Ung thư tuyến giáp có lây không, có di truyền không?

Ung thư tuyến giáp không lây từ người bệnh sang người khác qua tiếp xúc, ăn uống chung, hô hấp, quan hệ tình dục hay chăm sóc hằng ngày. Bệnh có thể liên quan đến yếu tố di truyền trong một số trường hợp, nhưng phần lớn người mắc ung thư tuyến giáp không truyền bệnh cho con cái. Nguy cơ di truyền phụ thuộc nhiều vào loại ung thư, đặc biệt là ung thư tuyến giáp thể tủy, tiền sử gia đình và kết quả xét nghiệm gene.

Ung thư tuyến giáp có lây không?

Ung thư là tình trạng các tế bào trong cơ thể tăng sinh bất thường, hình thành khối u và đôi khi lan sang các cơ quan khác. Sự “lan” này được gọi là di căn, không có nghĩa là bệnh lây từ người này sang người khác.

Vì vậy, người bệnh ung thư tuyến giáp không truyền bệnh cho người thân qua việc sống chung nhà, dùng chung bát đũa, ôm hôn, bắt tay, ho, hắt hơi hoặc ngủ cùng phòng. Người chăm sóc cũng không cần cách ly người bệnh chỉ vì lo sợ lây ung thư. Việc tiếp xúc gần gũi, động viên và hỗ trợ tinh thần thường rất quan trọng trong quá trình điều trị.

Một điểm cần phân biệt là điều trị bằng iod phóng xạ. Sau khi uống iod phóng xạ, người bệnh có thể được hướng dẫn hạn chế tiếp xúc gần trong một khoảng thời gian nhất định. Đây là biện pháp an toàn bức xạ để giảm phơi nhiễm cho người xung quanh, không phải vì ung thư tuyến giáp có khả năng lây nhiễm. Thời gian và mức độ hạn chế tiếp xúc tùy liều điều trị, tình trạng sức khỏe và quy định của cơ sở y tế. Người bệnh nên làm đúng hướng dẫn của bác sĩ điều trị.

Ung thư tuyến giáp có di truyền không?

Cần phân biệt hai khái niệm. “Đột biến gene trong khối u” là thay đổi xảy ra ở tế bào ung thư, còn “đột biến gene di truyền” là thay đổi có thể hiện diện trong tế bào sinh dục và truyền từ cha mẹ sang con.

Nhiều ung thư tuyến giáp có các thay đổi gene trong tế bào u, chẳng hạn BRAF, RAS hoặc RET. Những thay đổi này có thể thúc đẩy tế bào phát triển, ảnh hưởng đến tính chất bệnh và đôi khi giúp lựa chọn thuốc điều trị đích [1]. Tuy nhiên, việc phát hiện một đột biến trong mô ung thư không đồng nghĩa với việc người bệnh có một gene ung thư di truyền cho con.

Các nghiên cứu hiện nay cho thấy ung thư tuyến giáp là một nhóm bệnh đa dạng. Những loại khác nhau có đặc điểm phân tử, mức độ tiến triển và đáp ứng điều trị khác nhau. Xét nghiệm gene trong khối u có thể hỗ trợ chẩn đoán, đánh giá nguy cơ và lựa chọn điều trị trong một số trường hợp, nhất là khi bệnh tiến triển hoặc có di căn [2][3].

Một số gia đình có thể có hội chứng di truyền làm tăng nguy cơ ung thư tuyến giáp. Điều này được biết đến rõ nhất ở ung thư tuyến giáp thể tủy, một loại ung thư xuất phát từ tế bào C của tuyến giáp. Một phần trường hợp thể tủy liên quan đến thay đổi gene RET di truyền và có thể nằm trong hội chứng đa u tuyến nội tiết típ 2. Trong những gia đình như vậy, nhiều thành viên có thể cùng mang biến thể gene và nguy cơ mắc bệnh cao hơn dân số chung.

Tuy nhiên, không phải mọi thay đổi ở gene RET trong ung thư thể tủy đều là di truyền. Có thay đổi chỉ xuất hiện trong tế bào u của riêng người bệnh. Vì vậy, xét nghiệm mô khối u và xét nghiệm gene di truyền trong máu là hai việc khác nhau. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm gene di truyền khi người bệnh mắc ung thư tuyến giáp thể tủy, có nhiều người thân mắc bệnh tương tự, mắc bệnh ở tuổi còn trẻ, có nhiều khối u nội tiết hoặc có biểu hiện gợi ý hội chứng di truyền.

