Ung thư tinh hoàn có tái phát không và làm sao theo dõi?

Có, ung thư tinh hoàn có thể tái phát sau phẫu thuật hoặc sau điều trị, nhưng nhiều trường hợp được chữa khỏi, đặc biệt khi phát hiện sớm và theo dõi đúng kế hoạch. Nguy cơ tái phát phụ thuộc vào loại mô bệnh học, giai đoạn bệnh, đặc điểm khối u, mức độ lan rộng và đáp ứng với điều trị, vì vậy lịch theo dõi cần được cá thể hóa bởi bác sĩ ung bướu.

Tái phát ung thư tinh hoàn nghĩa là gì?

Tái phát là tình trạng tế bào ung thư xuất hiện trở lại sau một thời gian bệnh không còn biểu hiện rõ trên khám, xét nghiệm hoặc hình ảnh học. Tái phát có thể xảy ra tại vùng hạch sau phúc mạc, phổi, hoặc những vị trí khác. Một số trường hợp được phát hiện qua xét nghiệm chất chỉ điểm khối u trước khi người bệnh có triệu chứng.

Ung thư tinh hoàn chủ yếu gồm hai nhóm lớn là u tinh bào và u không phải tinh bào. Cách điều trị và theo dõi có thể khác nhau giữa hai nhóm. Ngoài ra, giai đoạn bệnh cũng rất quan trọng. Ung thư giai đoạn sớm thường có khả năng chữa khỏi rất cao, nhưng điều này không có nghĩa là có thể bỏ qua tái khám. Một nghiên cứu khảo sát thực hành tại các trung tâm chuyên khoa nhấn mạnh rằng mục tiêu của hướng dẫn điều trị là cân bằng giữa nguy cơ tái phát và độc tính lâu dài do điều trị; ở một số người bệnh giai đoạn sớm, theo dõi chủ động có thể được ưu tiên để tránh điều trị quá mức [2].

Theo dõi chủ động không có nghĩa là không điều trị hoặc bỏ mặc bệnh. Đây là một kế hoạch được kiểm soát chặt chẽ bằng khám, xét nghiệm và hình ảnh học định kỳ. Nếu phát hiện dấu hiệu bệnh quay lại, người bệnh sẽ được đánh giá để điều trị kịp thời.

Những yếu tố làm nguy cơ tái phát khác nhau

Không phải người bệnh nào cũng có nguy cơ giống nhau. Bác sĩ thường xem xét các yếu tố sau:

1. Giai đoạn tại thời điểm chẩn đoán: Khối u chỉ khu trú ở tinh hoàn thường có tiên lượng thuận lợi hơn bệnh đã lan đến hạch hoặc cơ quan khác.

2. Loại mô học: Một số u không phải tinh bào có diễn tiến mạnh hơn hoặc có thể chứa nhiều thành phần mô học khác nhau. Đặc điểm này ảnh hưởng đến lựa chọn hóa trị, phẫu thuật và lịch theo dõi.

3. Nồng độ chất chỉ điểm khối u: Alpha fetoprotein, beta hCG và LDH có thể được sử dụng tùy loại bệnh. Sau điều trị, nếu các chỉ số không giảm như dự kiến hoặc tăng trở lại, bác sĩ sẽ cần tìm nguyên nhân. Tuy nhiên, chất chỉ điểm không phải lúc nào cũng tăng khi ung thư tái phát, nên xét nghiệm bình thường không thay thế hoàn toàn cho khám và chụp chiếu.

4. Đáp ứng với điều trị ban đầu: Bệnh còn tồn dư sau hóa trị, hoặc còn tế bào ung thư trong mô được phẫu thuật lấy ra, có thể khiến kế hoạch điều trị và theo dõi phức tạp hơn. Trong một báo cáo về ung thư tinh hoàn đã di căn, tế bào u còn sống được tìm thấy trong mẫu hạch sau phẫu thuật, sau đó người bệnh tiếp tục được hóa trị và chưa ghi nhận tái phát trong hai năm sau mổ [1].

5. Đặc điểm kháng thuốc: Phần lớn ung thư tế bào mầm tinh hoàn tiến triển đáp ứng với hóa trị chứa platinum, nhưng vẫn có một nhóm bị kháng thuốc hoặc tái phát. Một nghiên cứu phân tích biểu hiện các gene liên quan đến sửa chữa DNA, chết tế bào và chu kỳ tế bào nhằm tìm hiểu sự khác biệt giữa bệnh nhạy thuốc và bệnh kháng platinum [5]. Hiện các kết quả kiểu này chủ yếu có giá trị nghiên cứu, chưa thể dùng đơn độc để dự đoán chính xác cho từng người.

Theo dõi sau điều trị thường gồm những gì?

Lịch cụ thể phụ thuộc vào giai đoạn, loại u và phương pháp đã điều trị. Thông tin dưới đây là hướng dẫn chung, không thay thế lịch hẹn riêng của bác sĩ.

