U lympho thường di căn tới đâu?

Ung thư u lympho thường lan đến các nhóm hạch bạch huyết khác, lách, tủy xương và đôi khi đến các cơ quan ngoài hạch như gan, đường tiêu hóa, da hoặc hệ thần kinh trung ương. Tuy nhiên, với u lympho, bác sĩ thường dùng từ “xâm lấn” hoặc “tổn thương ngoài hạch” hơn là “di căn”, vì bệnh khởi phát từ chính hệ bạch huyết vốn hiện diện khắp cơ thể.

Vị trí lan rộng phụ thuộc rất nhiều vào loại u lympho, mức độ ác tính, đặc điểm sinh học của tế bào ung thư và tình trạng từng người bệnh. Không phải ai cũng sẽ có tổn thương ở các cơ quan giống nhau.

Hiểu đúng về sự lan rộng của u lympho

Hệ bạch huyết gồm hạch bạch huyết, mạch bạch huyết, lách, tủy xương và các mô miễn dịch ở nhiều cơ quan. Vì tế bào lympho, một loại tế bào miễn dịch, vốn có thể di chuyển trong máu và hệ bạch huyết, u lympho có thể xuất hiện tại nhiều vị trí ngay từ đầu hoặc lan sang vùng khác trong quá trình bệnh.

Điều này khác phần nào với ung thư dạng khối ở một cơ quan, chẳng hạn ung thư phổi hay ung thư đại tràng, thường được mô tả theo trình tự từ khối u nguyên phát đến hạch lân cận, rồi mới đến cơ quan xa. U lympho có thể bắt đầu ở hạch cổ, hạch nách hoặc hạch bẹn, nhưng cũng có thể biểu hiện đầu tiên ở dạ dày, ruột, da, tủy xương hay hệ thần kinh.

Các bác sĩ đánh giá mức độ lan rộng bằng giai đoạn bệnh. Việc xác định giai đoạn không chỉ dựa vào vị trí hạch sờ thấy to, mà còn cần hình ảnh học, xét nghiệm máu, đôi khi xét nghiệm tủy xương và sinh thiết tổn thương nghi ngờ. Một hạch to trên phim chưa đủ để kết luận là u lympho lan đến đó, bởi hạch có thể to do viêm hoặc nhiễm trùng. Chẩn đoán mô bệnh học từ sinh thiết vẫn đặc biệt quan trọng.

Những vị trí u lympho thường có thể xâm lấn

Hạch bạch huyết

Đây là vị trí thường gặp nhất. Hạch có thể to ở cổ, trên xương đòn, nách, bẹn, trong ngực hoặc ổ bụng. Một số người bệnh chỉ có một vùng hạch; người khác có nhiều nhóm hạch ở các vùng khác nhau.

Một báo cáo về u lympho tế bào áo cho thấy người bệnh xuất hiện hạch to lan tỏa, và sinh thiết hạch cổ xác nhận bệnh [2]. Trong một loạt ca u lympho tế bào B lớn lan tỏa, các hạch trong ổ bụng và vùng chậu là nơi sinh thiết giúp xác định chẩn đoán khi người bệnh ban đầu có triệu chứng thần kinh tủy sống [4]. Những ví dụ này cho thấy hạch sâu trong ngực hoặc bụng đôi khi không nhìn thấy hay sờ thấy từ bên ngoài, nhưng vẫn có thể là vị trí bệnh quan trọng.

Lách, tủy xương và máu ngoại vi

Lách là cơ quan miễn dịch nằm ở bụng trên bên trái, nên có thể bị u lympho xâm lấn và to lên. Khi lách to, người bệnh có thể cảm giác nặng bụng, đầy nhanh khi ăn hoặc đau tức vùng bụng trên bên trái. Trong một trường hợp u lympho Burkitt, chụp cắt lớp ghi nhận hạch nách to kèm lách to, dù chưa thấy hạch to lan rộng ở toàn cơ thể [1].

Tủy xương là nơi tạo tế bào máu. Nếu u lympho ảnh hưởng đến tủy xương, người bệnh có thể thiếu máu, giảm bạch cầu hoặc giảm tiểu cầu, nhưng các bất thường này cũng có thể do nguyên nhân khác. Một số thể u lympho có thể có tế bào bệnh trong máu ngoại vi. Báo cáo về u lympho vùng rìa từng ghi nhận tình trạng có liên quan đến máu ngoại vi ngay khi đánh giá giai đoạn [6].

Tổn thương lách, tủy xương hoặc máu thường ảnh hưởng tới cách phân giai đoạn và lựa chọn điều trị. Dù vậy, không nên tự suy đoán mức độ bệnh chỉ từ một chỉ số công thức máu bất thường.

Gan và các cơ quan ngoài hạch, đặc biệt là đường tiêu hóa

U lympho có thể phát triển tại các mô ngoài hạch, được gọi là tổn thương ngoài hạch. Đường tiêu hóa là một vị trí có thể gặp, từ dạ dày đến ruột non, ruột già hoặc trực tràng. Triệu chứng có thể gồm đau bụng kéo dài, đầy hơi, sụt cân, nôn, rối loạn đi tiêu hoặc tắc ruột. Tuy nhiên, các triệu chứng này rất không đặc hiệu, nghĩa là cũng có thể do nhiều bệnh lành tính khác gây ra.

Một báo cáo mô tả u lympho nang liên quan đến hạch mạc treo, hạch sau phúc mạc và tổn thương vùng hồi tràng, phần cuối của ruột non [5]. Một trường hợp khác phát hiện u lympho tế bào áo hiện diện trong thành trực tràng, đồng thời với ung thư biểu mô tuyến trực tràng [2]. Các báo cáo này nhấn mạnh rằng bất thường ở ruột không phải lúc nào cũng là ung thư biểu mô tiêu hóa, và cần lấy mô để phân biệt chính xác.

