Tiên lượng và khả năng sống còn trong ung thư gan

Khi nghe chẩn đoán ung thư gan, một trong những câu hỏi đầu tiên thường là "tiên lượng của tôi ra sao". Đây là điều rất dễ hiểu. Tiên lượng nói về khả năng đáp ứng điều trị và thời gian sống còn có thể kỳ vọng, nhưng nó không phải một con số cố định cho mọi người. Tiên lượng phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, và các nghiên cứu cho thấy kết quả có thể thay đổi khá nhiều tùy từng trường hợp.

Vì sao tiên lượng khác nhau ở mỗi người

Ung thư gan là một trong những nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu trên thế giới [1]. Tuy nhiên, hai người cùng chẩn đoán vẫn có thể có triển vọng rất khác nhau. Điều này là vì tiên lượng chịu ảnh hưởng bởi giai đoạn bệnh khi phát hiện, số lượng khối u, chức năng gan còn lại, và loại điều trị phù hợp mà bạn có thể nhận được.

Một điểm đáng lưu ý: bệnh được phát hiện sớm hay muộn có thể ảnh hưởng lớn đến kết quả. Trong một nghiên cứu lớn tại Mỹ, những nhóm bệnh nhân thường được chẩn đoán ở giai đoạn muộn hơn và ít có cơ hội tiếp cận phẫu thuật, hóa trị hay xạ trị hơn cũng có xu hướng sống còn kém hơn [1].

Số lượng khối u và chức năng gan

Với ung thư biểu mô tế bào gan (hepatocellular carcinoma, HCC), số lượng khối u và tình trạng gan là những yếu tố quan trọng để dự đoán kết quả [5]. Các bác sĩ thường xem xét số nốt u (ví dụ từ 3 nốt trở xuống) cùng với một chỉ số đánh giá chức năng gan gọi là điểm MELD (model for end stage liver disease) để giúp lựa chọn hướng điều trị [5].

Trong một nghiên cứu trên người bệnh ung thư biểu mô tế bào gan giai đoạn trung gian (BCLC B), nhóm có đặc điểm thuận lợi hơn (ít nốt u và chức năng gan còn tốt) đạt tỷ lệ sống còn 5 năm cao hơn khi được phẫu thuật cắt gan so với can thiệp bằng nút mạch hóa chất (TACE), lần lượt khoảng 60% và 37% [5]. Ở nhóm có đặc điểm kém thuận lợi hơn, sự khác biệt giữa hai phương pháp không rõ rệt bằng [5]. Điều này cho thấy phương pháp điều trị phù hợp với từng tình huống có thể tạo ra khác biệt về khả năng sống còn.

Yếu tố tiếp cận điều trị và công bằng chăm sóc

Không chỉ đặc điểm khối u mới quan trọng. Nghiên cứu tại Mỹ cho thấy khi đã điều chỉnh theo các yếu tố lâm sàng, điều trị, kinh tế xã hội và khả năng tiếp cận chăm sóc, một số khác biệt về sống còn giữa các nhóm chủng tộc giảm đi đáng kể [1]. Nói cách khác, một phần chênh lệch có thể liên quan đến việc được phát hiện sớm và được điều trị đầy đủ, chứ không chỉ do bản thân bệnh. Đây là lý do việc theo dõi định kỳ và tiếp cận điều trị kịp thời rất có ý nghĩa.

Khi gan là nơi ung thư di căn tới

Đôi khi "ung thư ở gan" không phải bắt đầu từ gan mà là di căn từ cơ quan khác. Trong những trường hợp này, tình trạng gan cũng liên quan đến tiên lượng. Với ung thư tụy tiến triển, số lượng ổ di căn tại gan là một yếu tố dự đoán độc lập cho sống còn; nhóm không có di căn gan có thời gian sống còn dài hơn so với nhóm có di căn, và nhóm di căn nhiều ổ có kết quả kém hơn [4]. Ở ung thư đại trực tràng di căn, sự hiện diện của di căn gan cũng liên quan đến đáp ứng điều trị khác nhau [2]. Trong ung thư cổ tử cung giai đoạn IVB, di căn gan là một trong các yếu tố góp phần phân nhóm tiên lượng [3].