Khám lâm sàng

Mỗi lần tái khám, bác sĩ có thể hỏi về đau lưng, đau bụng, khó thở, ho kéo dài, sụt cân, mệt mỏi, sưng vùng bẹn hoặc bìu. Bác sĩ cũng khám vùng bìu, tinh hoàn còn lại, vùng bụng và hạch. Người bệnh nên báo cả những thay đổi tưởng như nhỏ, đặc biệt nếu kéo dài hoặc tăng dần.

Xét nghiệm chất chỉ điểm khối u

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định beta hCG, alpha fetoprotein và LDH. Các xét nghiệm này thường được thực hiện sau điều trị và lặp lại theo lịch. Điều quan trọng là nhìn vào xu hướng thay đổi qua nhiều lần, không chỉ một kết quả đơn lẻ. Một chỉ số tăng có thể do nhiều nguyên nhân, vì vậy không nên tự kết luận tái phát trước khi được đánh giá đầy đủ.

Trong một ca ung thư tinh hoàn không phải tinh bào có di căn phức tạp, việc theo dõi bao gồm khám lâm sàng và kiểm tra chất chỉ điểm khối u nối tiếp, giúp đánh giá tình trạng ổn định sinh hóa và lâm sàng trong khoảng sáu tháng sau điều trị duy trì [3]. Đây là báo cáo ca bệnh, không phải lịch theo dõi áp dụng cho mọi người.

Chụp hình ảnh học

Bác sĩ có thể yêu cầu siêu âm tinh hoàn còn lại, chụp cắt lớp vi tính vùng bụng và ngực, hoặc phương pháp khác tùy nguy cơ và điều trị trước đó. Hình ảnh học giúp phát hiện hạch hoặc tổn thương ở phổi và các vị trí khác. Tuy vậy, chụp quá nhiều cũng làm tăng phơi nhiễm tia xạ và có thể gây phát hiện các bất thường không nguy hiểm. Vì vậy, thời điểm và loại xét nghiệm nên được cân nhắc theo hướng dẫn chuyên môn, thay vì tự đi chụp thường xuyên.

Một số trường hợp u tinh bào có thể sử dụng chụp PET/CT sau điều trị, nhưng chỉ định không giống nhau giữa các loại ung thư và từng giai đoạn. Trong một báo cáo người bệnh lớn tuổi bị u tinh bào di căn, chụp PET/CT sau điều trị không còn ghi nhận vùng tăng hấp thu bất thường; người bệnh tiếp tục không có bệnh trong một năm rưỡi [4]. Kết quả này cho thấy khả năng kiểm soát bệnh, nhưng không khẳng định mọi người bệnh sẽ có diễn tiến tương tự.

Người bệnh nên làm gì giữa các lần tái khám?

Hãy giữ đầy đủ hồ sơ giải phẫu bệnh, kết quả xét nghiệm, phim chụp và danh sách thuốc. Đặt lịch nhắc trước mỗi lần tái khám, không tự ý bỏ hẹn ngay cả khi cảm thấy hoàn toàn khỏe. Người bệnh nên tự quan sát cơ thể và báo bác sĩ nếu có khối mới, cảm giác nặng hoặc đau ở bìu, đau lưng hay bụng kéo dài, ho hoặc khó thở không giải thích được, sụt cân, mệt nhiều, đau đầu bất thường hoặc triệu chứng thần kinh.

Sau điều trị, một số người có thể lo lắng, giảm khả năng sinh sản, thay đổi nội tiết hoặc gặp tác dụng muộn của hóa trị và xạ trị. Đây là những vấn đề cần trao đổi riêng, bởi bác sĩ có thể tư vấn kiểm tra hormone, sức khỏe sinh sản, chức năng thận, thính lực hoặc các nguy cơ lâu dài tùy phác đồ. Nên duy trì không hút thuốc, hạn chế rượu bia, vận động phù hợp, ăn uống cân đối và ngủ đủ. Đây là thông tin chăm sóc sức khỏe chung, không thay thế điều trị ung thư.

Tóm lại, ung thư tinh hoàn có thể tái phát nhưng thường có nhiều cơ hội kiểm soát, nhất là khi phát hiện sớm và tuân thủ theo dõi. Mỗi ca bệnh khác nhau về loại u, giai đoạn và nguy cơ, vì vậy người bệnh cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để có lịch khám, xét nghiệm và chụp chiếu phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Metastatic Testicular Cancer Complicated by Myelodysplastic Syndrome. PMC
2. Guideline recommendations versus real-world management in early-stage testicular cancer: a multicenter survey of contemporary practice. PMC
3. Intracardiac Metastasis From a Testicular Yolk Sac Tumor With Brain and Pulmonary Involvement: A Multimodality Management Case Report. PMC
4. Carboplatin Monotherapy Induced Complete Response in Elderly Metastatic Seminoma and CKD: A Case Report. PMC
5. NanoString profiling of DNA repair and apoptosis genes in testicular germ cell tumours with divergent chemotherapy outcomes. PMC