Cập nhật hướng dẫn điều trị ung thư tinh hoàn: những điều người bệnh nên biết

Những điều người bệnh cần biết

Ung thư tinh hoàn là bệnh thường gặp ở nam giới trẻ hơn so với nhiều loại ung thư khác. Tin đáng mừng là bệnh ở giai đoạn sớm có khả năng điều trị khỏi rất cao. Tuy nhiên, điều trị không chỉ nhằm loại bỏ ung thư. Bác sĩ còn phải cân nhắc nguy cơ tái phát, tác dụng phụ lâu dài, khả năng sinh sản, sức khỏe nội tiết và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Các hướng dẫn hiện nay có xu hướng lựa chọn phương án vừa đủ cần thiết, tránh điều trị quá mức khi nguy cơ bệnh còn thấp. Dù vậy, quyết định phù hợp không giống nhau ở mọi người. Bác sĩ sẽ dựa vào loại ung thư, giai đoạn, kết quả xét nghiệm chất chỉ điểm u, đặc điểm mô bệnh học, sức khỏe chung và mong muốn của người bệnh.

Điều trị cần dựa trên loại ung thư và giai đoạn

Ung thư tế bào mầm tinh hoàn (testicular germ cell tumor) thường được chia thành hai nhóm chính là u tinh (seminoma) và u không phải tinh (nonseminomatous germ cell tumor, viết tắt NSGCT). Việc xác định nhóm bệnh giúp bác sĩ lựa chọn theo dõi hoặc điều trị bổ sung sau phẫu thuật.

Giai đoạn lâm sàng I, viết là cS I, thường chỉ tình trạng bệnh được phát hiện tại tinh hoàn và chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy đã lan rộng. Giai đoạn cSIIA thường liên quan đến hạch vùng sau phúc mạc ở mức độ giới hạn. Trong một số trường hợp cSIIA, xét nghiệm chất chỉ điểm u trong máu vẫn âm tính, được ký hiệu là S0. Những phân loại này có ý nghĩa trong việc đánh giá nguy cơ và lựa chọn phương án tiếp theo.

Một nghiên cứu khảo sát tại các trung tâm chuyên khoa ở Đức và Thụy Sĩ cho thấy thực hành điều trị ngoài đời thực đôi khi khác với khuyến cáo trong hướng dẫn. Nghiên cứu thu thập ý kiến từ các chuyên gia tiết niệu, ung bướu nội khoa và xạ trị về cách đánh giá giai đoạn, chụp hình ảnh lặp lại và điều trị u tinh cùng NSGCT ở giai đoạn cS I và cSIIA S0 [1]. Điều này cho thấy người bệnh nên được điều trị tại nơi có kinh nghiệm về ung thư tinh hoàn, nơi các chuyên khoa có thể cùng thảo luận.

Theo dõi chủ động có thể là một lựa chọn

Đối với một số người bệnh ở giai đoạn sớm, hướng dẫn hiện nay ưu tiên theo dõi chủ động (active surveillance), thay vì điều trị bổ sung ngay cho tất cả mọi người [1]. Theo dõi chủ động không có nghĩa là bỏ mặc bệnh hoặc trì hoãn điều trị một cách không kiểm soát. Đây là một kế hoạch theo dõi có tổ chức, thường bao gồm khám định kỳ, xét nghiệm và chụp hình ảnh theo lịch do bác sĩ xây dựng.

Mục tiêu của cách tiếp cận này là tránh cho người bệnh phải chịu hóa trị, xạ trị hoặc các can thiệp khác khi chưa thật sự cần thiết. Một số điều trị có thể gây độc tính lâu dài, vì vậy việc điều trị quá mức có thể ảnh hưởng đến sức khỏe về sau [1].

Tuy nhiên, theo dõi chủ động đòi hỏi người bệnh có khả năng tuân thủ lịch hẹn và thực hiện các lần kiểm tra được chỉ định. Nếu người bệnh khó tiếp cận cơ sở y tế, không thể theo dõi đều đặn hoặc có đặc điểm bệnh làm tăng nguy cơ tái phát, bác sĩ có thể cân nhắc phương án khác. Những yếu tố này cần được trao đổi rõ ràng, thay vì chỉ dựa vào mong muốn tránh điều trị.

Người bệnh cũng nên hỏi bác sĩ những nội dung cụ thể sau:

Lịch khám và xét nghiệm là bao lâu một lần.

Cần chụp loại hình ảnh nào và khi nào cần chụp lại.

Dấu hiệu nào có thể khiến kế hoạch theo dõi thay đổi.

Trong trường hợp nào cần bắt đầu điều trị tích cực hơn.

Các hướng dẫn có thể được cập nhật theo thời gian. Vì vậy, kế hoạch theo dõi nên được cá thể hóa và xem xét lại khi có kết quả mới.