Khi nào nên nghĩ đến nguy cơ gia đình?

Nguy cơ di truyền cần được xem xét kỹ hơn nếu gia đình có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

1. Có từ hai người thân trở lên cùng mắc ung thư tuyến giáp, đặc biệt khi bệnh thuộc thể tủy.

2. Người bệnh được chẩn đoán khi còn tương đối trẻ hoặc có nhiều thành viên trong gia đình mắc các bệnh nội tiết bất thường.

3. Trong gia đình có người từng được xác định mang biến thể gene RET hoặc một hội chứng ung thư di truyền khác.

4. Người bệnh có ung thư thể tủy, nhiều ổ bệnh hoặc bệnh xuất hiện ở nhiều thành viên trong cùng dòng họ.

Đối với ung thư tuyến giáp thể nhú và thể nang, phần lớn trường hợp không phải bệnh di truyền theo kiểu rõ ràng. Những loại này có thể liên quan đến các biến đổi phân tử trong tế bào u, nhưng điều đó không tự động làm tăng nguy cơ cho con cái. Dù vậy, tiền sử gia đình vẫn là thông tin quan trọng để bác sĩ cân nhắc siêu âm, theo dõi hoặc tư vấn di truyền phù hợp.

Một số yếu tố môi trường và tiền sử điều trị cũng có thể liên quan đến nguy cơ bệnh, chẳng hạn từng tiếp xúc bức xạ vùng đầu cổ. Tuy nhiên, đây là yếu tố nguy cơ chứ không phải cơ chế lây truyền. Nguồn nghiên cứu cũng cho thấy bức xạ có thể liên quan đến các ung thư thứ phát hiếm gặp sau nhiều năm, nhất là ở vùng đã từng xạ trị [4]. Điều này không có nghĩa người bệnh sau điều trị sẽ truyền ung thư cho người khác.

Gia đình nên làm gì?

Nếu người thân mắc ung thư tuyến giáp, trước hết không nên hoang mang hoặc tự xét nghiệm gene hàng loạt. Hãy hỏi bác sĩ về loại ung thư cụ thể, kết quả giải phẫu bệnh, tuổi chẩn đoán và tiền sử bệnh trong gia đình. Đây là những thông tin giúp đánh giá nguy cơ chính xác hơn.

Nếu nghi ngờ ung thư tuyến giáp thể tủy có tính gia đình, bác sĩ có thể giới thiệu người bệnh đến chuyên khoa nội tiết, ung bướu hoặc tư vấn di truyền. Khi xét nghiệm phát hiện một biến thể gene có khả năng di truyền, người thân có quan hệ huyết thống có thể được tư vấn xét nghiệm theo từng trường hợp. Việc này giúp xác định ai thực sự có nguy cơ cao, tránh tạo lo lắng không cần thiết cho những người không mang biến thể.

Người đã mang biến thể di truyền không có nghĩa chắc chắn sẽ mắc ung thư ngay lập tức. Họ cần được theo dõi và xử trí theo kế hoạch cá nhân hóa của bác sĩ. Ngược lại, một người không có tiền sử gia đình vẫn có thể mắc ung thư tuyến giáp, vì nhiều trường hợp phát sinh do những thay đổi chỉ xảy ra trong tế bào tuyến giáp.

Tóm lại, ung thư tuyến giáp không lây qua tiếp xúc thông thường. Bệnh có thể liên quan đến di truyền, nhưng chủ yếu trong một nhóm nhỏ, nổi bật là ung thư tuyến giáp thể tủy và các hội chứng liên quan đến gene RET. Mỗi trường hợp khác nhau, vì vậy người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về loại ung thư, tiền sử gia đình và việc có cần xét nghiệm gene hay không.

Nguồn tham khảo

1. Mechanistic and Clinical Perspectives on Traditional Chinese Medicine in Thyroid Cancer Management. PMC
2. How to manage radioiodine-refractory thyroid cancer in the era of precision medicine. PMC
3. Genomics and Multi-Omics to Guide Clinical Management in Thyroid Cancer. PMC
4. RadiationAssociated Undifferentiated Pleomorphic Sarcoma of the Neck 2 Decades After External Beam Radiation for Medullary Thyroid Carcinoma: A Case Report and Literature Review. PMC