Ung thư vòm họng sống được bao lâu?

Ung thư vòm họng có thể sống được nhiều năm, thậm chí có người kiểm soát khỏi bệnh lâu dài nếu được phát hiện ở giai đoạn còn khu trú và điều trị phù hợp. Tuy nhiên, không thể dự đoán chính xác thời gian sống chỉ dựa vào tên bệnh, vì tiên lượng phụ thuộc rất nhiều vào giai đoạn, mức độ đáp ứng điều trị, sức khỏe tổng thể và tình trạng tái phát hoặc di căn của từng người.

Điều quan trọng là người bệnh không nên tự suy đoán tiên lượng từ một con số trên mạng. Bác sĩ điều trị mới là người có thể đánh giá sát nhất dựa trên hình ảnh học, kết quả sinh thiết, xét nghiệm, kế hoạch điều trị và diễn biến thực tế.

Giai đoạn bệnh là yếu tố quan trọng nhất

Ung thư vòm họng là ung thư xuất phát ở vùng vòm mũi họng, nằm phía sau mũi và phía trên họng. Bệnh có thể lan đến hạch bạch huyết ở cổ, các cấu trúc lân cận hoặc di căn đến cơ quan xa. Vì vậy, thời gian sống thường khác biệt đáng kể giữa người bệnh được chẩn đoán sớm và người bệnh đã có di căn.

Khi bệnh còn khu trú tại vùng đầu cổ, mục tiêu điều trị thường là chữa khỏi bệnh. Xạ trị là phương pháp nền tảng vì vị trí vòm họng nằm sâu, khó phẫu thuật. Với bệnh tiến triển tại chỗ hoặc có hạch cổ, người bệnh thường cần phối hợp hóa trị và xạ trị. Một số phác đồ có thể dùng hóa trị trước, sau đó hóa xạ trị đồng thời.

Ngược lại, khi bệnh tái phát hoặc đã di căn đến cơ quan xa, việc điều trị thường hướng đến kiểm soát ung thư lâu nhất có thể, giảm triệu chứng và duy trì chất lượng sống. Dù tiên lượng ở giai đoạn này thường khó khăn hơn, vẫn có những người đáp ứng tốt và duy trì kiểm soát bệnh trong một thời gian đáng kể nhờ các thuốc hiện đại.

Vì thế, thay vì chỉ hỏi “sống được bao lâu”, người bệnh có thể trao đổi cụ thể hơn với bác sĩ: bệnh đang ở giai đoạn nào, còn khả năng điều trị triệt để không, mục tiêu của phác đồ là gì, và các dấu hiệu nào cho thấy bệnh đáp ứng tốt.

Điều trị ảnh hưởng rõ đến cơ hội sống còn

Với ung thư vòm họng tiến triển tại chỗ, điều trị đúng phác đồ và đủ liệu trình có vai trò rất quan trọng. Một nghiên cứu ở trẻ em và thanh thiếu niên mắc bệnh giai đoạn tiến triển tại chỗ đã đánh giá mối liên quan giữa cường độ liều hóa trị tương đối với thời gian sống toàn bộ và thời gian sống không tiến triển. Nghiên cứu này cho thấy các nhà điều trị đặc biệt quan tâm đến việc cân bằng hiệu quả chống ung thư với độc tính của hóa trị ở người trẻ [1].

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng người bệnh phải cố chịu mọi tác dụng phụ bằng mọi giá. Giảm liều, hoãn chu kỳ hoặc thay đổi thuốc đôi khi là cần thiết để bảo đảm an toàn. Bác sĩ sẽ cân nhắc tình trạng thận, gan, thính lực, dinh dưỡng, tủy xương, mức độ mệt mỏi và các biến chứng khác trước khi điều chỉnh điều trị.

Những năm gần đây, miễn dịch trị liệu mở ra thêm lựa chọn cho một số người bệnh, đặc biệt khi ung thư tái phát hoặc di căn. Nhóm thuốc này giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn. Các tổng quan nghiên cứu cho thấy thuốc ức chế đường tín hiệu PD-1 hoặc PD-L1, dùng đơn độc hoặc phối hợp hóa trị hay thuốc chống tạo mạch, có thể cải thiện kết quả điều trị ở ung thư vòm họng tái phát hoặc di căn [3].

Ở bệnh tiến triển tại chỗ, miễn dịch trị liệu cũng đang được nghiên cứu khi phối hợp ở các giai đoạn khác nhau của quá trình điều trị. Một số hướng tiếp cận mới nhằm vừa duy trì hiệu quả kiểm soát bệnh vừa giảm độc tính liên quan đến hóa chất, nhưng lựa chọn tối ưu vẫn cần được cá thể hóa [4].

Nếu tái phát hoặc di căn, tiên lượng vẫn rất khác nhau giữa từng người

Tái phát hoặc di căn không đồng nghĩa với việc hết phương án điều trị. Tuy nhiên, đây là nhóm bệnh cần được theo dõi sát và thường phải điều trị theo nhiều bước. Khả năng đáp ứng phụ thuộc vào vị trí tái phát, số cơ quan di căn, các thuốc đã dùng trước đó, thể trạng và đặc điểm sinh học của khối u.