Tránh điều trị quá mức nhưng không bỏ sót nguy cơ

Mục tiêu của cập nhật điều trị là cân bằng hai nguy cơ. Một mặt, điều trị không cần thiết có thể gây độc tính lâu dài. Mặt khác, theo dõi không phù hợp hoặc đánh giá chưa đầy đủ có thể làm chậm việc phát hiện bệnh tiến triển.

Nghiên cứu về thực hành tại các trung tâm chuyên khoa cho thấy ngay cả những chuyên gia giàu kinh nghiệm cũng có thể lựa chọn khác nhau trong việc chụp hình ảnh lặp lại và điều trị bệnh giai đoạn sớm [1]. Sự khác biệt này không nhất thiết có nghĩa một phương án luôn đúng còn phương án kia luôn sai. Nó phản ánh việc quyết định điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có đặc điểm người bệnh, khả năng theo dõi và cách mỗi trung tâm áp dụng hướng dẫn.

Người bệnh có thể đề nghị bác sĩ giải thích:

Nguy cơ tái phát ước tính của trường hợp cụ thể.

Lợi ích và tác dụng phụ trước mắt, lâu dài của từng lựa chọn.

Nếu theo dõi, khả năng chuyển sang điều trị khác trong tương lai.

Nếu điều trị ngay, phương án đó có giúp giảm nguy cơ tái phát đến mức nào.

Cách trao đổi này giúp người bệnh tham gia vào quyết định điều trị một cách chủ động hơn.

Bảo vệ khả năng sinh sản nên được bàn sớm

Khả năng sinh sản là vấn đề quan trọng với nhiều người bệnh ung thư tinh hoàn, đặc biệt ở nam giới còn trẻ hoặc chưa có con. Số lượng và chất lượng tinh trùng có thể bị ảnh hưởng bởi chính bệnh, bởi phẫu thuật hoặc bởi các phương pháp điều trị ung thư. Vì vậy, bảo tồn khả năng sinh sản nên được đưa vào cuộc trao đổi điều trị ngay từ đầu.

Trữ đông tinh trùng (sperm cryopreservation) được xem là phương pháp tiêu chuẩn để bảo tồn khả năng sinh sản ở những người có nguy cơ suy giảm chức năng sinh sản [2]. Tinh dịch có thể được phân tích theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, sau đó mẫu phù hợp được lưu trữ trong điều kiện đông lạnh chuyên biệt. Nghiên cứu tại một bệnh viện đại học ở Morocco nhấn mạnh rằng hoạt động này cần đi kèm chương trình bảo đảm chất lượng nhằm duy trì điều kiện lưu trữ an toàn trong thời gian dài [2].

Người bệnh nên hỏi về bảo tồn tinh trùng trước khi bắt đầu điều trị có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, nếu tình trạng sức khỏe và thời gian cho phép. Không nên tự suy đoán rằng chỉ cần còn một tinh hoàn khỏe mạnh thì chắc chắn khả năng sinh sản sẽ không bị ảnh hưởng. Khả năng này cần được đánh giá riêng bằng trao đổi với bác sĩ và xét nghiệm phù hợp.

Một nghiên cứu trên người bệnh ung thư tinh hoàn trong độ tuổi sinh sản cho thấy các lo lắng về sinh sản là vấn đề đáng chú ý [3]. Nỗi sợ bệnh tiến triển có thể liên quan đến mức độ lo lắng về khả năng có con. Vì vậy, chăm sóc người bệnh không chỉ là điều trị khối u mà còn cần quan tâm đến những lo lắng, kế hoạch gia đình và sức khỏe tinh thần.

Nếu người bệnh cảm thấy quá sợ hãi, liên tục nghĩ bệnh sẽ nặng lên hoặc khó đưa ra quyết định, hãy nói với nhóm điều trị. Tư vấn tâm lý ung thư hoặc hỗ trợ sức khỏe tinh thần có thể hữu ích trong quá trình này.

Vai trò của sinh thiết tinh hoàn trong một số tình huống

Sinh thiết tinh hoàn là thủ thuật lấy một phần mô tinh hoàn để kiểm tra dưới kính hiển vi. Hướng dẫn lâm sàng của Hội Nam khoa châu Âu tập trung vào chỉ định sinh thiết ở nam giới vị thành niên và trưởng thành có vấn đề nam khoa [4].

Sinh thiết có thể được dùng để đánh giá mô học, trong đó có tìm kiếm tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư tế bào mầm tại chỗ (germ cell neoplasia in situ, viết tắt GCNIS). Ở một số người bị vô tinh không do tắc nghẽn (nonobstructive azoospermia, viết tắt NOA), sinh thiết cũng có thể kết hợp mục đích chẩn đoán và điều trị thông qua lấy tinh trùng từ tinh hoàn (testicular sperm extraction, TESE) hoặc lấy tinh trùng bằng vi phẫu (microTESE) [4].

