Ung thư gan sống được bao lâu?

Không có một mốc thời gian sống chung cho tất cả người bệnh ung thư gan. Tiên lượng phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn phát hiện, chức năng gan còn lại, số lượng và vị trí khối u, khả năng điều trị triệt căn, cũng như đáp ứng của từng người với điều trị. Có người có thể sống nhiều năm khi bệnh được phát hiện sớm và điều trị phù hợp, trong khi bệnh tiến triển hoặc gan đã suy nặng thường có tiên lượng dè dặt hơn.

Cần phân biệt ung thư gan nguyên phát và ung thư di căn đến gan

Khi nói “ung thư gan”, nhiều người nghĩ đến ung thư bắt đầu từ tế bào gan, thường gọi là ung thư biểu mô tế bào gan. Đây là tình trạng khác với ung thư từ cơ quan khác, chẳng hạn đại tràng, vú, tụy hoặc phổi, rồi lan đến gan. Hai tình huống này có cách điều trị và thời gian sống dự kiến rất khác nhau.

Với ung thư gan nguyên phát, bác sĩ không chỉ đánh giá khối u mà còn đánh giá “nền gan”. Nhiều người bệnh đã có viêm gan mạn, xơ gan hoặc suy giảm chức năng gan từ trước. Vì vậy, một khối u cùng kích thước có thể được điều trị rất khác nhau ở hai người có tình trạng gan khác nhau.

Các nguyên nhân làm tăng nguy cơ ung thư gan gồm viêm gan B, viêm gan C, viêm gan D, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa và sử dụng rượu. Một phân tích tổng hợp rất lớn cho thấy viêm gan B, viêm gan C và viêm gan D liên quan mạnh với nguy cơ ung thư gan; bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa và rượu cũng làm tăng nguy cơ [1]. Điều này không cho biết một người đã mắc ung thư sẽ sống được bao lâu, nhưng giải thích vì sao kiểm soát bệnh gan nền có ý nghĩa quan trọng trong suốt quá trình điều trị.

Những yếu tố quyết định thời gian sống

Yếu tố quan trọng đầu tiên là giai đoạn bệnh. Nếu khối u còn khu trú trong gan, chưa xâm lấn mạch máu lớn và chưa lan ra ngoài gan, người bệnh có thể có cơ hội điều trị theo hướng triệt căn. Những phương án có thể được cân nhắc tùy trường hợp gồm phẫu thuật cắt gan, ghép gan hoặc phá hủy u tại chỗ bằng nhiệt hay kỹ thuật phù hợp khác. Sau điều trị triệt căn, người bệnh vẫn cần theo dõi đều vì ung thư có thể tái phát.

Ngược lại, nếu có nhiều u trong gan, u lớn, xâm lấn mạch máu, hạch hoặc di căn đến cơ quan khác, mục tiêu điều trị thường chuyển dần sang kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống và giảm triệu chứng. Điều này không có nghĩa là “không còn làm gì được”. Các phương pháp như nút mạch hóa chất, xạ trị trong một số tình huống, thuốc điều trị toàn thân, thuốc nhắm trúng đích hoặc miễn dịch có thể được bác sĩ lựa chọn dựa trên đặc điểm bệnh và sức khỏe người bệnh.

Yếu tố thứ hai là chức năng gan. Gan đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ thiết yếu như tạo protein, chuyển hóa thuốc, dự trữ năng lượng và hỗ trợ đông máu. Nếu gan bị xơ nặng, có vàng da, báng bụng, xuất huyết tiêu hóa, lú lẫn do bệnh não gan hoặc xét nghiệm chức năng gan xấu, khả năng chịu đựng điều trị có thể giảm. Khi đó, thời gian sống không chỉ bị chi phối bởi ung thư mà còn bởi mức độ suy gan.

Yếu tố thứ ba là thể trạng và khả năng sinh hoạt hằng ngày. Người vẫn ăn uống được, đi lại và tự chăm sóc được thường có nhiều lựa chọn điều trị hơn người quá yếu, sụt cân nhiều hoặc phải nằm phần lớn thời gian. Bên cạnh đó, tuổi, bệnh tim mạch, bệnh thận, đái tháo đường, tình trạng dinh dưỡng, nhiễm viêm gan đang hoạt động và việc có tiếp cận điều trị đúng lúc hay không đều có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Các số liệu nghiên cứu nói gì và cần hiểu ra sao?

Một nghiên cứu ở người bệnh ung thư biểu mô tế bào gan giai đoạn trung gian, có chức năng gan còn tốt theo phân loại Child Pugh A, đã so sánh phẫu thuật cắt gan với nút mạch hóa chất. Ở nhóm được chọn lọc có không quá 3 khối u và điểm MELD không quá 9, tỷ lệ sống toàn bộ sau 5 năm là 60% ở nhóm phẫu thuật và 37% ở nhóm nút mạch hóa chất [3].

