Ung thư tiền liệt tuyến thường di căn tới đâu?

Ung thư tiền liệt tuyến thường di căn đến xương và hạch bạch huyết. Một số người bệnh cũng có thể có di căn đến các cơ quan nội tạng, gọi là di căn tạng, nhưng tình trạng này nhìn chung ít gặp hơn di căn xương và hạch. Vị trí di căn ở mỗi người có thể khác nhau, đồng thời phụ thuộc thời điểm phát hiện, đặc điểm khối u và phương pháp chẩn đoán được sử dụng.

Di căn là gì và vì sao cần xác định vị trí?

Di căn nghĩa là tế bào ung thư đã rời khỏi tuyến tiền liệt, đi theo đường máu hoặc hệ bạch huyết, sau đó phát triển tại một vị trí khác trong cơ thể. Khi ung thư đã di căn, bệnh không còn chỉ giới hạn ở tuyến tiền liệt. Tuy vậy, điều này không có nghĩa là không thể điều trị. Nhiều phương pháp hiện nay có thể kiểm soát bệnh, làm giảm triệu chứng, bảo vệ chức năng sống và kéo dài thời gian sống cho người bệnh.

Việc xác định ung thư đã lan tới đâu có vai trò quan trọng vì bác sĩ sẽ dựa vào đó để đánh giá mức độ bệnh, dự đoán nguy cơ biến chứng và lựa chọn điều trị. Chẳng hạn, người bệnh có tổn thương xương có thể cần được theo dõi kỹ triệu chứng đau, nguy cơ gãy xương hoặc chèn ép thần kinh. Nếu có di căn nội tạng, bác sĩ thường cân nhắc tình trạng bệnh kỹ hơn khi lập kế hoạch điều trị toàn thân.

Không phải mọi trường hợp ung thư tiền liệt tuyến đều di căn. Nhiều người được phát hiện khi ung thư còn khu trú tại tuyến tiền liệt hoặc mới lan lân cận. Ngay cả ở nhóm đã di căn, mức độ lan tràn cũng rất khác nhau: có người chỉ có một vài vị trí tổn thương, có người có bệnh lan rộng hơn.

Xương là vị trí di căn thường gặp nhất

Xương là vị trí nổi bật nhất của ung thư tiền liệt tuyến di căn. Trong một nghiên cứu thực tế tại một trung tâm, khảo sát 167 người bệnh ung thư tiền liệt tuyến di căn còn nhạy cảm với điều trị nội tiết, 79% có di căn xương tại thời điểm đánh giá bệnh di căn [5]. Tỷ lệ này cho thấy xương là cơ quan cần được quan tâm đặc biệt khi theo dõi bệnh.

Khi tế bào ung thư đến xương, người bệnh có thể không có triệu chứng ngay từ đầu. Một số trường hợp chỉ được phát hiện qua xét nghiệm hình ảnh trong quá trình đánh giá giai đoạn bệnh. Tuy nhiên, di căn xương cũng có thể gây đau dai dẳng, đặc biệt khi đau tăng dần, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc vận động. Nếu tổn thương làm xương yếu đi, nguy cơ gãy xương có thể tăng. Trường hợp tổn thương gần cột sống có thể gây chèn ép các dây thần kinh hoặc tủy sống, cần được khám khẩn trương.

Người bệnh nên liên hệ sớm với bác sĩ nếu xuất hiện đau lưng mới hoặc tăng nhanh, đau xương kéo dài, yếu chân, tê vùng chân hoặc vùng quanh hậu môn, đi lại khó hơn, bí tiểu hoặc không kiểm soát được tiểu tiện, đại tiện. