Ung thư máu (bạch cầu) sống được bao lâu?

Thời gian sống của người bị ung thư máu, hay bệnh bạch cầu, rất khác nhau giữa từng người và không thể trả lời bằng một con số chung. Có người cần điều trị khẩn trương vì bệnh tiến triển nhanh, nhưng cũng có người sống nhiều năm với bệnh được kiểm soát tốt; một số trường hợp có thể đạt lui bệnh sâu, thậm chí ngừng thuốc dưới theo dõi rất sát.

Vì sao không thể dự đoán chỉ dựa vào tên “ung thư máu”?

“Ung thư máu” là cách gọi phổ biến nhưng bao gồm nhiều bệnh khác nhau. Với bệnh bạch cầu, các nhóm thường được nhắc đến là bạch cầu cấp dòng tủy, bạch cầu cấp dòng lympho, bạch cầu mạn dòng tủy và bạch cầu mạn dòng lympho. Chúng khác nhau về tốc độ tiến triển, cách điều trị và triển vọng sống [6].

Bệnh bạch cầu cấp thường phát triển nhanh. Nếu không được điều trị, các tế bào bạch cầu bất thường có thể tăng nhanh trong tủy xương và máu, làm giảm khả năng tạo hồng cầu, tiểu cầu và bạch cầu khỏe mạnh. Người bệnh có thể thiếu máu, mệt, sốt, nhiễm trùng hoặc chảy máu. Vì vậy, mục tiêu ban đầu thường là đưa bệnh vào lui bệnh, nghĩa là không còn thấy dấu hiệu bệnh rõ ràng bằng các xét nghiệm thông thường.

Ngược lại, một số bệnh bạch cầu mạn có diễn biến chậm hơn. Ví dụ, ở bệnh bạch cầu mạn dòng tủy giai đoạn mạn, thuốc nhắm trúng đích ức chế tyrosine kinase đã thay đổi đáng kể việc kiểm soát bệnh. Một số người đạt lui bệnh ở mức phân tử rất sâu và có thể duy trì tình trạng đó sau khi ngừng thuốc, được gọi là lui bệnh không cần điều trị. Đây được xem là một dạng “khỏi bệnh chức năng”, tức bệnh được kiểm soát lâu dài dù vẫn có khả năng còn một lượng tế bào bệnh rất nhỏ trong cơ thể [5].

Do đó, khi hỏi “sống được bao lâu”, bác sĩ cần biết chính xác người bệnh thuộc loại bạch cầu nào, đang ở giai đoạn nào và đáp ứng điều trị ra sao.

Những yếu tố ảnh hưởng lớn đến tiên lượng

Yếu tố đầu tiên là loại bệnh và đặc điểm sinh học của tế bào ung thư. Trong bạch cầu cấp dòng lympho tế bào B ở người lớn, trước đây các yếu tố như tuổi cao, số lượng bạch cầu tăng và bất thường nhiễm sắc thể Philadelphia thường được xem là dấu hiệu nguy cơ cao. Hiện nay, xét nghiệm gen giúp nhận diện thêm những nhóm có tiên lượng khó khăn hơn, chẳng hạn các bất thường liên quan đến TP53, IKZF1, KMT2A hoặc nhóm bệnh giống Philadelphia [3]. Những kết quả này giúp bác sĩ lựa chọn điều trị phù hợp hơn, chứ không chỉ để dự báo xấu.

Yếu tố thứ hai là đáp ứng sau điều trị. Bác sĩ không chỉ đánh giá người bệnh có đạt lui bệnh hay không, mà còn có thể đo “bệnh tồn dư có thể đo được”, thường viết tắt là MRD. Đây là lượng tế bào bạch cầu ác tính còn sót lại rất nhỏ, không dễ thấy trên xét nghiệm thông thường. MRD âm tính thường có nghĩa là chưa phát hiện được tế bào bệnh bằng phương pháp xét nghiệm đang dùng, và thường là một dấu hiệu đáp ứng sâu hơn. Tuy nhiên, MRD âm tính không đồng nghĩa chắc chắn bệnh sẽ không tái phát; việc theo dõi vẫn rất quan trọng.

Một nghiên cứu nhỏ trên 11 người mới chẩn đoán bạch cầu cấp dòng T hoặc bạch cầu cấp kiểu hỗn hợp T và tủy cho thấy một phác đồ gồm venetoclax, azacitidine và dexamethasone đạt lui bệnh hoàn toàn ở 90,9% người bệnh sau một chu kỳ. Trong đó, 45,5% đạt MRD âm tính bằng xét nghiệm dòng chảy tế bào. Kết quả này gợi ý điều trị mới có thể mang lại đáp ứng tốt ở một số nhóm bệnh vốn khó điều trị, nhưng nghiên cứu còn ít người tham gia và thời gian theo dõi chưa đủ dài để thay thế đánh giá cá thể [4].

