U lympho sống được bao lâu?

Không có một con số chung trả lời chính xác “ung thư u lympho sống được bao lâu”, vì u lympho là một nhóm bệnh rất đa dạng. Tiên lượng của mỗi người phụ thuộc chủ yếu vào thể bệnh, giai đoạn, vị trí tổn thương, tuổi, sức khỏe nền và mức độ đáp ứng điều trị. Nhiều thể u lympho hiện nay có thể điều trị khỏi, hoặc kiểm soát lâu dài để người bệnh sống nhiều năm với chất lượng cuộc sống tốt.

U lympho là gì và vì sao thời gian sống khác nhau rất nhiều?

U lympho, còn gọi là lymphoma, là ung thư xuất phát từ tế bào lympho, một loại tế bào miễn dịch. Bệnh thường được chia thành u lympho Hodgkin và u lympho không Hodgkin. Trong nhóm không Hodgkin lại có rất nhiều thể khác nhau, từ tiến triển chậm đến phát triển nhanh.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng hơn “sống được bao lâu” thường là: người bệnh thuộc thể u lympho nào, bệnh ở giai đoạn nào và có đáp ứng với điều trị không?

Có những thể tiến triển chậm. Với nhóm này, bệnh có thể được theo dõi trong một thời gian nếu chưa gây triệu chứng hoặc chưa ảnh hưởng cơ quan quan trọng. Điều trị khi cần có thể giúp kiểm soát bệnh lâu dài, nhưng bệnh đôi khi có thể tái phát sau một thời gian.

Ngược lại, một số thể tiến triển nhanh cần điều trị sớm hơn. Tuy nhiên, “tiến triển nhanh” không đồng nghĩa chắc chắn tiên lượng xấu. Một số u lympho phát triển nhanh lại nhạy cảm với hóa trị, thuốc miễn dịch hoặc xạ trị, từ đó có khả năng lui bệnh hoàn toàn. Ví dụ, nghiên cứu về u lympho tế bào B lớn lan tỏa nguyên phát ở xương cho thấy nhiều người bệnh đáp ứng thuận lợi với hóa miễn dịch trị hiện đại. Trong nhóm 424 người bệnh được theo dõi trung vị 36 tháng, tỷ lệ sống toàn bộ sau 3 năm là 81,3%; tỷ lệ sống không tiến triển bệnh là 63,3% [5]. Đây là số liệu của một thể bệnh và vị trí bệnh rất cụ thể, không thể áp dụng trực tiếp cho tất cả người bị u lympho.

Những yếu tố quyết định tiên lượng

Bác sĩ không dự đoán thời gian sống chỉ dựa vào tên bệnh. Họ đánh giá tổng hợp nhiều yếu tố để ước lượng khả năng đáp ứng điều trị, nguy cơ tái phát và kế hoạch theo dõi.

Trước hết là loại mô bệnh học, nghĩa là thể u lympho được xác định qua sinh thiết. Mỗi thể có đặc điểm sinh học, tốc độ tiến triển và cách điều trị riêng. Ngay trong u lympho ở vú, một vị trí hiếm gặp, nghiên cứu trên nam giới ghi nhận thể tế bào B lớn lan tỏa là loại thường gặp nhất, sau đó là thể vùng rìa niêm mạc và thể nang [2]. Các thể này không có diễn tiến giống nhau, nên không thể gộp chung thành một tiên lượng.

Yếu tố quan trọng tiếp theo là giai đoạn bệnh. Bệnh khu trú ở một vùng thường có hướng điều trị và triển vọng khác với bệnh đã lan rộng. Trong nghiên cứu u lympho vùng mắt và phần phụ của mắt tại Peru, đa số người bệnh có bệnh giai đoạn I, tức bệnh còn khu trú [4]. Tương tự, ở nhóm u lympho vú nam có thông tin giai đoạn, giai đoạn I là giai đoạn gặp nhiều nhất [2]. Những nghiên cứu này nhấn mạnh rằng vị trí và mức độ lan tràn bệnh có ý nghĩa lớn khi đánh giá tiên lượng.

Ngoài ra, bác sĩ sẽ xem xét tuổi, khả năng tự chăm sóc và hoạt động hằng ngày, bệnh tim phổi hoặc bệnh mạn tính kèm theo, các chỉ số xét nghiệm máu, tổn thương ngoài hạch, cũng như đáp ứng sau các đợt điều trị đầu tiên. Trong nghiên cứu u lympho tế bào B lớn lan tỏa ở xương, nhóm có chỉ số tiên lượng quốc tế nguy cơ cao có nguy cơ tử vong cao hơn nhóm nguy cơ thấp. Nồng độ albumin máu thấp cũng liên quan với khả năng bệnh tiến triển hoặc tái phát cao hơn [5]. Albumin là một loại protein trong máu, có thể phản ánh phần nào tình trạng dinh dưỡng, viêm và sức khỏe toàn thân.

