Ung thư nội mạc tử cung thường di căn tới đâu?

Ung thư nội mạc tử cung có thể lan trực tiếp sang các cơ quan vùng chậu, đến hạch bạch huyết vùng chậu và cạnh động mạch chủ, hoặc di căn xa đến những cơ quan như phổi. Di căn não có thể xảy ra nhưng hiếm hơn nhiều; mỗi người bệnh có kiểu lan tràn khác nhau, phụ thuộc vào giai đoạn, thể mô bệnh học và đặc điểm phân tử của khối u.

Ung thư nội mạc tử cung lan tràn theo những đường nào?

Nội mạc tử cung là lớp niêm mạc lót bên trong buồng tử cung. Khi ung thư còn khu trú, tế bào ác tính chỉ nằm ở nội mạc hoặc đã xâm lấn vào lớp cơ tử cung. Khi bệnh tiến triển, ung thư có thể lan theo ba con đường chính.

Thứ nhất là lan trực tiếp tại chỗ. Khối u có thể xâm lấn sâu hơn vào cơ tử cung, lan xuống cổ tử cung, ra thanh mạc tử cung, phần phụ như buồng trứng và vòi trứng, hoặc các cấu trúc lân cận trong vùng chậu. Đây là vùng giải phẫu gần tử cung nên bác sĩ thường đánh giá kỹ bằng khám phụ khoa, hình ảnh học và kết quả phẫu thuật.

Thứ hai là lan theo hệ bạch huyết. Hệ bạch huyết là mạng lưới mạch và hạch có vai trò dẫn lưu dịch và tham gia miễn dịch. Tế bào ung thư có thể đi vào các mạch này rồi đến hạch bạch huyết vùng chậu, sau đó có thể đến hạch cạnh động mạch chủ. Vì lý do này, đánh giá hạch là một phần quan trọng trong việc xác định giai đoạn bệnh và lựa chọn điều trị.

Thứ ba là lan theo đường máu đến các cơ quan xa. Theo thông tin y khoa chung, phổi là một trong các vị trí di căn xa được lưu ý ở ung thư nội mạc tử cung. Những vị trí xa khác có thể gặp tùy hoàn cảnh lâm sàng. Tuy nhiên, không thể suy đoán vị trí di căn chỉ dựa vào triệu chứng hoặc một xét nghiệm đơn lẻ; cần phối hợp hình ảnh học, xét nghiệm và khi cần thiết là sinh thiết.

Hạch bạch huyết vùng chậu và cạnh động mạch chủ có ý nghĩa gì?

Hạch bạch huyết là vị trí lan tràn quan trọng trong ung thư nội mạc tử cung. Nghiên cứu đoàn hệ tại Thụy Điển trên 1.219 người bệnh đã được phẫu thuật cho thấy 310 người, tương đương 25%, có tình trạng tế bào u hoặc di căn được phát hiện ở hạch. Trong số này có 250 trường hợp di căn hạch và 60 trường hợp chỉ có các tế bào u đơn lẻ trong hạch [5].

“Tế bào u đơn lẻ” là số lượng tế bào ung thư rất ít được phát hiện nhờ kỹ thuật xét nghiệm mô bệnh học kỹ hơn. Điều này không hoàn toàn giống với một ổ di căn hạch rõ ràng. Trong nghiên cứu trên, không thấy khác biệt có ý nghĩa về sống còn toàn bộ giữa nhóm chỉ có tế bào u đơn lẻ trong hạch và nhóm không có tổn thương hạch [5]. Dù vậy, ý nghĩa thực tế của kết quả hạch vẫn cần được bác sĩ ung bướu diễn giải trong bối cảnh riêng của từng người bệnh.

Hiện nay, nhiều nơi áp dụng kỹ thuật tìm hạch gác. Hạch gác là hạch đầu tiên nhận dẫn lưu bạch huyết từ vùng có u, vì thế có thể là nơi sớm phát hiện tế bào ung thư lan theo đường bạch huyết. Tổng quan về các nền tảng nano trong ung thư phụ khoa cũng ghi nhận huyền phù hạt carbon đã có bằng chứng lâm sàng trực tiếp hỗ trợ lập bản đồ hạch gác ở ung thư nội mạc tử cung [2]. Việc xác định hạch gác có thể hỗ trợ đánh giá giai đoạn mà không nhất thiết phải lấy rộng toàn bộ hạch ở mọi trường hợp.

Phổi, não và các vị trí di căn xa

Khi tế bào ung thư đi theo đường máu, bệnh được gọi là di căn xa. Phổi là vị trí cần được quan tâm khi đánh giá khả năng ung thư nội mạc tử cung đã lan ra ngoài vùng chậu. Người bệnh có thể không có triệu chứng, hoặc đôi khi có ho kéo dài, khó thở, đau ngực hay ho ra máu. Tuy nhiên, các triệu chứng này không đặc hiệu và có thể do nhiều bệnh lý hô hấp khác gây ra. Vì vậy, không nên tự kết luận có di căn chỉ vì xuất hiện ho hay mệt.

Di căn não không phải vị trí thường gặp, nhưng đã được báo cáo, đặc biệt trong các thể ung thư hiếm và tiến triển nhanh. Một báo cáo ca bệnh mô tả người phụ nữ 58 tuổi bị ung thư nội mạc tử cung thể mất biệt hóa có đột biến POLE, xuất hiện nhiều ổ di căn não và phổi, với biểu hiện đau đầu, chóng mặt và yếu toàn thân [4]. Đây là một trường hợp cá thể, không cho biết tần suất di căn não trong cộng đồng người bệnh. Dù vậy, báo cáo nhấn mạnh rằng các triệu chứng thần kinh mới xuất hiện như đau đầu tăng dần, nôn, yếu liệt, co giật, nhìn mờ, lú lẫn hoặc mất thăng bằng cần được khám khẩn để loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng.

