Ung thư thực quản giai đoạn cuối: điều cần biết

Ung thư thực quản giai đoạn cuối thường là bệnh đã lan rộng tại chỗ, đến hạch xa hoặc cơ quan khác, nên mục tiêu điều trị không phải lúc nào cũng là chữa khỏi. Tuy vậy, người bệnh vẫn có nhiều lựa chọn để giảm khó nuốt, đau, duy trì dinh dưỡng, kéo dài thời gian kiểm soát bệnh và bảo đảm chất lượng sống phù hợp với mong muốn cá nhân.

Mỗi trường hợp khác nhau đáng kể tùy loại ung thư, vị trí khối u, nơi bệnh đã lan tới, thể trạng, bệnh kèm theo và kết quả xét nghiệm mô bệnh học. Vì vậy, cụm từ “giai đoạn cuối” không có nghĩa là không còn việc gì có thể làm.

Hiểu đúng về bệnh và các triệu chứng cần chú ý

Thực quản là ống đưa thức ăn từ miệng xuống dạ dày. Khi khối u phát triển trong lòng thực quản hoặc chèn ép từ bên ngoài, triệu chứng thường gặp nhất là khó nuốt. Ban đầu người bệnh có thể thấy vướng khi ăn thức ăn đặc, sau đó khó nuốt cả thức ăn mềm, nước hoặc nước bọt. Một số người còn đau khi nuốt, đau ngực, trào ngược, ho kéo dài, khàn tiếng, mệt mỏi và sụt cân.

Khó nuốt không chỉ gây khó chịu mà còn có thể dẫn đến thiếu dinh dưỡng, mất nước, sặc thức ăn vào đường thở và suy kiệt. Trong một nghiên cứu về ung thư thực quản tiến triển, các bệnh nhân tham gia đều có khó nuốt từ mức độ đáng kể trở lên và không phù hợp hoặc không lựa chọn điều trị triệt căn [1]. Điều này cho thấy kiểm soát khả năng ăn uống là một phần trọng tâm của chăm sóc ở giai đoạn muộn.

Cần đi khám hoặc liên hệ ngay với cơ sở điều trị nếu có một trong các dấu hiệu như không nuốt được nước, nôn liên tục, ho sặc nhiều khi ăn uống, sốt, khó thở, đau ngực tăng nhanh, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lơ mơ hoặc yếu kiệt rõ. Đây có thể là dấu hiệu tắc nghẽn nặng, chảy máu, nhiễm trùng, mất nước hoặc biến chứng cần can thiệp sớm.

Giai đoạn bệnh được xác định dựa trên nội soi, sinh thiết, chụp hình ảnh và đánh giá hạch hay cơ quan di căn. Sinh thiết rất quan trọng vì ung thư thực quản có nhiều dạng mô học. Đôi khi mẫu sinh thiết ban đầu chưa phản ánh đầy đủ bản chất khối u, nhất là với những thể hiếm có nhiều thành phần tế bào khác nhau [2], [3]. Bác sĩ có thể cần thêm xét nghiệm mô bệnh học hoặc xét nghiệm dấu ấn sinh học để lựa chọn thuốc phù hợp.

Mục tiêu điều trị ở giai đoạn muộn

Điều trị có thể hướng đến một hoặc đồng thời nhiều mục tiêu: làm chậm tiến triển ung thư, giảm triệu chứng, giúp người bệnh ăn uống được tốt hơn, giảm nguy cơ nhập viện và duy trì sinh hoạt hằng ngày. Quyết định điều trị cần cân bằng giữa lợi ích dự kiến với tác dụng không mong muốn, thời gian đi lại điều trị và điều người bệnh coi trọng nhất.

Điều trị toàn thân gồm hóa trị, thuốc miễn dịch hoặc phối hợp các phương pháp này. Các thuốc được chọn tùy loại ung thư, sức khỏe chung, chức năng các cơ quan và kết quả xét nghiệm của khối u. Với một số người có bệnh lan tràn nhưng chỉ giới hạn ở một vài vị trí, chẳng hạn hạch trên đòn, chiến lược điều trị ban đầu có thể khác với người có di căn ở nhiều cơ quan. Một nghiên cứu đa trung tâm đã xem xét riêng nhóm ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản giai đoạn IV có hạch trên đòn, so sánh hóa miễn dịch, hóa xạ trị đồng thời và hóa miễn dịch kết hợp xạ trị [5]. Điều này nhấn mạnh rằng ngay trong cùng một giai đoạn IV, mức độ lan rộng vẫn ảnh hưởng đến kế hoạch điều trị.

Xạ trị có thể được dùng để giảm đau, giảm chèn ép hoặc cải thiện khó nuốt. Trong nghiên cứu hồi cứu trên 130 người bệnh ung thư thực quản tiến triển không còn phù hợp điều trị triệt căn, xạ trị ngoài và đặt stent thực quản đều cải thiện điểm khó nuốt. Điểm khó nuốt trung bình sau điều trị khoảng ba đến bốn tháng là 1 ở cả hai nhóm [4]. Xạ trị cũng cho thấy giảm đau rõ hơn trong nghiên cứu này: điểm đau trung vị giảm từ 7,5 xuống 4 sau sáu tháng, trong khi nhóm đặt stent giảm từ 7 xuống 5 [4].

