Ung thư buồng trứng thường di căn tới đâu?

Ung thư buồng trứng thường lan đầu tiên trong ổ bụng, đặc biệt là phúc mạc, tức lớp màng mỏng lót thành bụng và bao phủ nhiều cơ quan trong bụng. Bệnh cũng có thể lan đến hạch bạch huyết, màng phổi hoặc phổi, và ít gặp hơn là đến não hay các cơ quan ở xa khác. Tuy nhiên, vị trí lan tràn của mỗi người không hoàn toàn giống nhau, còn tùy loại ung thư, giai đoạn bệnh và đặc điểm sinh học của khối u.

Lan tràn trong ổ bụng là kiểu thường gặp nhất

Khác với nhiều ung thư thường lan chủ yếu theo đường máu đến một cơ quan xa, ung thư buồng trứng có xu hướng lan rộng trong khoang phúc mạc từ khá sớm. Phúc mạc là “lớp áo” rất mỏng bao quanh các tạng trong bụng và vùng chậu. Các tế bào ung thư có thể bong ra khỏi khối u ở buồng trứng, đi theo dịch ổ bụng, rồi bám vào bề mặt những cơ quan lân cận hoặc ở xa hơn trong ổ bụng.

Những vị trí bác sĩ thường khảo sát gồm mặt ngoài tử cung, vòi trứng còn lại, bàng quang, trực tràng, ruột non, đại tràng, mạc nối lớn và bề mặt gan hoặc lách. Mạc nối lớn là một lớp mô mỡ phủ phía trước ruột, thường được mô tả là “tấm tạp dề mỡ” trong ổ bụng. Khi tế bào ung thư bám vào đây, có thể hình thành các nốt ung thư hoặc một mảng tổn thương dày lên.

Nghiên cứu cho thấy tế bào ung thư buồng trứng có thể tạo thành các cụm tế bào nhiều thành phần trong dịch ổ bụng. Đặc tính này giúp chúng sống sót, di chuyển và bám vào phúc mạc để tạo ổ di căn mới [1]. Một bài tổng quan cũng mô tả ung thư buồng trứng có đặc điểm lan tràn phúc mạc sớm, đi kèm sự thay đổi của môi trường xung quanh khối u, tình trạng viêm và các cơ chế giúp tế bào ung thư xâm lấn [2].

Lan tràn ở phúc mạc không nhất thiết có nghĩa là khối u đã “ăn sâu” vào toàn bộ cơ quan nằm bên dưới. Ví dụ, tổn thương có thể nằm ở bề mặt gan hơn là trong nhu mô gan. Việc phân biệt này rất quan trọng khi đánh giá giai đoạn bệnh, khả năng phẫu thuật và lựa chọn điều trị.

Dịch cổ trướng và vai trò của môi trường ổ bụng

Một biểu hiện thường gặp khi bệnh lan rộng trong ổ bụng là dịch cổ trướng, tức tình trạng tích tụ dịch bất thường trong bụng. Người bệnh có thể thấy bụng to nhanh, nặng bụng, đầy hơi, khó ăn, nhanh no, đau tức bụng hoặc khó thở khi dịch nhiều. Dịch này không phải lúc nào cũng do ung thư gây ra, nhưng ở người đã được chẩn đoán ung thư buồng trứng, đây là dấu hiệu bác sĩ cần đánh giá cẩn thận.

Dịch cổ trướng không chỉ là hậu quả thụ động của bệnh. Nó có thể chứa tế bào ung thư, tế bào miễn dịch, protein và các chất trung gian gây viêm. Môi trường này có thể tạo điều kiện cho tế bào ung thư tồn tại và di chuyển trong ổ bụng. Các nghiên cứu về vi môi trường ung thư buồng trứng ghi nhận tính chất viêm trong dịch ổ bụng, nhưng phản ứng miễn dịch tại đây không phải lúc nào cũng đủ hiệu quả để kiểm soát khối u [5].

Điều này phần nào giải thích vì sao ung thư buồng trứng đôi khi lan thành nhiều tổn thương nhỏ trong ổ bụng thay vì chỉ tạo một khối lớn tại buồng trứng. Dù vậy, mức độ lan tràn không thể suy ra chỉ từ cảm giác chướng bụng hay lượng dịch cổ trướng. Bác sĩ thường cần kết hợp khám lâm sàng, siêu âm, chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ hoặc các xét nghiệm phù hợp để đánh giá chính xác.

Hạch, ngực và các vị trí ở xa

Ngoài đường lan tràn trong ổ bụng, ung thư buồng trứng có thể lan theo hệ bạch huyết đến các hạch. Hạch là những “trạm” của hệ miễn dịch nằm ở nhiều vùng, trong đó có vùng chậu, dọc các mạch máu lớn trong bụng, vùng bụng trên và trung thất trong lồng ngực. Hạch to trên hình ảnh không luôn đồng nghĩa chắc chắn có ung thư, nhưng có thể là dấu hiệu cần được xem xét trong bối cảnh bệnh.