Một thử nghiệm ở người bệnh ung thư vòm họng tái phát hoặc di căn đã điều trị nhiều trước đó, không còn đáp ứng với miễn dịch trị liệu, sử dụng irinotecan liposome kết hợp nimotuzumab. Trong nhóm 36 người bệnh, có 13 người đạt đáp ứng khách quan và 22 người kiểm soát được bệnh. Thời gian sống không tiến triển trung vị là 3,0 tháng [2]. “Trung vị” nghĩa là một nửa số người bệnh có thời gian kiểm soát bệnh ngắn hơn mốc này, một nửa dài hơn, chứ không phải ai cũng chỉ sống hoặc chỉ kiểm soát bệnh trong đúng thời gian đó.

Con số trên chỉ phản ánh một nhóm người bệnh đã điều trị nhiều phác đồ và có tình trạng khó hơn. Nó không thể áp dụng cho người mới chẩn đoán, người chưa di căn hoặc người có đáp ứng tốt với điều trị ban đầu.

Các nghiên cứu cũng cho thấy lợi ích của miễn dịch trị liệu không giống nhau ở mọi người. Một phân tích dấu ấn sinh học ghi nhận nhóm có đặc điểm liên quan đến tế bào B cao có thể nhận lợi ích sống còn lớn hơn từ tislelizumab kết hợp hóa trị. Tuy nhiên, xét nghiệm dấu ấn này chưa được chuẩn hóa để quyết định lựa chọn thuốc trong thực hành thường quy [5]. Điều này cho thấy y học ngày càng hướng tới điều trị cá thể hóa, nhưng vẫn chưa có một xét nghiệm đơn lẻ nào dự đoán chắc chắn người bệnh sẽ sống được bao lâu.

Những yếu tố khác có thể làm thay đổi tiên lượng

Ngoài giai đoạn bệnh và phương pháp điều trị, tiên lượng còn chịu ảnh hưởng bởi tuổi, thể trạng, bệnh nền, khả năng ăn uống, sụt cân, chức năng các cơ quan và mức độ tuân thủ tái khám. Người bệnh có thể cần xét nghiệm DNA của virus Epstein Barr trong máu, chụp hình ảnh định kỳ hoặc các đánh giá khác tùy phác đồ. Nồng độ DNA virus Epstein Barr trong huyết tương đang được xem là một dấu ấn có tiềm năng giúp phân tầng nguy cơ và theo dõi điều trị [3].

Chất lượng điều trị cũng rất quan trọng. Xạ trị vùng đầu cổ cần độ chính xác cao để vừa kiểm soát khối u vừa hạn chế tổn thương mô lành. Các hướng dẫn quốc tế hiện khuyến khích tối ưu thể tích chiếu xạ và bảo vệ mô bình thường nhằm giảm tác dụng phụ [4]. Điều này có thể giúp người bệnh hoàn thành điều trị tốt hơn và cải thiện chất lượng sống sau điều trị.

Về chăm sóc hằng ngày, đây là thông tin sức khỏe chung: người bệnh nên cố gắng duy trì dinh dưỡng đủ năng lượng và đạm, chăm sóc răng miệng, báo sớm khi nuốt đau, khô miệng nhiều, sốt, sút cân hoặc mệt kiệt sức. Không tự dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hoặc bỏ dở hóa xạ trị khi chưa hỏi bác sĩ, vì một số sản phẩm có thể tương tác với điều trị hoặc làm tăng độc tính.

Điều nên làm khi muốn biết tiên lượng của chính mình

Câu hỏi về thời gian sống thường đi kèm lo lắng, sợ hãi và cả những băn khoăn cho gia đình. Đây là điều hoàn toàn dễ hiểu. Thay vì ép mình phải tìm một đáp án chính xác tuyệt đối, người bệnh có thể tập trung vào những thông tin hữu ích hơn: bệnh có đáp ứng sau từng đợt điều trị không, mục tiêu tiếp theo là gì, triệu chứng nào cần báo ngay và cần hỗ trợ dinh dưỡng hoặc tâm lý ra sao.

Mỗi trường hợp ung thư vòm họng là khác nhau. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu điều trị để được giải thích tiên lượng phù hợp với giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm và đáp ứng điều trị của chính bạn.

Nguồn tham khảo

1. Chemotherapy relative dose intensity and survival outcomes in pediatric and adolescent locoregionally advanced nasopharyngeal carcinoma: A retrospective cohort study. PMC
2. Efficacy and safety of liposomal irinotecan plus nimotuzumab in immune checkpoint inhibitor-refractory recurrent or metastatic nasopharyngeal carcinoma: a single-arm, open-label, phase II trial. PMC
3. The current role of immunotherapy in treating nasopharyngeal carcinoma. PMC
4. Advances in the Research of Nasopharyngeal Carcinoma: A Perspective. PMC
5. B cells in nasopharyngeal carcinoma: From prognostic signal to therapeutic hypothesis—A critical appraisal of the RATIONALE-309 biomarker analysis. PMC