Tuy nhiên, đây là kết quả từ nghiên cứu hồi cứu, nghĩa là bác sĩ không nên áp dụng giống nhau cho mọi người. Lựa chọn phụ thuộc vào mức độ tắc nghẽn, mức độ đau, dự kiến thời gian đáp ứng, nguy cơ biến chứng và khả năng chịu đựng điều trị.

Các biện pháp giảm khó nuốt và bảo đảm dinh dưỡng

Đặt stent thực quản là thủ thuật đưa một ống lưới tự nở vào chỗ hẹp để mở đường cho thức ăn đi qua. Phương pháp này thường được cân nhắc khi cần cải thiện nuốt nhanh, đặc biệt nếu khối u gây hẹp nhiều. Người bệnh vẫn cần theo dõi đau ngực, trào ngược, cảm giác mắc nghẹn, chảy máu hoặc stent bị tắc.

Xạ trị giảm nhẹ có thể giúp thu nhỏ u dần theo thời gian. Vì hiệu quả không luôn xuất hiện ngay, bác sĩ sẽ cân nhắc liệu người bệnh có cần giải pháp mở thông lòng thực quản trước đó hay không. Không có lựa chọn nào tốt nhất cho tất cả mọi người.

Liệu pháp quang động là một phương pháp điều trị tại chỗ khác đang được nghiên cứu cho hẹp thực quản và khó nuốt. Thuốc nhạy sáng được đưa vào cơ thể, sau đó bác sĩ chiếu ánh sáng có bước sóng phù hợp vào vùng u để tạo tác động tại chỗ. Thử nghiệm giai đoạn II về thuốc cosiporfin sodium phối hợp liệu pháp quang động ghi nhận đau ngực không do tim và thiếu máu là các tác dụng không mong muốn liên quan điều trị [1]. Người bệnh cũng cần tránh ánh sáng theo hướng dẫn vì thuốc có thể gây nhạy cảm ánh sáng. Trong nghiên cứu này, đa số người được xét nghiệm không còn nhạy sáng vào ngày thứ 7 và tất cả đều âm tính vào ngày thứ 28 [1]. Đây là lựa chọn chuyên sâu, chỉ phù hợp khi cơ sở điều trị có kinh nghiệm và bác sĩ thấy lợi ích vượt nguy cơ.

Về ăn uống, đây là thông tin chăm sóc chung: nên chia thành nhiều bữa nhỏ, ưu tiên thức ăn mềm, ẩm, giàu năng lượng và giàu đạm như cháo đặc, súp xay, trứng, sữa phù hợp khả năng dung nạp hoặc các sản phẩm dinh dưỡng y học theo tư vấn. Ăn chậm, ngồi thẳng khi ăn và duy trì tư thế ngồi một thời gian sau ăn có thể giúp giảm sặc và trào ngược. Không cố nuốt thức ăn khô, dai hoặc miếng lớn khi đang nghẹn nhiều. Chuyên gia dinh dưỡng và chuyên viên phục hồi nuốt có thể giúp điều chỉnh độ đặc thức ăn an toàn hơn.

Nếu ăn bằng miệng không còn đáp ứng đủ, bác sĩ có thể bàn về các phương án hỗ trợ dinh dưỡng khác. Quyết định này cần dựa trên mục tiêu điều trị, khả năng hưởng lợi, nguy cơ thủ thuật và mong muốn của người bệnh.

Chăm sóc giảm nhẹ và quyền được lựa chọn

Chăm sóc giảm nhẹ không đồng nghĩa với ngừng điều trị ung thư. Đây là chăm sóc tập trung vào kiểm soát đau, khó thở, buồn nôn, mất ngủ, lo âu, táo bón, mệt mỏi và những vấn đề thực tế của người bệnh cùng gia đình. Chăm sóc này có thể được thực hiện song song với hóa trị, miễn dịch, xạ trị hoặc thủ thuật giảm tắc nghẽn.

Người bệnh nên nói rõ với bác sĩ các ưu tiên của mình, chẳng hạn mong muốn ăn uống được, giảm đau, có thêm thời gian ở nhà, hạn chế nhập viện hoặc tiếp tục điều trị tích cực nếu còn cơ hội phù hợp. Gia đình cũng nên trao đổi trước về người đại diện quyết định y tế trong trường hợp người bệnh không thể tự bày tỏ ý kiến.

Ung thư thực quản giai đoạn cuối là hành trình nhiều thử thách, nhưng triệu chứng thường vẫn có thể được cải thiện và kế hoạch chăm sóc có thể điều chỉnh theo từng thời điểm. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu, bác sĩ tiêu hóa, chuyên gia dinh dưỡng và đội chăm sóc giảm nhẹ để xây dựng lựa chọn phù hợp nhất với tình trạng và mong muốn của người bệnh.

Nguồn tham khảo

1. Efficacy and Safety of DVDMS ‐Photodynamic Therapy for Dysphagia in Advanced Esophageal Cancer: A Phase II Clinical Trial. PMC
2. Spindle cell (sarcomatoid) squamous cell carcinoma of the esophagus: A case report and a review of the literature. PMC
3. Esophageal adenosquamous carcinoma with mucinous carcinoma-predominant lymph node metastases: a case report. PMC
4. A Retrospective Comparison of Radiotherapy and Stenting for the Relief of Dysphagia and Pain in Advanced Esophageal Cancer. PMC
5. Efficacy comparison of first-line treatment regimens for stage IV esophageal squamous cell carcinoma with supraclavicular lymph node metastasis: A study of the oligometastatic subtype. PMC