Yếu tố thứ ba là tuổi, sức khỏe nền, chức năng tim gan thận, khả năng chịu đựng hóa trị hoặc ghép tế bào gốc tạo máu, cũng như nguy cơ nhiễm trùng. Đây là thông tin y khoa chung. Người trẻ, thể trạng tốt có thể phù hợp với điều trị mạnh hơn, nhưng không phải cứ trẻ là chắc chắn tiên lượng tốt, và người lớn tuổi vẫn có thể được hưởng lợi từ các phác đồ được điều chỉnh phù hợp.

Điều trị hiện nay có thể thay đổi triển vọng sống như thế nào?

Điều trị bạch cầu ngày càng được cá thể hóa. Bên cạnh hóa trị, một số người bệnh có thể dùng thuốc nhắm trúng đích, thuốc miễn dịch, kháng thể gắn thuốc, tế bào miễn dịch được biến đổi gen hoặc ghép tế bào gốc tạo máu. Trong bạch cầu cấp dòng lympho tế bào B, việc đưa thuốc miễn dịch vào sớm hơn có thể cải thiện độ sâu đáp ứng và tăng khả năng đạt MRD âm tính, kể cả ở nhóm nguy cơ cao [3].

Dù vậy, tái phát vẫn là thách thức lớn. Nếu tế bào bạch cầu xâm lấn hệ thần kinh trung ương, gồm não và dịch não tủy, việc điều trị có thể khó hơn vì hàng rào máu não hạn chế thuốc đi vào não. Tình trạng bạch cầu ở hệ thần kinh trung ương liên quan nguy cơ tái phát cao và tiên lượng kém hơn [1]. Các hướng nghiên cứu mới đang tìm cách đưa thuốc qua hàng rào này hiệu quả hơn, nhưng không phải tất cả phương pháp nghiên cứu đều đã trở thành điều trị tiêu chuẩn.

Một số hoàn cảnh đặc biệt cũng ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị. Chẳng hạn, hội chứng Li Fraumeni là hội chứng di truyền làm tăng nguy cơ mắc ung thư. Trong nhóm người bệnh có hội chứng này và phát triển bệnh lý ác tính dòng tủy, các bác sĩ phải cân nhắc kỹ hiệu quả điều trị cùng nguy cơ ung thư liên quan điều trị về sau. Nghiên cứu hồi cứu cho thấy đáp ứng điều trị có thể đạt được ở cả hội chứng rối loạn sinh tủy lẫn bạch cầu cấp dòng tủy, nhưng đây là nhóm rất đặc thù nên không thể áp dụng kết quả cho mọi người bệnh bạch cầu [2].

Người bệnh và gia đình nên hỏi bác sĩ những gì?

Thay vì cố tìm một mốc thời gian sống cố định trên mạng, người bệnh nên đề nghị bác sĩ giải thích rõ tình trạng của mình qua các câu hỏi như:

1. Tôi mắc loại bạch cầu nào, cấp hay mạn, dòng tủy hay dòng lympho?

2. Kết quả xét nghiệm nhiễm sắc thể, gen và MRD của tôi nói lên điều gì?

3. Mục tiêu điều trị hiện tại là chữa khỏi, kiểm soát bệnh lâu dài hay giảm triệu chứng?

4. Tôi có đáp ứng với điều trị không và nguy cơ tái phát được đánh giá thế nào?

5. Các lựa chọn tiếp theo gồm thuốc nhắm trúng đích, miễn dịch trị liệu hay ghép tế bào gốc có phù hợp không?

Gia đình cũng nên lưu ý các dấu hiệu cần báo ngay cho cơ sở điều trị, như sốt, rét run, khó thở, chảy máu bất thường, xuất hiện nhiều vết bầm, lơ mơ, đau đầu dữ dội hoặc mệt tăng nhanh. Trong quá trình điều trị, nhiễm trùng có thể là biến chứng nghiêm trọng do bệnh và thuốc làm suy giảm miễn dịch. Không tự ý dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hoặc ngừng thuốc điều trị vì có thể gây tương tác hay làm chậm xử trí cần thiết.

Tóm lại, ung thư máu không có một đáp án chung về thời gian sống. Loại bệnh, đặc điểm gen, mức độ đáp ứng, tình trạng tái phát và sức khỏe toàn thân đều có thể làm triển vọng thay đổi đáng kể. Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ huyết học điều trị để nhận được tiên lượng phù hợp nhất với hồ sơ bệnh của chính mình.

Nguồn tham khảo

1. Biohybrid M13 phage backpacks for active blood–brain barrier traversal and precision central nervous system leukemia treatment. PMC
2. Outcomes of adult patients with Li‐Fraumeni syndrome and myeloid neoplasms. PMC
3. High-risk features in adult patients with B-cell acute lymphoblastic leukemia: redefining risk in the era of targeted immunotherapy. PMC
4. Venetoclax with azacitidine and dexamethasone: Non-cytotoxic induction therapy for T-cell leukemia and mixed-phenotype leukemia. PMC
5. Treatment‐Free Remission in Chronic Myeloid Leukemia: Toward Precision and Personalized Approaches to Functional Cure. PMC
6. Acute and Chronic Leukemia in Sub‐Saharan Africa: A Systematic Review. PMC