Hóa trị trong điều trị u lympho: những điều người bệnh nên biết

Nhận chẩn đoán u lympho (lymphoma) có thể khiến bạn lo lắng và có nhiều câu hỏi về cách điều trị. Hóa trị (chemotherapy) là một trong những phương pháp thường được dùng cho căn bệnh này. Bài viết dưới đây tổng hợp thông tin từ các nghiên cứu nhằm giúp bạn hiểu rõ hơn về vai trò của hóa trị, những kết quả có thể đạt được, cũng như một số vấn đề cần lưu tâm trong quá trình điều trị.

Hóa trị là gì và vì sao được dùng cho u lympho

U lympho là nhóm ung thư xuất phát từ tế bào lympho, một loại tế bào của hệ miễn dịch. Bệnh có nhiều thể khác nhau, chẳng hạn u lympho tế bào B lớn lan tỏa (diffuse large B cell lymphoma, DLBCL), u lympho thể nang (follicular lymphoma), u lympho Burkitt và u lympho Hodgkin (Hodgkin lymphoma) [2][4][8].

Vì tế bào lympho di chuyển khắp cơ thể, u lympho có thể xuất hiện ở nhiều vị trí, không chỉ ở hạch. Các nghiên cứu ghi nhận bệnh có thể khởi phát ở những nơi ít gặp như vú ở nam giới [2], cột sống [3], hốc mắt và phần phụ của mắt [5], xương [6], hay thậm chí trong lòng mạch máu [9]. Do bệnh có xu hướng lan tỏa, hóa trị toàn thân (systemic chemotherapy) thường được lựa chọn để tác động lên tế bào ung thư ở khắp cơ thể [3].

Các phác đồ hóa trị thường gặp

Hóa trị cho u lympho thường không dùng một loại thuốc đơn lẻ mà kết hợp nhiều thuốc theo phác đồ, đôi khi phối hợp với kháng thể đơn dòng như rituximab. Một số phác đồ được nhắc tới trong các nghiên cứu bao gồm:

1. R CHOP, được dùng cho u lympho tế bào B lớn trong lòng mạch (intravascular large B cell lymphoma) và giúp cải thiện tình trạng thần kinh của người bệnh [9]

2. Hyper CVAD kết hợp rituximab, cùng với dự phòng hệ thần kinh trung ương, dùng cho u lympho Burkitt [4]

3. Bendamustine kết hợp rituximab, dùng cho u lympho thể nang [1]

4. CHOP, DA EPOCH R và ABVD, được sử dụng trong các trường hợp u lympho khác nhau [7][8]

Việc lựa chọn phác đồ nào tùy thuộc vào thể bệnh, giai đoạn và tình trạng cụ thể của mỗi người. Bác sĩ sẽ là người cân nhắc phương án phù hợp nhất với bạn.

Hóa trị có thể mang lại kết quả gì

Nhiều nghiên cứu cho thấy hóa trị có thể đem lại đáp ứng tích cực. Trong hai trường hợp u lympho DLBCL ở vùng cột sống, người bệnh đã đạt lui bệnh hoàn toàn (complete remission) sau khi điều trị bằng hóa trị toàn thân [3]. Ở một người bệnh u lympho Burkitt có biểu hiện yếu cơ, sức cơ cải thiện nhanh sau khi bắt đầu hóa trị [4].

Với u lympho tế bào B lớn lan tỏa nguyên phát ở xương, một nghiên cứu trên 424 người bệnh ghi nhận trong thời đại có rituximab, kết quả sống còn nhìn chung khả quan, với tỷ lệ sống còn toàn bộ 3 năm khoảng 81,3% và tỷ lệ sống không tiến triển bệnh khoảng 63,3% [6]. Trong nghiên cứu về u lympho ở vú nam giới, hóa trị là một trong những yếu tố có liên quan tới kết quả sống còn theo phân tích ban đầu [2].

Cần hiểu rằng các con số này phản ánh kết quả của từng nhóm người bệnh trong nghiên cứu cụ thể và không phải lời tiên đoán chắc chắn cho từng cá nhân. Đáp ứng điều trị có thể khác nhau tùy người.

Theo dõi trong và sau điều trị

Việc theo dõi đáp ứng với hóa trị là phần quan trọng của quá trình điều trị. Một số trường hợp bệnh khó phát hiện qua hình ảnh học thông thường, chẳng hạn u lympho trong lòng mạch, khiến việc theo dõi trở nên thách thức [9]. Trong tình huống này, các xét nghiệm chuyên sâu như đo bệnh tồn lưu tối thiểu (minimal residual disease, MRD) được nhắc tới như một công cụ giúp phát hiện lượng bệnh rất nhỏ và theo dõi đáp ứng [9].

Bệnh cũng có thể diễn tiến phức tạp theo thời gian. Một báo cáo mô tả người bệnh đạt lui bệnh hoàn toàn sau hóa trị, nhưng nhiều năm sau lại xuất hiện một thể u lympho khác [8]. Điều này cho thấy vì sao việc tái khám và theo dõi lâu dài lại cần thiết.

Những tác dụng và vấn đề cần lưu tâm

Bên cạnh hiệu quả điều trị, hóa trị cũng có thể đi kèm một số ảnh hưởng mà người bệnh nên biết trước.

