Ung thư tụy sống được bao lâu?

Ung thư tụy thường có tiên lượng khó khăn, nhưng không có một mốc thời gian sống chung cho tất cả mọi người. Thời gian sống phụ thuộc nhiều vào giai đoạn bệnh khi phát hiện, khả năng phẫu thuật, mức độ đáp ứng điều trị, tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe tổng thể và đặc điểm riêng của khối u.

Điều quan trọng là các con số về sống còn chỉ mô tả kết quả của một nhóm người bệnh trong nghiên cứu, không phải “hạn sử” của một cá nhân. Có người diễn tiến nhanh, nhưng cũng có người kiểm soát bệnh lâu hơn dự kiến nhờ điều trị phù hợp và được chăm sóc toàn diện.

Vì sao ung thư tụy thường có tiên lượng dè dặt?

Ung thư tụy là một trong các ung thư đặc có tỷ lệ tử vong cao. Dữ liệu toàn cầu năm 2022 ước tính có 510.529 ca ung thư tụy mới và 467.290 ca tử vong ở người trưởng thành trên toàn thế giới [6]. Số tử vong gần với số ca mới phản ánh tính chất nghiêm trọng của bệnh ở quy mô dân số, nhưng không cho biết chính xác tiên lượng của từng người bệnh.

Một lý do quan trọng là ung thư tụy có thể ít gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi xuất hiện vàng da, đau bụng lan ra lưng, sụt cân, chán ăn, mệt nhiều hoặc rối loạn tiêu hóa, bệnh đôi khi đã tiến triển. Tuy vậy, triệu chứng và giai đoạn bệnh rất khác nhau giữa các cá nhân. Không phải ai có triệu chứng cũng đã ở giai đoạn muộn, và không phải người bệnh nào giai đoạn tiến triển cũng có cùng tốc độ diễn tiến.

Loại thường gặp là ung thư biểu mô tuyến ống tụy, còn gọi là PDAC. Đây là bệnh có thể kháng với một số phương pháp điều trị thông thường và có xu hướng lan rộng. Các nghiên cứu về tế bào ung thư cho thấy một số đặc tính của tế bào, như khả năng di căn và kháng thuốc, góp phần làm điều trị phức tạp hơn [7]. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu trên tế bào trong phòng thí nghiệm chưa đồng nghĩa một hoạt chất sẽ có hiệu quả điều trị ở người bệnh.

Thời gian sống phụ thuộc trước hết vào giai đoạn và khả năng điều trị

Bác sĩ thường đánh giá tiên lượng dựa trên việc khối u có còn khu trú tại tụy hay không, có xâm lấn mạch máu lớn không, đã di căn đến cơ quan khác chưa, và người bệnh có đủ sức khỏe để phẫu thuật hoặc hóa trị hay không.

Nếu khối u có thể phẫu thuật, phẫu thuật lấy u là phương pháp có khả năng đem lại cơ hội kiểm soát bệnh lâu dài nhất. Tuy nhiên, phẫu thuật tụy là điều trị lớn, cần được đánh giá kỹ tại cơ sở có kinh nghiệm. Sau mổ, người bệnh có thể được chỉ định thêm hóa trị để giảm nguy cơ bệnh quay trở lại, tùy tình huống cụ thể.

Nếu khối u chưa thể mổ ngay nhưng chưa di căn xa, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị toàn thân, đôi khi kết hợp xạ trị trong một số trường hợp, nhằm thu nhỏ hoặc kiểm soát khối u. Với bệnh đã di căn, mục tiêu thường là kéo dài thời gian sống, làm chậm tiến triển và giảm triệu chứng. Hóa trị, điều trị giảm nhẹ triệu chứng, hỗ trợ dinh dưỡng, kiểm soát đau và can thiệp tắc mật khi cần đều có thể ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.

Ngay cả khi ung thư tái phát sau phẫu thuật, tiên lượng vẫn không giống nhau ở mọi người. Một nghiên cứu trên 129 người bệnh tái phát sau cắt tụy ghi nhận thời gian sống trung vị sau tái phát là 398 ngày, và tỷ lệ sống còn sau tái phát được báo cáo là 6,1% [4]. “Trung vị” nghĩa là một nửa số người bệnh sống lâu hơn con số này, còn một nửa sống ngắn hơn. Vì vậy, không nên dùng số liệu này để tự dự đoán chính xác thời gian sống của bản thân.

Những yếu tố có thể làm tiên lượng khác nhau

Bên cạnh giai đoạn ung thư, thể trạng của người bệnh có vai trò rất đáng kể. Sụt cân, mất cơ, ăn uống kém, viêm kéo dài, suy giảm miễn dịch và giảm khả năng vận động có thể khiến cơ thể khó chịu đựng điều trị hơn.

Mất khối cơ là tình trạng cơ thể giảm lượng cơ xương, có thể được nhận biết trên hình ảnh chụp cắt lớp vi tính. Tổng quan nghiên cứu cho thấy khối cơ thấp trước điều trị liên quan khá nhất quán với thời gian sống giảm ở người bệnh ung thư biểu mô tuyến ống tụy [1]. Đây không phải là lỗi của người bệnh. Mất cơ có thể xảy ra do ung thư gây thay đổi chuyển hóa, đau, buồn nôn, ăn không đủ, rối loạn tiêu hóa hoặc tắc nghẽn đường mật.