Tuy nhiên, không nên lấy các con số trên để tự dự đoán cho mình hoặc người thân. Đây là kết quả của một nhóm người bệnh khá đặc biệt: bệnh ở giai đoạn trung gian nhưng chức năng gan tốt, đồng thời được lựa chọn để thực hiện từng phương pháp điều trị. Người có u nhiều hơn, gan yếu hơn, có xâm lấn mạch máu hoặc đã di căn có thể có tiên lượng khác đáng kể.

Nghiên cứu này cũng cho thấy số lượng khối u và chức năng gan là hai thông tin rất quan trọng khi bác sĩ cân nhắc điều trị. Nói đơn giản, không chỉ cần hỏi “u to bao nhiêu”, mà còn cần biết có bao nhiêu u, nằm ở đâu, có lan vào mạch máu hay chưa, phần gan lành còn hoạt động tốt không.

Một nghiên cứu lớn tại Hoa Kỳ trên hơn 122 nghìn người bệnh ung thư gan nguyên phát ghi nhận rằng người bệnh đến khám khi bệnh đã tiến triển và ít nhận được phẫu thuật, hóa trị hoặc xạ trị hơn có kết quả sống còn kém hơn [2]. Sau khi đã điều chỉnh nhiều yếu tố về bệnh, điều trị, kinh tế xã hội và khả năng tiếp cận chăm sóc, chủng tộc không còn là yếu tố tiên lượng độc lập trong so sánh chính của nghiên cứu [2]. Điều này gợi ý rằng việc phát hiện sớm, được điều trị phù hợp và tiếp cận chăm sóc kịp thời có thể quan trọng hơn nhiều so với việc cố tìm một “con số sống còn” chung.

Các số liệu về ung thư đã di căn đến gan từ ung thư khác không thể áp dụng trực tiếp cho ung thư gan nguyên phát. Ví dụ, một thử nghiệm nhỏ ở người bệnh u hắc tố di căn gan báo cáo thời gian sống trung vị là 16,67 tháng với một phác đồ phối hợp cụ thể, nhưng đây là bệnh khác, số người tham gia ít và điều trị có nguy cơ tác dụng phụ đáng kể [4]. Vì vậy, người bệnh cần chắc chắn mình đang hỏi về đúng loại ung thư.

Làm gì để có dự đoán sát với bản thân hơn?

Cách hữu ích nhất là trao đổi với bác sĩ điều trị sau khi đã có đầy đủ thông tin từ chụp cắt lớp hoặc cộng hưởng từ, xét nghiệm máu và đánh giá chức năng gan. Bạn có thể hỏi thẳng: “Bệnh của tôi đang ở giai đoạn nào?”, “Gan của tôi còn hoạt động ra sao?”, “Mục tiêu điều trị là chữa khỏi hay kiểm soát bệnh?”, và “Nếu điều trị đáp ứng tốt hoặc không đáp ứng, kế hoạch tiếp theo là gì?”.

Bác sĩ có thể dùng khái niệm thời gian sống trung vị. Đây là thời điểm mà một nửa số người trong nhóm nghiên cứu còn sống và một nửa đã qua đời, chứ không phải thời hạn chính xác của riêng một cá nhân. Có người sống ngắn hơn, nhưng cũng có người sống lâu hơn nhiều so với trung vị nhờ bệnh đáp ứng tốt, chức năng gan ổn định và được điều trị liên tục.

Về chăm sóc hằng ngày, đây là thông tin chung: nên tránh rượu bia, không tự dùng thuốc nam, thuốc bổ hoặc thực phẩm chức năng chưa được bác sĩ kiểm tra vì một số sản phẩm có thể gây độc gan. Cố gắng ăn đủ năng lượng và đạm theo hướng dẫn chuyên môn, chia bữa nhỏ nếu chán ăn, duy trì vận động nhẹ trong khả năng và báo sớm khi có vàng da tăng, bụng to nhanh, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sốt, lú lẫn, đau tăng hoặc ăn uống kém rõ rệt.

Mỗi trường hợp ung thư gan là khác nhau. Thay vì chỉ tập trung vào câu hỏi “sống được bao lâu”, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để hiểu mức độ bệnh của mình, các lựa chọn điều trị hiện có và mục tiêu chăm sóc phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Risk of Liver Cancer From Major Causes Compared to Smoking and Lung Cancer: A Systematic Review and Meta‐Analysis. PMC
2. Racial and ethnic survival disparities in primary liver cancer in the United States: a National Cancer Database propensity score-matched study. PMC
3. Tumor Number and Model for End‐Stage Liver Disease Score as Selection Criteria for Resection or Embolization of Intermediate‐Stage Hepatocellular Carcinoma. PMC
4. Efficacy and Safety of Co‐Ablation Combined With Aintilimab for Metastatic Melanoma to the Liver (CryoCheck‐001): A Phase II Trial. PMC