Ung thư thực quản thường di căn tới đâu?

Ung thư thực quản thường lan trước hết đến các hạch bạch huyết dọc theo thực quản, gồm hạch vùng cổ, ngực và bụng. Khi bệnh tiến triển hơn, tế bào ung thư có thể di căn xa đến gan, phổi, xương hoặc các cơ quan khác, nhưng vị trí cụ thể khác nhau ở mỗi người và cần được xác định bằng thăm khám, chẩn đoán hình ảnh cùng kết quả giải phẫu bệnh.

Di căn hạch bạch huyết là kiểu lan tràn quan trọng

Hệ bạch huyết là mạng lưới mạch và hạch có nhiệm vụ dẫn lưu dịch trong cơ thể và hỗ trợ miễn dịch. Tế bào ung thư thực quản có thể đi theo các mạch bạch huyết đến hạch lân cận. Vì thực quản kéo dài từ cổ xuống ngực và nối với dạ dày, các đường dẫn lưu bạch huyết của cơ quan này khá phức tạp. Do đó, ung thư có thể lan đến hạch ở nhiều vùng khác nhau, không chỉ ngay sát khối u.

Các nhóm hạch thường được quan tâm gồm:

1. Hạch vùng cổ, nhất là với ung thư ở đoạn trên của thực quản. Người bệnh đôi khi có thể sờ thấy hạch cổ to, nhưng nhiều trường hợp hạch di căn không thể nhận biết chỉ bằng sờ nắn.

2. Hạch trong ngực, còn gọi là hạch trung thất. Đây là vùng nằm giữa hai phổi, nơi có thực quản, khí quản, tim và nhiều mạch máu lớn. Hạch cạnh thực quản, hạch quanh khí quản và các hạch trung thất khác là những vị trí bác sĩ thường đánh giá.

3. Hạch vùng bụng, nhất là quanh chỗ nối giữa thực quản và dạ dày, quanh tâm vị, dọc các mạch máu nuôi dạ dày và gan. Ung thư ở đoạn thấp thực quản hoặc ung thư vùng nối thực quản với dạ dày có xu hướng cần được đánh giá kỹ các hạch này.

Một báo cáo ca bệnh về ung thư thực quản dạng tuyến vảy ghi nhận di căn hạch rộng ở cả vùng cổ, ngực và bụng [2]. Đây chỉ là một trường hợp hiếm, không có nghĩa mọi người bệnh đều sẽ di căn theo cách như vậy. Tuy nhiên, nó minh họa rằng tế bào ung thư thực quản có thể lan qua nhiều tầng hạch dọc theo chiều dài của cơ quan.

Mức độ di căn hạch phụ thuộc vào giai đoạn và độ sâu khối u

Nguy cơ có hạch di căn thường tăng khi khối u xâm lấn sâu hơn vào thành thực quản. Thành thực quản gồm nhiều lớp. Khi ung thư còn khu trú ở lớp nông, khả năng lan đến hạch nhìn chung thấp hơn so với khi u đã ăn sâu vào các lớp bên dưới. Tuy vậy, “thấp hơn” không đồng nghĩa là không có nguy cơ.

Trong nghiên cứu đa quốc gia tại các nước Bắc Âu, 1.647 người bệnh ung thư thực quản hoặc dạ dày giai đoạn pT1 đã được xác định. Đây là giai đoạn ung thư còn sớm về mặt độ sâu xâm lấn. Trong nhóm 949 người không điều trị hóa chất hoặc xạ trị trước mổ, 145 người, tương đương 15%, được phát hiện có di căn hạch trong bệnh phẩm phẫu thuật [1]. Kết quả này cho thấy ngay cả ung thư sớm, một số người bệnh vẫn có thể đã có tế bào ung thư ở hạch.

Ở một báo cáo phẫu thuật khác, tình trạng có hạch bệnh lý được ghi nhận ở 51,7% người bệnh trong nhóm đã cắt thực quản [5]. Con số này không thể áp dụng trực tiếp cho tất cả người bệnh, vì nhóm được phẫu thuật có thể bao gồm nhiều giai đoạn bệnh, nhiều đặc điểm khối u và phương pháp điều trị khác nhau. Dù vậy, các dữ liệu này nhấn mạnh rằng đánh giá hạch là phần rất quan trọng khi xác định giai đoạn ung thư thực quản.

Bác sĩ thường dựa vào siêu âm nội soi, chụp cắt lớp vi tính, chụp PET/CT trong một số trường hợp, và kết quả hạch lấy ra khi mổ để đánh giá chính xác hơn. Hình ảnh có thể gợi ý hạch nghi ngờ, nhưng không phải lúc nào cũng khẳng định được hạch có ung thư hay không. Ngược lại, hạch nhỏ trên phim đôi khi vẫn có thể chứa tế bào ung thư.

Khi ung thư lan xa, những cơ quan nào thường được kiểm tra?