Tuy nhiên, sinh thiết không phải là thủ thuật mà mọi người bệnh ung thư tinh hoàn đều cần thực hiện. Chỉ định phụ thuộc vào mục tiêu của thủ thuật, kết quả khám, xét nghiệm, hình ảnh học và vấn đề sinh sản. Người bệnh nên hỏi rõ sinh thiết được đề xuất nhằm chẩn đoán, tìm GCNIS, hỗ trợ lấy tinh trùng hay vì lý do khác.

Một số biểu hiện hiếm cần được nhận biết

Ung thư tinh hoàn đôi khi có thể liên quan đến hội chứng cận ung thư, tức là các biểu hiện do phản ứng miễn dịch hoặc chất do khối u gây ra, không chỉ do khối u lan trực tiếp. Một báo cáo kèm tổng quan đề cập đến viêm não cận ung thư liên quan kháng thể anti Ma2 ở người bệnh ung thư tinh hoàn [5]. Người bệnh có thể xuất hiện biểu hiện thần kinh như co giật, thay đổi chức năng vùng hạ đồi và tuyến yên, giảm ham muốn tình dục hoặc rối loạn điều hòa nước trong cơ thể.

Đây là tình trạng hiếm và không có nghĩa mọi người bệnh ung thư tinh hoàn đều sẽ gặp. Tuy nhiên, nếu xuất hiện co giật, lú lẫn, thay đổi hành vi, giảm ham muốn rõ rệt, khát nhiều hoặc tiểu nhiều bất thường, người bệnh cần thông báo sớm cho bác sĩ. Những triệu chứng này có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được đánh giá toàn diện.

Chuẩn bị cho cuộc trao đổi với bác sĩ

Trước buổi khám, người bệnh có thể ghi lại các thuốc đang dùng, bệnh nền, mong muốn có con, những triệu chứng mới và các câu hỏi quan trọng. Có thể đi cùng người thân để cùng nghe và ghi nhớ thông tin.

Hãy hỏi bác sĩ bệnh thuộc loại nào, đang ở giai đoạn nào, nguy cơ tái phát ra sao và vì sao phương án được đề xuất phù hợp với mình. Nếu được khuyên theo dõi chủ động, cần nắm rõ lịch theo dõi và cách liên hệ khi có vấn đề. Nếu cần điều trị bổ sung, hãy hỏi về ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, nội tiết, sức khỏe lâu dài và các lựa chọn bảo tồn trước điều trị.

Ung thư tinh hoàn thường có tiên lượng tốt, nhưng kế hoạch điều trị cần được cá thể hóa. Người bệnh không nên tự ngừng theo dõi, tự trì hoãn điều trị hoặc tự lựa chọn phương pháp dựa trên thông tin truyền miệng. Hãy trao đổi đầy đủ với bác sĩ chuyên khoa tiết niệu, ung bướu, xạ trị và chuyên gia hỗ trợ sinh sản khi cần để đưa ra quyết định phù hợp nhất với tình trạng và mục tiêu của mình.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ung thư tinh hoàn là bệnh tương đối ít gặp so với nhiều loại ung thư khác, nhưng vẫn cần được quan tâm vì có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và cuộc sống người bệnh. Theo GLOBOCAN 2024, Việt Nam ghi nhận 211 ca mắc mới ung thư tinh hoàn, đứng thứ 28 trong các loại ung thư và chiếm 0,12% tổng số ca ung thư. Trong cùng năm, bệnh gây ra 62 ca tử vong, đứng thứ 29. Có 835 người đang sống trong vòng 5 năm sau khi được chẩn đoán, theo GLOBOCAN 2024.

Nếu được chẩn đoán hoặc nghi ngờ mắc bệnh, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa ung bướu để được đánh giá đầy đủ và trao đổi về lựa chọn điều trị phù hợp. Việc thăm khám tại nơi có đội ngũ chuyên môn về ung thư giúp quá trình chẩn đoán, điều trị và theo dõi được phối hợp tốt hơn. Người bệnh cũng nên hỏi bệnh viện hoặc nhân viên tư vấn về quyền lợi bảo hiểm y tế, các khoản được chi trả và giấy tờ cần chuẩn bị. Chủ động trao đổi về chi phí, lịch hẹn và kế hoạch điều trị có thể giúp gia đình giảm bớt lo lắng trong quá trình chăm sóc.

Nguồn tham khảo

1. Guideline recommendations versus real-world management in early-stage testicular cancer: a multicenter survey of contemporary practice. PMC
2. Sperm Cryopreservation Activity and Quality Assurance of Cryogenic Storage at a University Hospital in Oujda, Morocco. PMC
3. Metacognitions and Reproductive Concerns in Testicular Cancer Patients of Reproductive Age: The Mediating Role of Fear of Progression. PMC
4. Testicular Biopsies in Adolescent and Adult Andrological Patients: The EAA Clinical Guidelines. PMC
5. Anti-Ma2 Paraneoplastic Encephalitis and Testicular Cancer: When the Hypothalamus Whispers—A Case Report and Systematic Review with Emphasis on Hypothalamic-Endocrine Dysfunction. PMC