Ung thư tinh hoàn thường di căn tới đâu?

Ung thư tinh hoàn thường lan trước tiên tới các hạch bạch huyết nằm sâu trong ổ bụng, đặc biệt là vùng sau phúc mạc quanh động mạch chủ, còn gọi là hạch cạnh động mạch chủ. Khi bệnh tiến triển hơn, ung thư có thể di căn đến phổi và một số cơ quan khác như não, gan hoặc xương; tuy nhiên, vị trí di căn và mức độ lan rộng khác nhau ở từng người.

Vị trí di căn thường gặp nhất

Tinh hoàn nằm ở bìu, nhưng hệ thống dẫn lưu bạch huyết của tinh hoàn lại đi lên vùng sau phúc mạc trong ổ bụng. Vì vậy, ung thư tinh hoàn thường không lan đầu tiên đến các hạch bẹn như nhiều người lầm tưởng, mà đến các hạch sâu quanh động mạch chủ và tĩnh mạch chủ dưới.

Các hạch này có thể được gọi là hạch cạnh động mạch chủ, hạch sau phúc mạc hoặc hạch ổ bụng. Một trường hợp ung thư tinh hoàn thể ung thư biểu mô phôi được phát hiện có di căn hạch cạnh động mạch chủ sau phẫu thuật cắt tinh hoàn [1]. Một trường hợp khác là bệnh nhân ung thư tinh hoàn thể seminoma có hạch cạnh động mạch chủ gây ứ nước thận bên trái, được xếp vào giai đoạn bệnh tiến triển tại vùng hạch sau phúc mạc [5].

Di căn hạch có thể chưa gây triệu chứng rõ ràng. Một số người chỉ phát hiện qua chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp PET/CT trong quá trình đánh giá giai đoạn. Khi hạch lớn, người bệnh có thể đau âm ỉ vùng bụng hoặc lưng, cảm giác đầy bụng, buồn nôn, táo bón, hoặc gặp vấn đề về dòng nước tiểu. Tuy nhiên, các triệu chứng này không đặc hiệu và có thể do nhiều nguyên nhân khác.

Phổi là vị trí di căn quan trọng

Sau hạch sau phúc mạc, phổi là một trong những cơ quan cần được kiểm tra khi đánh giá ung thư tinh hoàn. Tế bào ung thư có thể theo đường máu đến phổi, tạo thành một hoặc nhiều nốt di căn. Người bệnh có thể không có triệu chứng, nhất là khi tổn thương còn nhỏ. Nếu tổn thương nhiều hoặc tiến triển, có thể xuất hiện ho, khó thở, đau ngực hoặc ho ra máu, nhưng không phải trường hợp nào cũng có các biểu hiện này.

Nguồn nghiên cứu mô tả một bệnh nhân có u túi noãn hoàng ở tinh hoàn, sau đó xuất hiện di căn phổi. Bệnh tiếp tục tiến triển với tổn thương ở não, trong khi tổn thương tại phổi vẫn tồn tại và cần phẫu thuật lồng ngực [3]. Trường hợp này cho thấy ung thư tế bào mầm không phải lúc nào cũng chỉ lan theo một vị trí duy nhất. Mức độ di căn phụ thuộc vào loại mô học, giai đoạn bệnh, nồng độ chất chỉ điểm ung thư và đáp ứng với điều trị.

Không nên hiểu rằng có một nốt ở phổi đồng nghĩa chắc chắn với di căn từ tinh hoàn. Nốt phổi có thể do nhiễm trùng, bệnh lành tính hoặc một nguyên nhân khác. Bác sĩ sẽ kết hợp hình ảnh học, diễn tiến bệnh, xét nghiệm máu và đáp ứng điều trị để đánh giá.

Não, tim và các cơ quan khác

Di căn lên não là tình trạng ít gặp hơn nhưng có thể nghiêm trọng. Trong báo cáo về ung thư túi noãn hoàng, bệnh nhân xuất hiện tổn thương não sau khi đã có di căn phổi, phải phẫu thuật giải áp và xạ trị toàn não [3]. Người bệnh có thể gặp đau đầu tăng dần, nôn, yếu liệt tay chân, co giật, nhìn mờ hoặc thay đổi ý thức. Những triệu chứng này cần được đánh giá cấp cứu, đặc biệt khi người bệnh đã được xác định có ung thư tinh hoàn lan rộng.

Di căn vào tim là biểu hiện rất hiếm. Cũng trong báo cáo trên, một ổ di căn được phát hiện trong tâm nhĩ phải khi bệnh nhân được phẫu thuật vì tổn thương phổi tiến triển; xét nghiệm mô bệnh học xác nhận đây là di căn của u túi noãn hoàng [3]. Đây là ví dụ đặc biệt, không có nghĩa mọi trường hợp ung thư tinh hoàn đều cần lo lắng về di căn tim.