Về khả năng sinh sản, một nghiên cứu trên phụ nữ trẻ mắc u lympho Hodgkin và u lympho tế bào B lớn ở trung thất cho thấy hóa trị có thể ảnh hưởng tới chức năng buồng trứng. Chỉ số Anti Müllerian hormone (AMH) được ghi nhận là dấu ấn nhạy để đánh giá dự trữ buồng trứng, và một số phác đồ như EPOCH R điều chỉnh liều có thể liên quan tới suy giảm chức năng buồng trứng kéo dài hơn [7]. Nghiên cứu này gợi ý rằng việc tư vấn về sinh sản trước điều trị có thể hữu ích cho phụ nữ trẻ [7]. Nếu bạn còn mong muốn có con, đây là điều đáng để trao đổi với bác sĩ trước khi bắt đầu.

Về nguy cơ nhiễm trùng và virus, một trường hợp được báo cáo cho thấy trong quá trình hóa trị bằng bendamustine và rituximab, người bệnh xuất hiện tình trạng nhiễm virus viêm gan C, và việc điều trị kháng virus sau đó không đạt được kết quả như mong đợi. Các tác giả cho rằng hóa trị có thể đã góp phần vào tình trạng này [1]. Điều này nhắc nhở về tầm quan trọng của việc theo dõi các bệnh nhiễm trùng trong lúc hóa trị.

Lời kết

Hóa trị đóng vai trò quan trọng trong điều trị nhiều thể u lympho và có thể mang lại đáp ứng tích cực trong nhiều trường hợp, nhưng cũng đi kèm những vấn đề cần được theo dõi và cân nhắc, từ khả năng sinh sản đến nguy cơ nhiễm trùng. Mỗi người bệnh có tình trạng riêng, nên phác đồ và kế hoạch theo dõi phù hợp cũng sẽ khác nhau.

Những thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho tư vấn y khoa trực tiếp. Bạn nên trao đổi cởi mở với bác sĩ điều trị về thể bệnh, các lựa chọn hóa trị, tác dụng có thể gặp và những lo lắng của riêng mình, để cùng đưa ra quyết định phù hợp nhất với bạn.

Bối cảnh tại Việt Nam

U lympho ác tính không Hodgkin là nhóm ung thư của tổ chức lympho, có thể xuất hiện tại hạch hoặc ngoài hạch. Theo hướng dẫn Bộ Y tế, năm 2018 Việt Nam ghi nhận 3.508 ca mới mắc. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, thường gặp hơn trong khoảng 45 đến 55 tuổi và ở nam nhiều hơn nữ. Gánh nặng bệnh ở mỗi người rất khác nhau vì u lympho không Hodgkin gồm nhiều thể bệnh, tiến triển và đáp ứng điều trị không giống nhau.

Dấu hiệu thường gặp là hạch to, nhiều hạch nhưng thường không đau hoặc không có biểu hiện viêm. Người bệnh cũng có thể gặp sốt trên 38 độ C không rõ nguyên nhân, ra mồ hôi ban đêm hoặc sụt trên 10 phần trăm cân nặng trong sáu tháng. Chẩn đoán xác định cần sinh thiết hạch hoặc tổn thương ngoài hạch để làm mô bệnh học và hóa mô miễn dịch. Bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh để xác định thể bệnh, mức độ lan rộng và theo dõi đáp ứng điều trị.

Khi có hạch to kéo dài hoặc các triệu chứng bất thường, nên khám tại cơ sở chuyên khoa ung bướu, không tự điều trị. Hãy mang theo kết quả xét nghiệm, hỏi rõ mục tiêu và kế hoạch hóa trị nếu được chỉ định, đồng thời trao đổi với bệnh viện về quyền lợi và mức chi trả của bảo hiểm y tế.

Nguồn tham khảo

1. Persistent Hepatitis C Viremia Following Sofosbuvir/Velpatasvir During Bendamustine‐Rituximab Therapy for Follicular Lymphoma. PMC
2. Clinicopathological Characteristics and Survival Outcomes of Male Breast Lymphoma. PMC
3. Challenges in diagnosing malignant lymphoma involving the spine: illustrative cases. PMC
4. Paraneoplastic Myopathy as a Possible Initial Presentation of Sporadic Burkitt Lymphoma in an Immunocompetent Adult: A Case Report. PMC
5. Primary ocular-adnexal non-Hodgkin Lymphoma in a Peruvian cohort: An 18-year experience. PMC
6. Clinical Characteristics and Prognostic Factors of Primary Bone Diffuse Large B‐Cell Lymphoma: A Retrospective Study. PMC
7. The Impact of Chemotherapy on Gonadal Function in Female Patients with Hodgkin and Non-Hodgkin Lymphoma: A Comprehensive Analysis of Hormonal Kinetics and Implications for Fertility and Contraceptive Planning. PMC
8. Metachronous EBV-positive classical Hodgkin lymphoma following EBV-positive diffuse large B-cell lymphoma: a case report and literature review. PMC
9. Intravascular Large B‐Cell Lymphoma Presenting as Recurrent Cryptogenic Strokes: A Diagnostic Challenge. PMC