Ở người bệnh tái phát, một chỉ số xét nghiệm tổng hợp tên là CALLY, bao gồm thông tin liên quan đến viêm, albumin và tế bào lympho, cũng được nghiên cứu như một dấu hiệu tiên lượng. Nhóm có chỉ số CALLY thấp có kết quả sống còn sau tái phát kém hơn nhóm chỉ số cao [4]. Dù vậy, đây là công cụ hỗ trợ bác sĩ đánh giá nguy cơ, không thể dùng riêng lẻ để kết luận người bệnh sẽ sống được bao lâu.

Các biến chứng cũng có thể ảnh hưởng đến diễn tiến. Ung thư tụy có liên quan nguy cơ hình thành cục máu đông, trong đó có thuyên tắc phổi. Nghiên cứu dữ liệu tử vong tại Hoa Kỳ ghi nhận số trường hợp tử vong có cả ung thư tụy và thuyên tắc phổi tăng theo thời gian [5]. Người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế nếu đau ngực, khó thở đột ngột, ho ra máu, sưng đau một chân, hoặc choáng váng, vì đây có thể là tình huống cần cấp cứu.

Làm gì để tối ưu cơ hội điều trị và chất lượng sống?

Thông tin dưới đây là hướng dẫn chung, không thay thế kế hoạch riêng của bác sĩ điều trị. Người bệnh nên được khám ở nhóm đa chuyên khoa, gồm bác sĩ ung bướu, phẫu thuật, chẩn đoán hình ảnh, dinh dưỡng, giảm nhẹ và các chuyên ngành liên quan. Việc phối hợp giúp xác định mục tiêu điều trị thực tế nhất ở từng thời điểm.

Dinh dưỡng và vận động phù hợp có thể rất quan trọng, đặc biệt khi có sụt cân hoặc mất cơ. Các hướng dẫn chăm sóc cho ung thư tụy khuyến nghị người bệnh nên được hỗ trợ “tiền phục hồi” từ khi chẩn đoán, thường bao gồm vận động, dinh dưỡng và hỗ trợ tâm lý xã hội [3]. Điều này không có nghĩa tập luyện nặng hoặc ép ăn. Mục tiêu là giữ sức, cải thiện khả năng thực hiện sinh hoạt hằng ngày và chuẩn bị tốt hơn cho điều trị.

Nếu ăn nhanh no, tiêu phân mỡ, tiêu chảy, đầy bụng hoặc sụt cân nhiều, cần nói với bác sĩ. Một số người bệnh có suy giảm men tiêu hóa của tụy và có thể cần được đánh giá để hỗ trợ tiêu hóa. Kiểm soát đau, buồn nôn, mất ngủ, lo âu và trầm cảm cũng là phần thiết yếu của điều trị, không phải vấn đề “phụ”.

Cần thận trọng với các sản phẩm được quảng cáo là thuốc chữa ung thư. Chẳng hạn, bavachin và N acetyl aspartic acid mới được khảo sát trên tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm [2], [7]. Những kết quả này chưa đủ để chứng minh hiệu quả hoặc độ an toàn khi dùng cho người bệnh ung thư tụy. Không nên tự dùng thuốc nam, thực phẩm bổ sung hay hoạt chất chưa rõ nguồn gốc mà không trao đổi với bác sĩ, vì chúng có thể tương tác với hóa trị hoặc ảnh hưởng gan, thận.

Tóm lại, ung thư tụy thường là bệnh nghiêm trọng, nhưng thời gian sống của mỗi người không thể đoán chỉ bằng một con số. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về giai đoạn bệnh, mục tiêu điều trị, đáp ứng hiện tại và các biện pháp giữ thể trạng, vì đó là cách đáng tin cậy nhất để hiểu tiên lượng của chính mình.

Nguồn tham khảo

1. Pretherapeutic radiological sarcopenia in pancreatic ductal adenocarcinoma: a narrative review. PMC
2. Bavachin inhibits cell viability and migration in human pancreatic cancer cells. PMC
3. Exploring facilitators and barriers to the implementation of prehabilitation for individuals with pancreatic cancer: a survey of healthcare professionals. PMC
4. Clinical Impact of the C-Reactive Protein-Albumin- Lymphocyte Index as a Prognostic Biomarker in Patients With Recurrent Pancreatic Cancer. PMC
5. Trends and Disparities in Mortality Involving Pancreatic Cancer and Pulmonary Embolism in the United States, 1999–2024: A CDC WONDER Analysis. PMC
6. Current burden, incidence trends, and future projections of pancreatic cancer in adults worldwide. PMC
7. N-Acetyl Aspartic Acid (NAA) Attenuates Stemness and Epithelial–Mesenchymal Transition and Enhances Radio- and Chemo-Sensitivity in Pancreatic Ductal Adenocarcinoma. PMC