Ung thư tuyến giáp có tái phát không và làm sao theo dõi?

Có, ung thư tuyến giáp có thể tái phát sau điều trị, nhưng nguy cơ này không giống nhau ở mọi người. Nhiều trường hợp, đặc biệt là ung thư tuyến giáp thể biệt hóa như thể nhú và thể nang, có tiên lượng tốt; tuy vậy vẫn cần theo dõi lâu dài vì tái phát có thể xuất hiện ở vùng cổ, hạch bạch huyết hoặc hiếm hơn là ở cơ quan khác [1], [4].

Tái phát ung thư tuyến giáp nghĩa là gì?

Tái phát nghĩa là ung thư xuất hiện lại sau khi đã được điều trị, có thể sau phẫu thuật cắt tuyến giáp, điều trị iod phóng xạ hoặc các phương pháp khác. Điều này không đồng nghĩa người bệnh đã làm gì sai, cũng không phải mọi thay đổi ở vùng cổ đều là ung thư quay lại.

Bác sĩ thường phân biệt hai tình huống. Tái phát tại chỗ hoặc tại vùng là khi tổn thương xuất hiện ở vùng giường tuyến giáp đã mổ hay các hạch bạch huyết ở cổ. Tái phát hoặc di căn xa là khi bệnh được phát hiện ở cơ quan khác. Việc phân biệt này quan trọng vì ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị và mức độ theo dõi.

Ung thư tuyến giáp không phải là một bệnh duy nhất. Các thể thường gặp gồm ung thư thể nhú, thể nang, thể tủy và thể không biệt hóa [1]. Trong đó, thể nhú thường có tiên lượng thuận lợi hơn, còn thể không biệt hóa là dạng tiến triển nhanh và khó điều trị hơn. Đặc điểm mô bệnh học, mức độ lan rộng lúc chẩn đoán, kết quả phẫu thuật và đáp ứng sau điều trị đều góp phần quyết định nguy cơ tái phát của từng người.

Một số thay đổi gen trong tế bào u, chẳng hạn liên quan đến BRAF, RAS hoặc RET, có thể liên quan đến sự phát triển, tính kháng điều trị và hành vi sinh học của ung thư [1], [3]. Tuy nhiên, xét nghiệm gen không phải lúc nào cũng cần cho mọi người bệnh. Bác sĩ sẽ chỉ định khi kết quả có khả năng giúp làm rõ chẩn đoán, đánh giá nguy cơ hoặc lựa chọn thuốc điều trị nhắm trúng đích trong bệnh tiến triển [3].

Ai có nguy cơ tái phát cao hơn?

Nguy cơ không thể đánh giá chỉ dựa vào tên loại ung thư. Bác sĩ thường xem xét tổng thể hồ sơ bệnh án, bao gồm kích thước và vị trí khối u, tình trạng hạch cổ, việc u có xâm lấn mô xung quanh hay không, có di căn xa hay không, mức độ biệt hóa của tế bào u và kết quả xét nghiệm sau điều trị.

Người có bệnh nguy cơ cao, còn tổn thương nhìn thấy trên hình ảnh, hoặc có bằng chứng xét nghiệm cho thấy bệnh còn tồn tại thường cần theo dõi sát hơn. Với ung thư tuyến giáp thể biệt hóa, việc có đáp ứng hoàn toàn hay còn bất thường về xét nghiệm và hình ảnh sau điều trị sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch tái khám. Tổng quan về chăm sóc người sống sau ung thư tuyến giáp cũng nhấn mạnh rằng ức chế hormone kích thích tuyến giáp, gọi tắt là TSH, vẫn đặc biệt quan trọng ở người nguy cơ cao, người còn bệnh về mặt cấu trúc hoặc còn bất thường sinh hóa [4].

Ngược lại, không phải ai cũng cần điều trị mạnh hoặc xét nghiệm dày đặc như nhau. Ví dụ, trong một nghiên cứu ở phụ nữ đang điều trị hỗ trợ sinh sản, phần lớn ung thư thể nhú được phân loại ở nhóm nguy cơ rất thấp hoặc thấp, và không có trường hợp nguy cơ cao trong nhóm nghiên cứu đó [5]. Dữ liệu này không áp dụng cho tất cả người bệnh, nhưng cho thấy nhiều ung thư thể nhú có thể diễn tiến khá chậm và cần cá thể hóa quyết định theo dõi hay can thiệp.

Theo dõi sau điều trị gồm những gì?

Lịch theo dõi cụ thể cần do bác sĩ nội tiết, ung bướu hoặc phẫu thuật viên lập riêng. Thông tin dưới đây là nguyên tắc chung thường được dùng trong thực hành, không thay thế lịch hẹn cá nhân.

Trước hết, người bệnh cần tái khám định kỳ để bác sĩ hỏi triệu chứng, khám vùng cổ và đánh giá thuốc đang dùng. Nếu đã cắt toàn bộ tuyến giáp, người bệnh thường cần dùng levothyroxine lâu dài để thay thế hormone tuyến giáp. Xét nghiệm TSH giúp kiểm tra liều thuốc có phù hợp hay không và xác định mức độ cần ức chế TSH.