Những dữ liệu này nhắc rằng gan có vai trò quan trọng trong bức tranh chung, và tiên lượng phụ thuộc vào việc ung thư khởi phát từ đâu cũng như mức độ lan rộng.

Các hướng điều trị mới và triển vọng

Y học đang tiếp tục tìm cách cải thiện kết quả. Với tổn thương di căn gan trong ung thư hắc tố (melanoma), một thử nghiệm nhỏ kết hợp phương pháp áp lạnh với liệu pháp miễn dịch cho thấy hoạt tính kháng u đáng khích lệ và độ an toàn có thể kiểm soát, dù đây mới là nghiên cứu bước đầu trên số ít bệnh nhân [6]. Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng đang khám phá những dấu ấn sinh học mới, chẳng hạn nồng độ nguyên tố vi lượng trong máu, như công cụ tiềm năng để theo dõi hiệu quả điều trị và tiên lượng trong ung thư đường tiêu hóa [7]. Những hướng này vẫn cần thêm nghiên cứu để khẳng định.

Điều bạn nên nhớ

Tiên lượng là một ước tính dựa trên nhóm bệnh nhân, không phải một lời tiên đoán chắc chắn cho riêng bạn. Nhiều yếu tố có thể được cải thiện, đặc biệt là phát hiện sớm và tiếp cận điều trị phù hợp. Nếu bạn đang lo lắng về tiên lượng của mình, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị. Bác sĩ có thể giải thích rõ giai đoạn bệnh, chức năng gan, các lựa chọn điều trị và điều gì phù hợp nhất với hoàn cảnh của bạn. Đây là cách tốt để bạn hiểu tình trạng của mình và cùng đưa ra quyết định.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ung thư gan là một trong những ung thư thường gặp và là nguyên nhân tử vong do ung thư hàng đầu. GLOBOCAN 2024 cho thấy ung thư gan nằm trong nhóm ung thư gây tử vong nhiều nhất ở cả hai giới. Phần lớn ung thư tại gan là ung thư biểu mô tế bào gan, thường liên quan đến viêm gan B hoặc viêm gan C mạn, xơ gan và một số yếu tố như sử dụng đồ uống có cồn.

Hướng dẫn Bộ Y tế khuyến nghị người có viêm gan B mạn, viêm gan C mạn hoặc xơ gan cần được tầm soát định kỳ. Nhóm nguy cơ cao nên siêu âm bụng và xét nghiệm các chỉ dấu sinh học mỗi 6 tháng, còn người xơ gan liên quan viêm gan virus cần tầm soát mỗi 3 tháng. Khi có tổn thương nghi ngờ hoặc chỉ dấu tăng, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính (CT) có cản quang hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) để đánh giá rõ hơn.

Nếu đã được chẩn đoán ung thư gan, người bệnh nên khám và theo dõi tại cơ sở chuyên khoa ung bướu hoặc có kinh nghiệm về bệnh gan. Hãy mang theo đầy đủ kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và danh sách thuốc đang dùng; đồng thời hỏi nhân viên y tế về phạm vi chi trả bảo hiểm y tế, thủ tục chuyển tuyến và các chi phí có thể phát sinh trước khi lựa chọn điều trị.

Nguồn tham khảo

1. Racial and ethnic survival disparities in primary liver cancer in the United States: a National Cancer Database propensity score-matched study. PMC
2. Overall survival of immunotherapy versus standard of care in chemorefractory microsatellite stable metastatic colorectal cancer: a propensity score matched analysis of 708 patients. PMC
3. An investigational prognostic framework for stage IVB cervical cancer based on metastatic patterns: a population-based study with exploratory external evaluation. PMC
4. Prognostic Significance of Number of Liver Metastases in Patients With Advanced Pancreatic Cancer Receiving Nab-paclitaxel Plus Gemcitabine. PMC
5. Tumor Number and Model for End‐Stage Liver Disease Score as Selection Criteria for Resection or Embolization of Intermediate‐Stage Hepatocellular Carcinoma. PMC
6. Efficacy and Safety of Co‐Ablation Combined With Aintilimab for Metastatic Melanoma to the Liver (CryoCheck‐001): A Phase II Trial. PMC
7. Clinical impact of trace elements as potential biomarkers for diagnosis and prediction of response to systemic treatment in gastrointestinal cancers. PMC