Bệnh cũng có thể ảnh hưởng đến vùng ngực, chẳng hạn màng phổi, là lớp màng bao quanh phổi. Khi có dịch ở màng phổi, người bệnh có thể khó thở, ho khan, tức ngực hoặc nhanh mệt. Trong một báo cáo ca bệnh về ung thư biểu mô thanh dịch độ cao của buồng trứng, người bệnh có lan tràn phúc mạc, tổn thương ở phổi và hạch bạch huyết [4]. Đây là ví dụ cho thấy bệnh có thể lan vượt ra ngoài ổ bụng, nhưng không có nghĩa mọi người bệnh đều sẽ diễn tiến theo cách này.

Di căn não là tình huống không thường gặp. Báo cáo tổng quan trong nguồn nghiên cứu ước tính tỷ lệ di căn não từ ung thư buồng trứng khoảng 1% đến 3%, thường liên quan bệnh giai đoạn tiến xa hoặc tái phát muộn [4]. Các triệu chứng cần đi khám khẩn gồm đau đầu mới xuất hiện và tăng dần, nôn ói không giải thích được, yếu liệt tay chân, co giật, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc thay đổi ý thức. Những triệu chứng này có nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng không nên tự theo dõi kéo dài tại nhà.

Thông tin chung về ung thư học cũng cho thấy ung thư buồng trứng đôi khi có thể lan đến gan, xương hoặc các cơ quan khác qua đường máu. Tuy nhiên, các vị trí xa này không phải là kiểu lan tràn đặc trưng nhất so với phúc mạc và hạch. Bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng, kết quả chụp và đặc điểm từng loại ung thư để quyết định có cần khảo sát thêm hay không.

Làm sao biết ung thư đã lan tới đâu?

Không thể xác định vị trí di căn chỉ dựa vào một xét nghiệm máu hoặc một triệu chứng đơn lẻ. Bác sĩ thường tổng hợp thông tin từ khám bệnh, chẩn đoán hình ảnh và, khi cần thiết, kết quả phẫu thuật hoặc sinh thiết. Chụp cắt lớp vi tính thường giúp đánh giá ổ bụng, hạch, gan, phổi và dịch bất thường. Cộng hưởng từ có thể hữu ích trong một số tình huống, đặc biệt khi cần xem kỹ vùng chậu hoặc não.

Xét nghiệm CA 125 thường được dùng để theo dõi ở nhiều người bệnh ung thư buồng trứng, nhưng chỉ số này không tự xác định được ung thư đã lan đến vị trí nào. Một nghiên cứu đang tìm hiểu DNA tự do của khối u trong máu, gọi là cfDNA, cho thấy chỉ dấu này có tiềm năng hỗ trợ nhận diện bệnh và bệnh giai đoạn muộn [3]. Tuy nhiên, đây không thay thế cho chẩn đoán hình ảnh, mô bệnh học hay đánh giá trực tiếp của bác sĩ điều trị.

Điều quan trọng là “di căn” không đồng nghĩa không còn phương án điều trị. Tùy tình trạng sức khỏe, loại mô bệnh học, phạm vi lan tràn và đáp ứng trước đó, kế hoạch có thể gồm phẫu thuật giảm tối đa mô ung thư, hóa trị, thuốc điều trị đích, thuốc hỗ trợ miễn dịch trong một số trường hợp phù hợp, hoặc chăm sóc giảm nhẹ triệu chứng. Mục tiêu điều trị có thể khác nhau giữa từng người.

Nếu bạn hoặc người thân có ung thư buồng trứng và xuất hiện bụng to nhanh, đau bụng tăng, ăn rất kém, khó thở, sụt sức rõ, đau đầu kèm triệu chứng thần kinh, hãy liên hệ cơ sở điều trị sớm. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu về vị trí bệnh đã lan, ý nghĩa của kết quả chụp và mục tiêu điều trị phù hợp với chính bạn.

Nguồn tham khảo

1. Metformin Suppresses Metastatic Potential and Sensitizes Ovarian Cancer Cells to Chemotherapeutics. PMC
2. The 5-Lipoxygenase Pathway in Ovarian Cancer: Mechanisms of Metastasis, Chemoresistance, and Translational Targeting. PMC
3. Beyond CA-125: circulating cell-free DNA as the next-generation biomarker in ovarian malignancy. PMC
4. Brain metastases as a manifestation of late relapse in high-grade serous ovarian cancer: Diagnostic and therapeutic challenges. PMC
5. Inflammation Without Effective Immunity in Ovarian Cancer: From Early Translational Observations to Histotype-Dependent Immunometabolic Ecosystems. PMC