Ung thư tinh hoàn cũng có thể lan đến gan, xương hoặc các cơ quan khác trong giai đoạn tiến triển. Tuy nhiên, khả năng và vị trí cụ thể còn phụ thuộc vào loại ung thư. Ung thư tinh hoàn không phải một bệnh duy nhất. Các nhóm thường được nhắc đến gồm seminoma và nhóm không phải seminoma, trong đó có ung thư biểu mô phôi và u túi noãn hoàng. Mỗi nhóm có tốc độ phát triển và kiểu lan tràn khác nhau.

Một điểm cần phân biệt là khối u ở tinh hoàn không phải lúc nào cũng là ung thư nguyên phát từ tinh hoàn. Ung thư ở cơ quan khác đôi khi có thể di căn đến tinh hoàn, nhưng tình huống này rất hiếm. Một báo cáo cho thấy ung thư tuyến tiền liệt di căn đơn độc đến tinh hoàn, trong bối cảnh bệnh nhân vốn đã có ung thư tuyến tiền liệt di căn [2]. Ngoài ra, khi phát hiện loại ung thư biểu mô tuyến có đặc điểm giống mô ruột trong tinh hoàn, bác sĩ phải loại trừ khả năng ung thư từ đường tiêu hóa hoặc cơ quan ngoài tinh hoàn lan đến [4]. Vì vậy, kết quả giải phẫu bệnh và hóa mô miễn dịch có vai trò quan trọng.

Làm thế nào để xác định có di căn?

Để đánh giá ung thư tinh hoàn đã lan đến đâu, bác sĩ thường phối hợp nhiều thông tin. Trước hết là khám lâm sàng và siêu âm tinh hoàn. Nếu nghi ngờ ung thư, người bệnh thường được phẫu thuật cắt tinh hoàn qua đường bẹn để lấy bệnh phẩm, từ đó xác định loại mô học.

Tiếp theo, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính vùng ngực, bụng và chậu để tìm hạch sau phúc mạc, tổn thương phổi hoặc các vị trí bất thường khác. Một số trường hợp cần chụp cộng hưởng từ não, đặc biệt khi có triệu chứng thần kinh hoặc bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao. Chụp PET/CT có thể được sử dụng trong một số tình huống, nhất là khi cần đánh giá tổn thương còn hoạt động sau điều trị.

Xét nghiệm chất chỉ điểm khối u trong máu cũng thường được theo dõi. Các chỉ dấu có thể gồm alpha fetoprotein, beta hCG và LDH, tùy loại ung thư. Tuy nhiên, chỉ số bình thường không phải lúc nào cũng loại trừ ung thư hoặc di căn. Trong báo cáo về một loại ung thư hiếm ở tinh hoàn, tất cả chất chỉ điểm khối u đều trong giới hạn bình thường dù vẫn có khối u trên hình ảnh [4].

Điều trị có thể gồm hóa trị, phẫu thuật hạch sau phúc mạc, xạ trị hoặc phối hợp các phương pháp. Một bệnh nhân có di căn hạch cạnh động mạch chủ đã được hóa trị, sau đó phẫu thuật lấy hạch và vẫn còn tế bào ung thư sống trong bệnh phẩm, nên tiếp tục được điều trị bổ trợ [1]. Kế hoạch cụ thể phải dựa trên loại mô học, giai đoạn, chức năng thận, tuổi, bệnh kèm theo và khả năng đáp ứng.

Nếu phát hiện khối ở tinh hoàn, cảm giác nặng bìu, sưng to hoặc đau kéo dài, người bệnh nên đi khám tiết niệu hoặc ung bướu sớm. Không nên tự xoa bóp, chọc hút khối u hoặc trì hoãn vì nghĩ rằng không đau thì không nghiêm trọng. Mỗi trường hợp có đặc điểm riêng, vì vậy hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để được xác định vị trí di căn và lựa chọn phương án phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Metastatic Testicular Cancer Complicated by Myelodysplastic Syndrome. PMC
2. Solitary Testicular Metastasis as the Only Site of Recurrence in Prostate Adenocarcinoma. PMC
3. Intracardiac Metastasis From a Testicular Yolk Sac Tumor With Brain and Pulmonary Involvement: A Multimodality Management Case Report. PMC
4. Testicular intestinal-type adenocarcinoma without an identifiable extratesticular primary site: a case report and literature review. PMC
5. Carboplatin Monotherapy Induced Complete Response in Elderly Metastatic Seminoma and CKD: A Case Report. PMC