Điều trị và đáp ứng điều trị có thể thay đổi triển vọng

Những tiến bộ trong hóa trị, thuốc miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích, xạ trị và ghép tế bào gốc đã cải thiện kết quả điều trị cho nhiều người bệnh u lympho. Việc lựa chọn phương pháp không giống nhau giữa các thể bệnh và cũng không giống nhau giữa từng cá nhân.

Một số người được điều trị bằng thuốc toàn thân, như hóa trị phối hợp miễn dịch trị. Một số trường hợp bệnh khu trú có thể cần xạ trị, có hoặc không kết hợp thuốc. Người bệnh tái phát hoặc đáp ứng chưa đủ có thể được cân nhắc các hướng điều trị khác tùy thể bệnh, thể trạng và điều kiện chuyên môn.

Đáp ứng điều trị ban đầu là thông tin rất có giá trị. Bác sĩ thường theo dõi triệu chứng, khám hạch, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh để đánh giá bệnh có thu nhỏ, biến mất hay còn hoạt động không. Trong nghiên cứu ở u lympho xương, không đạt lui bệnh hoàn toàn có liên quan với kết quả kém hơn trong phân tích ban đầu [5]. Điều này không có nghĩa người bệnh còn tổn thương sau điều trị sẽ hết cơ hội, mà cho thấy họ có thể cần được đánh giá kỹ hơn và cân nhắc điều trị tiếp theo.

Người bệnh cũng cần hiểu rằng “sống lâu” không chỉ là kéo dài thời gian. Điều trị có thể đòi hỏi nhiều lần đi khám, truyền thuốc, xét nghiệm và theo dõi. Nghiên cứu định tính ở người trẻ và trung niên đang điều trị u lympho ghi nhận gánh nặng thời gian điều trị có thể làm xáo trộn sinh hoạt, vai trò gia đình và công việc [1]. Vì vậy, trao đổi với bác sĩ về mục tiêu điều trị, tác dụng phụ, khả năng đi lại, tài chính và hỗ trợ từ người thân là phần quan trọng của chăm sóc toàn diện.

Những việc người bệnh có thể làm để bảo vệ sức khỏe

Người bệnh nên tái khám đúng hẹn và dùng thuốc đúng chỉ định. Không tự ý ngưng điều trị, dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hoặc chế độ ăn kiêng cực đoan thay cho điều trị y khoa. Nếu muốn dùng bất kỳ sản phẩm bổ sung nào, cần hỏi bác sĩ điều trị vì một số sản phẩm có thể tương tác với thuốc hoặc ảnh hưởng chức năng gan, thận.

Trong thời gian điều trị, cần báo sớm khi có sốt, khó thở, ho kéo dài, chảy máu bất thường, tiêu chảy nặng, nôn nhiều, mệt tăng nhanh hoặc xuất hiện khối hạch lớn lên. Người bị u lympho có thể dễ gặp biến chứng nhiễm trùng hơn, đặc biệt khi miễn dịch suy giảm do bệnh hoặc điều trị. Một nghiên cứu trong giai đoạn dịch Covid 19 cho thấy người bệnh u lympho có nguy cơ diễn tiến nặng khi nhiễm bệnh; việc tiêm chủng và các biện pháp điều trị phù hợp có liên quan với kết quả tốt hơn theo thời gian [3]. Người bệnh nên hỏi bác sĩ về kế hoạch tiêm chủng và phòng ngừa nhiễm trùng phù hợp với phác đồ đang dùng.

Ăn đủ năng lượng và đạm, uống đủ nước nếu không bị bác sĩ hạn chế, vận động nhẹ theo sức, nghỉ ngơi và duy trì liên hệ với gia đình có thể giúp nâng đỡ thể chất lẫn tinh thần. Đây là thông tin chăm sóc chung; chế độ ăn và vận động cần được điều chỉnh nếu người bệnh có sụt cân nhiều, tổn thương tiêu hóa, bệnh thận, tim hoặc biến chứng điều trị.

Tóm lại, u lympho không có một “mốc sống” cố định. Có người điều trị khỏi, có người kiểm soát bệnh lâu dài, và cũng có trường hợp cần nhiều đợt điều trị do bệnh khó đáp ứng hoặc tái phát. Để biết tiên lượng sát nhất, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ huyết học ung bướu đang điều trị, mang theo đầy đủ kết quả sinh thiết, giai đoạn bệnh, xét nghiệm và đánh giá đáp ứng điều trị.

Nguồn tham khảo

1. Experiences and coping strategies of time toxicity in young and middle-aged patients with lymphoma: a descriptive qualitative study. PMC
2. Clinicopathological Characteristics and Survival Outcomes of Male Breast Lymphoma. PMC
3. Change in COVID-19 outcomes in lymphoma patients across pandemic waves: results of the COVID-19-lymphoma registry of the Bavarian Cancer Research Center (BZKF) 2020–2022. PMC
4. Primary ocular-adnexal non-Hodgkin Lymphoma in a Peruvian cohort: An 18-year experience. PMC
5. Clinical Characteristics and Prognostic Factors of Primary Bone Diffuse Large B‐Cell Lymphoma: A Retrospective Study. PMC