Không phải mọi tổn thương phát hiện ở phổi, não hay cơ quan khác đều chắc chắn là di căn từ ung thư nội mạc tử cung. Có thể đó là bệnh lý lành tính, ung thư khác, hoặc hiếm hơn là ung thư từ nơi khác di căn vào cơ quan sinh dục. Vì thế, bác sĩ có thể cần đối chiếu hình ảnh, bệnh sử, xét nghiệm mô bệnh học và dấu ấn miễn dịch để xác định nguồn gốc thật sự của tổn thương.

Yếu tố nào làm nguy cơ lan tràn khác nhau?

Nguy cơ di căn không giống nhau giữa mọi người bệnh. Các yếu tố thường được bác sĩ xem xét gồm độ sâu u xâm lấn vào cơ tử cung, mức độ ác tính dưới kính hiển vi, thể mô bệnh học, sự hiện diện của tế bào u trong mạch máu hoặc mạch bạch huyết, tình trạng hạch và giai đoạn bệnh sau phẫu thuật.

Một số thể mô bệnh học có thể diễn tiến mạnh hơn các thể khác. Nghiên cứu về ung thư nội mạc tử cung cho thấy biểu hiện tăng của enzym NSUN6 có liên quan với độ mô học cao hơn và tiên lượng không thuận lợi. Trong các mô hình nghiên cứu, NSUN6 thúc đẩy sự di chuyển và xâm lấn của tế bào ung thư thông qua quá trình chuyển dạng biểu mô trung mô, một cơ chế giúp tế bào u dễ tách khỏi khối u ban đầu và xâm lấn hơn [1]. Đây chủ yếu là bằng chứng nghiên cứu cơ chế, chưa có nghĩa xét nghiệm này được dùng thường quy để dự đoán di căn cho từng người bệnh.

Đặc điểm phân tử của u cũng ngày càng quan trọng. Chẳng hạn, báo cáo ca bệnh có di căn não và phổi nêu trên phát hiện đột biến POLE cùng gánh nặng đột biến u cao [4]. Các thông tin phân tử có thể ảnh hưởng đến tiên lượng và khả năng chọn thuốc, bao gồm điều trị miễn dịch ở một số hoàn cảnh. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng một đột biến riêng lẻ luôn quyết định chắc chắn ung thư sẽ di căn hay đáp ứng theo một cách nhất định.

Các công cụ trí tuệ nhân tạo đang được nghiên cứu nhằm phân tích hình ảnh, tiêu bản mô bệnh học và dữ liệu lâm sàng để dự đoán xâm lấn cơ tử cung, di căn hạch và nguy cơ tái phát xa. Dù có triển vọng, các mô hình này vẫn cần được kiểm chứng thêm trước khi thay thế đánh giá y khoa thông thường [3].

Người bệnh nên theo dõi và trao đổi gì với bác sĩ?

Sau điều trị, người bệnh nên tái khám đúng lịch để bác sĩ đánh giá triệu chứng, khám vùng chậu và chỉ định xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh khi phù hợp. Không phải ai cũng cần cùng một loại xét nghiệm hay cùng tần suất theo dõi. Kế hoạch theo dõi phụ thuộc vào nguy cơ tái phát, điều trị đã thực hiện và tình trạng sức khỏe hiện tại.

Hãy báo sớm nếu có ra huyết âm đạo mới xuất hiện, đau hoặc căng bụng kéo dài, sụt cân không chủ ý, ho hoặc khó thở kéo dài, đau xương dai dẳng, đau đầu bất thường hay triệu chứng thần kinh. Đây là thông tin chung để nhận biết dấu hiệu cần đánh giá, không đồng nghĩa các triệu chứng này chắc chắn là di căn.

Biết rằng ung thư có thể di căn thường gây lo lắng, nhưng nhiều trường hợp được phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị hiệu quả. Nếu đã có di căn, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, điều trị nội tiết, thuốc nhắm trúng đích hoặc miễn dịch trị liệu tùy đặc điểm bệnh. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về giai đoạn cụ thể, vị trí nghi ngờ di căn và mục tiêu điều trị phù hợp nhất với bạn.

Nguồn tham khảo

1. AL398, A Novel NSUN6 Inhibitor, Attenuates Epithelial‐Mesenchymal Transition and Metastasis in Endometrial Cancer by Abrogating m5C‐Dependent Stabilization of Snail mRNA. PMC
2. Translational Progress of Inorganic Nanotheranostic Platforms for Gynecologic Malignancies: A Narrative Review of Endometrial, Ovarian, and Cervical Cancer Focusing on Fertility Preservation, Biosafety, and Industrial Translation. PMC
3. Artificial intelligence in endometrial cancer: multimodal deep learning and future perspectives in precision gynecologic oncology — a structured narrative review. PMC
4. Durable disease control following multidisciplinary treatment including pembrolizumab in POLE -mutated dedifferentiated endometrial carcinoma with brain metastases. PMC
5. Prognostic significance of isolated tumor cells and nodal tumor burden in endometrial cancer: a population-based cohort study. PMC