Ung thư vòm họng thường di căn tới đâu?

Ung thư vòm họng thường lan đến các hạch bạch huyết ở cổ trước khi di căn xa đến cơ quan khác. Khi đã di căn xa, những vị trí thường được bác sĩ lưu ý gồm xương, phổi và gan; tuy nhiên, mỗi người bệnh có thể có kiểu lan tràn khác nhau và không phải ai cũng bị di căn.

Điều quan trọng là phân biệt giữa ung thư lan tại vùng đầu cổ, di căn hạch cổ và di căn xa. Việc xác định đúng vị trí bệnh đã lan tới đâu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến giai đoạn bệnh, mục tiêu điều trị và cách theo dõi.

Di căn hạch cổ thường là biểu hiện lan tràn sớm

Hạch bạch huyết là những “trạm lọc” nhỏ thuộc hệ miễn dịch. Vùng vòm họng có hệ thống mạch bạch huyết phong phú, vì vậy tế bào ung thư có thể đi theo đường bạch huyết đến các hạch ở cổ. Đây là lý do một số người bệnh phát hiện khối hoặc hạch ở cổ trước khi nhận ra các triệu chứng ở mũi họng.

Hạch cổ do ung thư vòm họng có thể biểu hiện là cục nổi ở một hoặc hai bên cổ, thường tăng kích thước dần, đa số không đau. Tuy vậy, hạch cổ không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư. Hạch có thể lớn do nhiễm trùng răng miệng, viêm họng, lao hạch hoặc nhiều nguyên nhân khác. Vì thế, người bệnh cần được khám, chụp hình ảnh và khi cần sẽ sinh thiết hạch để xác định bản chất.

Một nghiên cứu về hạch cổ hoại tử đã đánh giá 27 người bệnh ung thư vòm họng và 88 người bệnh lao hạch cổ. Nghiên cứu cho thấy siêu âm, siêu âm có tiêm thuốc tương phản và sinh thiết có vai trò hỗ trợ phân biệt hạch di căn của ung thư vòm họng với lao hạch [4]. Điều này nhấn mạnh rằng không nên tự kết luận chỉ dựa trên việc sờ thấy hạch.

Vị trí hạch ở cổ cũng có ý nghĩa tiên lượng. Trong nghiên cứu trên 370 người bệnh ung thư vòm họng giai đoạn IB, nhóm có hạch liên quan vùng cổ giữa có kết quả sống còn và kiểm soát bệnh xa kém hơn nhóm chỉ có hạch vùng cổ trên [5]. Kết quả này không có nghĩa mọi người có hạch cổ giữa đều sẽ di căn xa, nhưng cho thấy phạm vi hạch cần được đánh giá kỹ để bác sĩ xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

Khi di căn xa, xương, phổi và gan là các vị trí cần kiểm tra

Thông tin y khoa chung cho thấy ung thư vòm họng có thể di căn theo đường máu đến các cơ quan ở xa. Những nơi thường được theo dõi nhất là xương, phổi và gan. Ngoài ra, bệnh có thể lan đến các hạch ngoài vùng cổ hoặc những vị trí khác, dù ít gặp hơn.

Di căn xương có thể gây đau xương kéo dài, đau lưng, đau vùng chậu, đau ngực hoặc đau các chi. Một số trường hợp có thể không đau và chỉ được phát hiện khi chụp hình ảnh. Báo cáo một trường hợp trẻ 8 tuổi mắc ung thư vòm họng cho thấy bệnh đã có tổn thương xương lan rộng ngay tại thời điểm chẩn đoán, được xác nhận bằng xạ hình xương [2]. Đây là tình huống rất hiếm ở trẻ nhỏ và không đại diện cho đa số người bệnh, nhưng minh họa rằng ung thư vòm họng có khả năng lan đến xương.

Di căn phổi đôi khi không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Nếu có biểu hiện, người bệnh có thể ho dai dẳng, khó thở, đau ngực hoặc ho ra máu. Tuy nhiên, các triệu chứng này cũng có thể do viêm phổi, bệnh phổi mạn tính hoặc tác dụng phụ điều trị. Vì vậy, cần báo bác sĩ sớm thay vì tự suy luận.

Di căn gan cũng có thể âm thầm. Một số người có cảm giác mệt nhiều, chán ăn, đau tức vùng bụng bên phải, vàng da hoặc sụt cân. Nhưng những biểu hiện này không đặc hiệu, nghĩa là có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác. Bác sĩ thường dựa vào khám lâm sàng, xét nghiệm và hình ảnh học để kết luận.

