở có chuyên môn sâu.

Hướng dẫn của Bộ Y tế về u não nguyên phát cho biết biểu hiện có thể âm thầm hoặc xuất hiện đột ngột. Đau đầu kéo dài, tăng dần, đặc biệt về đêm hoặc gần sáng, kèm buồn nôn, nôn, co giật, yếu liệt, rối loạn nói hoặc ý thức là các dấu hiệu cần đi khám sớm. Chụp cộng hưởng từ (MRI) có khả năng phát hiện u não cao hơn chụp cắt lớp vi tính (CT); xét nghiệm mô bệnh học và xét nghiệm phân tử cũng có thể giúp xác định tiên lượng, định hướng điều trị.

Hóa trị không áp dụng giống nhau cho mọi u não. Tùy loại mô bệnh học, mức độ ác tính, vị trí u, khả năng phẫu thuật và thể trạng, điều trị có thể gồm phẫu thuật, xạ trị và hóa trị. Với một số u thần kinh đệm ác tính, temozolomide có thể được phối hợp với xạ trị hoặc dùng bổ trợ, duy trì sau mổ. Người bệnh nên khám tại cơ sở chuyên khoa ung bướu, hỏi rõ mục tiêu điều trị, tác dụng không mong muốn và quyền lợi bảo hiểm y tế trước khi bắt đầu liệu trình.

Nguồn tham khảo

1. Intracardiac Metastasis From a Testicular Yolk Sac Tumor With Brain and Pulmonary Involvement: A Multimodality Management Case Report. PMC
2. 177 Lu-trastuzumab radionuclide therapy: a promising strategy for trastuzumab-resistant brain metastases in HER2+ breast cancer. PMC
3. Diagnostic imaging and emerging image-guided neurointervention in brain tumors: a narrative review. PMC
4. Oncolytic bacteria therapy for malignant glioma. PMC
5. Lithium for Radiation-Induced Damage in Pediatric Brain Tumors: Preclinical Evidence and Clinical Perspectives. PMC
6. Nanotechnology-based immunotherapy: integrating Artificial Intelligence (AI) with current strategies in combating brain cancer disease. PMC
7. Alpha particle therapy in glioblastoma: emerging biomarkers, mechanisms of response, and translational opportunities. PMC