Ở một số người có nguy cơ tái phát, bác sĩ có thể chủ đích giữ TSH thấp hơn mức thông thường nhằm hạn chế kích thích các tế bào ung thư còn sót. Nhưng việc ức chế TSH kéo dài không phải không có mặt trái. Tình trạng hormone tuyến giáp cao nhẹ do thuốc có thể làm tăng nhịp tim, tăng gánh nặng cho tim mạch và làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim, đặc biệt ở người có béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh thận mạn hoặc bệnh tim mạch sẵn có [4]. Vì vậy, người bệnh không nên tự tăng hoặc giảm levothyroxine chỉ dựa trên cảm giác cơ thể hay một lần xét nghiệm.

Với ung thư thể nhú và thể nang sau cắt toàn bộ tuyến giáp, xét nghiệm thyroglobulin thường là một công cụ quan trọng. Đây là protein do tế bào tuyến giáp tạo ra. Sau khi mô tuyến giáp đã được loại bỏ hoặc điều trị phù hợp, việc thyroglobulin tăng lên theo thời gian có thể gợi ý còn mô giáp hoặc bệnh tái phát. Tuy nhiên, kết quả cần được đọc cùng với kháng thể kháng thyroglobulin, vì kháng thể này có thể làm xét nghiệm khó diễn giải. Một con số đơn lẻ thường ít giá trị hơn xu hướng thay đổi qua nhiều lần xét nghiệm tại cùng hệ thống labo.

Siêu âm vùng cổ là phương pháp không xâm lấn, thường được sử dụng để tìm hạch bất thường hoặc tổn thương ở giường tuyến giáp. Nếu siêu âm hay xét nghiệm gợi ý bất thường, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ, chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ, xạ hình hoặc các xét nghiệm khác. Không phải mọi người đều cần tất cả các kỹ thuật này.

Với ung thư tuyến giáp thể tủy, chỉ dấu theo dõi khác với thể nhú và thể nang, thường dựa nhiều hơn vào calcitonin và các xét nghiệm liên quan. Vì vậy, người bệnh cần biết chính xác loại mô bệnh học của mình để hiểu đúng kế hoạch theo dõi.

Dấu hiệu nào nên đi khám sớm?

Nhiều ca tái phát được phát hiện qua xét nghiệm hoặc siêu âm trước khi có triệu chứng. Dù vậy, bạn nên liên hệ bác sĩ sớm nếu nhận thấy một khối mới ở cổ, hạch cổ to dần, khàn tiếng kéo dài, nuốt vướng, khó thở, đau cổ dai dẳng hoặc ho không rõ nguyên nhân.

Các triệu chứng trên không đặc hiệu, nghĩa là có thể do nhiều nguyên nhân lành tính khác. Tuy nhiên, ở người từng điều trị ung thư tuyến giáp, việc báo sớm giúp bác sĩ đánh giá đúng thời điểm. Một báo cáo ca bệnh cũng cho thấy những biểu hiện bất thường ngoài vùng cổ đôi khi có thể gợi ý bệnh tiến triển, nhưng đây là tình huống hiếm và không nên tự suy diễn từ một triệu chứng đơn lẻ [2].

Bạn cũng nên thông báo khi có hồi hộp, tim đập nhanh, run tay, mất ngủ, sút cân không chủ ý hoặc mệt nhiều, vì đó có thể là dấu hiệu liều hormone tuyến giáp chưa phù hợp. Mục tiêu không chỉ là giảm nguy cơ tái phát mà còn duy trì sức khỏe tim mạch, xương và chất lượng sống lâu dài [4].

Người bệnh có thể làm gì để theo dõi hiệu quả?

Điều quan trọng nhất là giữ lịch tái khám và xét nghiệm theo hẹn, kể cả khi bạn cảm thấy hoàn toàn khỏe. Hãy lưu lại kết quả giải phẫu bệnh, tóm tắt phẫu thuật, đợt điều trị iod phóng xạ nếu có, kết quả siêu âm, TSH, thyroglobulin hoặc calcitonin. Những thông tin này giúp bác sĩ so sánh xu hướng lâu dài chính xác hơn.

Dùng levothyroxine đúng cách cũng rất quan trọng. Thông thường thuốc được uống theo hướng dẫn của bác sĩ, vào thời điểm ổn định mỗi ngày. Một số thuốc và thực phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng hấp thu thuốc, vì vậy hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi tự dùng thêm canxi, sắt, thuốc dạ dày hay sản phẩm thảo dược. Các sản phẩm y học cổ truyền được nghiên cứu như biện pháp hỗ trợ tiềm năng trong ung thư tuyến giáp, nhưng bằng chứng còn cần được đánh giá kỹ và không nên thay thế phẫu thuật, iod phóng xạ, thuốc hormone hoặc điều trị ung bướu chuẩn [1].

Mỗi trường hợp ung thư tuyến giáp là khác nhau. Nếu bạn lo lắng về nguy cơ tái phát, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để biết bạn thuộc nhóm nguy cơ nào, cần làm xét nghiệm gì và lịch theo dõi phù hợp nhất với mình.

Nguồn tham khảo

1. Mechanistic and Clinical Perspectives on Traditional Chinese Medicine in Thyroid Cancer Management. PMC
2. The TIF-1γ autoantigen in patients with dermatomyositis and thyroid cancer: from case series to preliminary mechanistic exploration. PMC
3. Genomics and Multi-Omics to Guide Clinical Management in Thyroid Cancer. PMC
4. Long-term TSH suppression in metabolically unhealthy survivors of differentiated thyroid cancer: a cardiovascular perspective. PMC
5. Incidentally detected papillary thyroid carcinoma does not impair pregnancy outcomes during fertility treatment. PMC