Không phải mọi đau nhức xương, ho hay mệt mỏi đều là dấu hiệu di căn. Ngược lại, cũng không nên bỏ qua triệu chứng mới xuất hiện hoặc kéo dài, đặc biệt ở người đang điều trị hoặc đã từng điều trị ung thư vòm họng.

Ung thư có thể lan tại chỗ trước khi đi xa

Ngoài di căn hạch và di căn xa, ung thư vòm họng có thể phát triển lan sang các cấu trúc lân cận ở vùng đầu mặt cổ. Đây thường được gọi là xâm lấn tại chỗ hoặc lan tại vùng, không hoàn toàn giống với di căn đến cơ quan xa.

Tùy mức độ lan rộng, khối u có thể ảnh hưởng đến vùng mũi, xoang, nền sọ, các dây thần kinh sọ hoặc mô quanh họng. Người bệnh có thể gặp nghẹt mũi một bên, chảy máu mũi lặp lại, ù tai, nghe kém, cảm giác đầy tai, đau đầu kéo dài, tê mặt, nhìn đôi hoặc khó nuốt. Những dấu hiệu này cần được đánh giá sớm, nhất là khi xuất hiện dai dẳng hoặc tăng dần.

Mức độ lan tại chỗ, phạm vi hạch cổ và có hay không di căn xa là các yếu tố chính để phân giai đoạn bệnh. Do đó, bác sĩ có thể chỉ định nội soi mũi họng, chụp cộng hưởng từ vùng đầu cổ, chụp cắt lớp vi tính, khảo sát xương hoặc các xét nghiệm hình ảnh khác tùy từng trường hợp. Mục tiêu không chỉ là tìm nơi ung thư đã lan đến mà còn giúp chọn phương án điều trị hiệu quả và hạn chế tác dụng phụ.

Di căn không đồng nghĩa hết cơ hội điều trị

Khi ung thư vòm họng tái phát hoặc di căn, điều trị thường cần phối hợp nhiều phương pháp như thuốc toàn thân, hóa trị, miễn dịch trị liệu, thuốc nhắm trúng đích và đôi khi xạ trị để kiểm soát tổn thương gây triệu chứng. Lựa chọn cụ thể phụ thuộc vào vị trí di căn, thể trạng, các điều trị trước đó, đặc điểm khối u và mong muốn của người bệnh.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy miễn dịch trị liệu đang có vai trò ngày càng rõ trong điều trị ung thư vòm họng tái phát hoặc di căn [3]. Với người bệnh đã dùng nhiều phương pháp trước đó, các phác đồ mới vẫn đang được nghiên cứu để tìm thêm lựa chọn kiểm soát bệnh. Chẳng hạn, một thử nghiệm ở người bệnh ung thư vòm họng tái phát hoặc di căn đã kháng thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch ghi nhận một số người bệnh đáp ứng với phối hợp irinotecan liposome và nimotuzumab [1]. Tuy nhiên, kết quả của một nghiên cứu không có nghĩa phác đồ đó phù hợp với tất cả mọi người.

Người bệnh nên đi khám đúng hẹn và thông báo sớm nếu có hạch cổ to nhanh, đau xương kéo dài, ho khó thở, đau đầu mới xuất hiện, tê yếu, vàng da hoặc sụt cân không chủ ý. Mỗi trường hợp ung thư vòm họng là khác nhau; hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu điều trị để hiểu rõ bệnh đang ở đâu, cần làm xét nghiệm gì và lựa chọn điều trị nào phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Efficacy and safety of liposomal irinotecan plus nimotuzumab in immune checkpoint inhibitor-refractory recurrent or metastatic nasopharyngeal carcinoma: a single-arm, open-label, phase II trial. PMC
2. Nasopharyngeal carcinoma with osseous metastases in an 8-year-old girl: a case report. PMC
3. The current role of immunotherapy in treating nasopharyngeal carcinoma. PMC
4. The application of grayscale quantitative analysis in the differential diagnosis of necrosis between cervical lymph node metastases in nasopharyngeal carcinoma and tuberculous lymphadenitis. PMC
5. Upper Versus Middle‐Neck Involvement in TNM‐9 Stage IB Nasopharyngeal Carcinoma: Implications for De‐Escalation and Intensification Strategies. PMC