Idelalisib (Zydelig)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Idelalisib là thuốc nhắm trúng đích dùng đường uống, biệt dược gốc là Zydelig của hãng Gilead. [1] [2] Thuốc thuộc nhóm thuốc ức chế kinase, cụ thể là ức chế men PI3K dạng delta, có nhiều trong tế bào lympho B bình thường và ác tính. [3] [2]

Men PI3K delta tham gia nhiều đường truyền tín hiệu, trong đó có tín hiệu từ thụ thể tế bào B, giúp tế bào lympho B ác tính sống sót và nhân lên. Khi chặn men này, idelalisib làm tế bào ung thư ngừng phân chia và tự chết. [2]

Thuốc được uống hai lần mỗi ngày, lúc no hoặc lúc đói đều được, nuốt nguyên viên. Tiếp tục dùng thuốc dù thấy khoẻ, không tự ngừng. [3]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, idelalisib dùng phối hợp với rituximab cho người bệnh bạch cầu lympho mạn tính tái phát, ở những người mà do có bệnh kèm theo, bác sĩ chỉ cân nhắc dùng rituximab đơn độc. [1] [2]

Nhãn thuốc nêu rõ các giới hạn sử dụng: [2]

• Không dùng ở bước điều trị đầu tiên cho bất kỳ người bệnh nào, kể cả bạch cầu lympho mạn tính, u lympho lympho bào nhỏ, u lympho thể nang và các u lympho không Hodgkin tiến triển chậm khác.
• Không dùng phối hợp với bendamustine và rituximab, và không dùng cùng rituximab cho u lympho thể nang, u lympho lympho bào nhỏ hoặc u lympho tiến triển chậm khác.

Một số tài liệu dành cho người bệnh (như MedlinePlus) vẫn nhắc đến việc dùng thuốc cho u lympho thể nang và u lympho lympho bào nhỏ [3]; tuy nhiên nhãn thuốc FDA hiện hành chỉ còn chỉ định cho bạch cầu lympho mạn tính tái phát phối hợp rituximab. [2]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Thử nghiệm then chốt 312-0116 gồm 220 người bệnh bạch cầu lympho mạn tính tái phát, tuổi trung vị 71, có nhiều bệnh kèm theo hoặc chức năng thận giảm, không chịu được hoá trị miễn dịch chuẩn; trung vị đã dùng 3 phác đồ trước đó. Người bệnh được chia ngẫu nhiên dùng rituximab cùng idelalisib hoặc cùng giả dược. [2]

• Thời gian sống không bệnh tiến triển trung vị khoảng 19,4 tháng với idelalisib, so với 6,5 tháng với giả dược; nguy cơ bệnh tiến triển hoặc tử vong giảm khoảng 85%. Nghiên cứu được dừng sớm vì hiệu quả rõ rệt. [2]
• Tỷ lệ đáp ứng khoảng 84% so với 16% (tất cả là đáp ứng một phần). [2]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Các tác dụng phụ thường gặp nhất (từ 30% trở lên) là tiêu chảy, viêm phổi, sốt, mệt mỏi, phát ban, ho và buồn nôn. Xét nghiệm hay thấy giảm bạch cầu trung tính và tăng men gan. [2]

Nhãn thuốc có cảnh báo đóng khung (mức cảnh báo cao nhất) về các độc tính có thể gây tử vong: [2]

• Độc tính gan (khoảng 16%): thường xảy ra trong 12 tuần đầu, có thể hồi phục khi tạm ngừng thuốc.
• Tiêu chảy nặng hoặc viêm đại tràng (khoảng 20%).
• Viêm phổi không do nhiễm trùng (khoảng 4%).
• Nhiễm trùng nặng (khoảng 48%): hay gặp viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết, sốt khi giảm bạch cầu; hiếm hơn là viêm phổi do Pneumocystis và nhiễm virus cự bào (CMV).
• Thủng ruột.

Ngoài ra thuốc có thể gây phản ứng da nặng, phản ứng quá mẫn và giảm bạch cầu trung tính. [2]

Hãy gọi bác sĩ ngay nếu có: [3]

• Mệt lả, chán ăn, sụt cân, buồn nôn, nôn, chảy máu hoặc bầm tím bất thường, vàng da, vàng mắt, nước tiểu vàng sẫm hoặc nâu, phân bạc màu, đau vùng bụng trên bên phải.
• Số lần đi ngoài mỗi ngày tăng thêm từ 6 lần trở lên, đau quặn bụng, rét run, sốt, buồn nôn, nôn.
• Ho mới hoặc nặng hơn, khó thở, thở khò khè, hụt hơi.
• Sốt, đau họng, rét run, tiểu đau, tiểu buốt, tiểu khó hoặc dấu hiệu nhiễm trùng khác.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Men gan (ALT, AST): 2 tuần một lần trong 3 tháng đầu, 4 tuần một lần trong 3 tháng tiếp theo, sau đó 1 đến 3 tháng một lần; dày hơn nếu men gan tăng. [2]
• Dùng thuốc phòng viêm phổi do Pneumocystis trong suốt quá trình điều trị. [2]
• Người từng nhiễm CMV hoặc có xét nghiệm CMV dương tính cần được theo dõi CMV định kỳ. [2]
• Điều trị dứt điểm nhiễm trùng trước khi bắt đầu thuốc; theo dõi công thức máu. [2]

Bác sĩ có thể tạm ngừng, giảm liều hoặc ngừng hẳn thuốc tuỳ mức độ tác dụng phụ. [3] [2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Tránh dùng cùng thuốc cảm ứng mạnh CYP3A (làm giảm hiệu quả). Nếu phải dùng thuốc ức chế mạnh CYP3A, cần theo dõi sát tác dụng phụ. [2]
• Tránh dùng cùng các thuốc nhạy cảm chuyển hoá qua CYP3A, vì idelalisib làm tăng nồng độ của chúng. [2]
• Tránh dùng cùng các thuốc gây độc gan khác. [2]
• Báo bác sĩ nếu đang dùng cỏ ban (St. John's wort), có bệnh gan, bệnh phổi, từng bị viêm đại tràng, đang nhiễm trùng hoặc từng nhiễm CMV, hoặc từng bị dị ứng nặng (sưng mặt, môi, họng, bong da). [3]
• Thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Phụ nữ cần tránh thai trong khi điều trị và ít nhất 1 tháng sau liều cuối; nam giới có bạn đời có khả năng mang thai cần tránh thai trong khi điều trị và 3 tháng sau liều cuối. Không cho con bú trong khi điều trị và ít nhất 1 tháng sau liều cuối. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Vì sao idelalisib phù hợp với tôi hơn các lựa chọn khác cho bệnh tái phát?
• Những bệnh kèm theo nào của tôi khiến bác sĩ chọn phác đồ này?
• Tôi cần dùng thuốc phòng nhiễm trùng nào và xét nghiệm gan bao lâu một lần?
• Khi bị tiêu chảy, tôi nên làm gì và khi nào phải đến viện ngay?
• Tôi có cần xét nghiệm CMV trước khi bắt đầu không?
• Thuốc có sẵn ở Việt Nam không, và chi phí hằng tháng là bao nhiêu?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Idelalisib
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Zydelig (Idelalisib) Tablet, Film Coated [Gilead Sciences, Inc.]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Idelalisib