Gan cũng có thể bị ảnh hưởng trong một số trường hợp, nhưng chẩn đoán cần dựa trên tổng hợp triệu chứng, xét nghiệm chức năng gan, hình ảnh học và khi cần là sinh thiết. Không phải mọi tổn thương ở gan trên phim đều là u lympho.

Hệ thần kinh, tủy sống và cơ: hiếm hơn nhưng cần nhận biết

Não, màng não, tủy sống và dây thần kinh là những vị trí ít gặp hơn, nhưng có ý nghĩa quan trọng vì có thể gây triệu chứng cấp tính. U lympho xâm lấn hệ thần kinh trung ương có thể gây đau đầu dai dẳng, thay đổi trí nhớ hoặc hành vi, co giật, nhìn mờ, yếu liệt, tê bì, rối loạn tiểu tiện hay đại tiện.

Loạt ba trường hợp u lympho tế bào B lớn lan tỏa có tổn thương tủy sống ghi nhận các biểu hiện như tê yếu hai chân và rối loạn tiểu tiện. Ban đầu, các trường hợp này có thể bị nhầm với viêm tủy hoặc bệnh mất myelin, trước khi sinh thiết hạch ổ bụng và vùng chậu xác định u lympho [4]. Vì vậy, người bệnh u lympho có yếu chân tăng nhanh, bí tiểu, tiểu không tự chủ, tê vùng đáy chậu hoặc đau lưng kèm yếu liệt cần được đánh giá y khoa khẩn cấp.

Cần phân biệt tổn thương do tế bào u lympho trực tiếp xâm lấn với hội chứng cận ung thư. Hội chứng cận ung thư là tình trạng hệ miễn dịch phản ứng bất thường do ung thư, làm tổn thương cơ quan khác nhưng không nhất thiết có tế bào ung thư tại cơ quan đó. Ví dụ, một trường hợp u lympho Hodgkin có viêm não hệ viền với co giật và rối loạn nhận thức, nhưng sinh thiết não không thấy tế bào u [3]. Tương tự, bệnh cơ cận ung thư là biểu hiện hiếm có thể xuất hiện ở u lympho Burkitt [1].

Điều gì quyết định nguy cơ lan đến từng nơi?

Tên gọi “u lympho” bao gồm nhiều bệnh khác nhau, nổi bật là u lympho Hodgkin và không Hodgkin. Ngay trong nhóm không Hodgkin cũng có nhiều thể, từ tiến triển chậm đến phát triển nhanh. U lympho Burkitt được mô tả là thể tế bào B rất ác tính, tăng sinh nhanh và có xu hướng lan toàn thân sớm [1]. Ngược lại, một số u lympho tiến triển chậm có thể tồn tại âm thầm, đôi khi chỉ được phát hiện qua hạch to hoặc trên hình ảnh học.

Loại tế bào, dấu ấn sinh học, mức độ tăng sinh, vị trí bệnh ban đầu và đáp ứng điều trị đều có thể ảnh hưởng đến diễn biến. Vì vậy, không thể dự đoán chính xác đường lan rộng chỉ từ tên bệnh hoặc từ một triệu chứng đơn lẻ.

Người bệnh nên theo dõi và trao đổi gì với bác sĩ?

Người bệnh nên thông báo sớm nếu có hạch to nhanh, sốt không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi đêm nhiều, sụt cân không chủ ý, đau bụng kéo dài, no sớm, khó thở, đau đầu mới xuất hiện, tê yếu tay chân hoặc thay đổi tiểu tiện. Đây là thông tin chung nhằm giúp nhận biết dấu hiệu cần đánh giá, không có nghĩa mọi triệu chứng đều do u lympho lan rộng.

Chụp PET/CT, chụp cắt lớp vi tính (CT), cộng hưởng từ hoặc xét nghiệm tủy xương có thể được chỉ định tùy thể bệnh và triệu chứng. Kết quả hình ảnh cần được đọc trong bối cảnh lâm sàng và thường cần đối chiếu với sinh thiết, bởi vùng “bắt thuốc” trên phim có thể do viêm hay bệnh khác, không chỉ do ung thư [5].

Mỗi ca u lympho là khác nhau. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ huyết học ung bướu điều trị cho bạn để hiểu bệnh đang ở vị trí nào, cần làm xét nghiệm gì và khi nào cần đi khám khẩn cấp.

Nguồn tham khảo

1. Paraneoplastic Myopathy as a Possible Initial Presentation of Sporadic Burkitt Lymphoma in an Immunocompetent Adult: A Case Report. PMC
2. Case Report: Occult mantle cell lymphoma in a synchronous rectal collision tumor with adenocarcinoma: retrospective reclassification and multispecimen molecular profiling. PMC
3. Ophelia-like Paraneoplastic Limbic Encephalitis with Haemorrhagic Temporal Lobe Involvement and Cauda Equina Dysfunction in Classical Hodgkin Lymphoma: A Case Report. PMC
4. Case Report: Diffuse large B-cell lymphoma presenting predominantly with spinal cord involvement: a series of three cases confirmed by abdominopelvic lymph node biopsy. PMC
5. Simultaneous DOTATATE uptake in three non-neuroendocrine pathologies: Follicular lymphoma, Crohn’s disease, and vertebral hemangioma. PMC
6. Unmasking a Composite Lymphoma: Follicular Lymphoma Emerging After Bispecific Antibody Treatment of Marginal Zone Lymphoma. PMC