Ngoài hạch, ung thư thực quản có thể lan theo đường máu đến cơ quan ở xa. Về mặt lâm sàng, bác sĩ thường kiểm tra kỹ gan, phổi, xương và tuyến thượng thận; một số trường hợp có thể cần đánh giá não hoặc các cơ quan khác tùy triệu chứng. Đây là thông tin y khoa chung về ung thư thực quản, bởi các nguồn nghiên cứu hiện có chủ yếu tập trung vào di căn hạch, không cung cấp số liệu về tần suất di căn đến từng cơ quan xa.

Di căn gan có thể chưa gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Khi có biểu hiện, người bệnh đôi khi mệt nhiều hơn, chán ăn, đau tức vùng bụng trên bên phải hoặc vàng da, nhưng các triệu chứng này cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác. Di căn phổi có thể gây ho kéo dài, khó thở hoặc đau ngực, song cũng không ít trường hợp chỉ phát hiện khi chụp phim. Di căn xương có thể gây đau xương kéo dài, đau tăng về đêm hoặc nguy cơ gãy xương.

Không nên tự kết luận rằng bất kỳ cơn đau, cơn ho hay mệt mỏi nào cũng là do di căn. Người bệnh ung thư thực quản có thể gặp các triệu chứng do chính khối u tại thực quản, do suy dinh dưỡng, thiếu máu, tác dụng phụ điều trị hoặc bệnh lý đi kèm. Việc đánh giá cần do bác sĩ điều trị thực hiện.

Vì sao vị trí hạch có thể khó dự đoán?

Ung thư thực quản có đặc điểm là có thể lan đến hạch không hoàn toàn theo thứ tự từ gần đến xa. Điều này liên quan đến mạng lưới dẫn lưu bạch huyết phong phú dọc thực quản. Vì vậy, một hạch được xem là “hạch gác”, tức hạch đầu tiên nhận dịch bạch huyết từ vùng khối u, không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ tình trạng của toàn bộ các hạch khác.

Một nghiên cứu dùng chất phát huỳnh quang trong phẫu thuật để tìm hạch gác ở ung thư thực quản đoạn thấp và ung thư vùng nối thực quản dạ dày cho thấy kỹ thuật này thực hiện được. Tuy nhiên, có những người có hạch gác không phát hiện ung thư nhưng các hạch khác lại có tế bào ung thư. Vì nguy cơ bỏ sót này, chỉ dựa vào hạch gác chưa đủ tin cậy để quyết định nạo hạch hạn chế [3].

Cũng đã có báo cáo một người bệnh ung thư vùng nối thực quản dạ dày tái phát đơn độc ở hạch trung thất bên trái, nằm ngoài vùng nạo hạch dự kiến ban đầu, sau phẫu thuật 20 tháng [4]. Đây là ca bệnh riêng lẻ, không dùng để dự báo cho từng cá nhân. Nhưng nó cho thấy việc theo dõi sau điều trị cần chú ý cả những vùng hạch không nằm ngay cạnh vị trí u ban đầu.

Người bệnh cần làm gì để phát hiện và theo dõi di căn?

Điều quan trọng nhất là hoàn tất đánh giá giai đoạn trước khi quyết định điều trị. Bác sĩ có thể chỉ định nội soi, siêu âm nội soi, chụp cắt lớp vi tính, chụp PET/CT hoặc xét nghiệm khác tùy tình trạng cụ thể. Mục tiêu là biết khối u nằm ở đâu, xâm lấn sâu đến mức nào, có hạch nghi ngờ hay đã có tổn thương ở cơ quan xa hay chưa.

Sau điều trị, người bệnh nên tái khám đúng hẹn. Cần báo sớm với bác sĩ nếu có nuốt nghẹn tăng lên, sụt cân không chủ ý, đau ngực hoặc đau xương kéo dài, ho khó thở mới xuất hiện, vàng da, đau bụng dai dẳng hay nổi hạch bất thường. Những dấu hiệu này không tự xác định được di căn, nhưng cần được kiểm tra.

Vị trí và nguy cơ di căn phụ thuộc vào đoạn thực quản có khối u, loại mô bệnh học, độ sâu xâm lấn, tình trạng hạch, đáp ứng điều trị và sức khỏe toàn thân. Vì mỗi ca là khác nhau, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu hoặc bác sĩ phẫu thuật điều trị để hiểu rõ giai đoạn bệnh và kế hoạch theo dõi phù hợp với mình.

Nguồn tham khảo

1. Incidence of lymph node metastases in pT1 chemo- and radiotherapy-naïve esophageal and gastric cancer in the Nordic countries: a retrospective multinational cohort analysis. PMC
2. Esophageal adenosquamous carcinoma with mucinous carcinoma-predominant lymph node metastases: a case report. PMC
3. A Prospective Assessment of Near-Infrared Image-Guided Sentinel Lymph Node Identification in Esophageal and Esophagogastric Junction Cancer. PMC
4. CA19-9-producing esophagogastric junction cancer with nodal recurrence outside the planned dissection field: a case report. PMC
5. Clinical characteristics and survival of esophageal cancer patients: annual report of the surgical treatment at Shanghai Chest Hospital, 2018. PMC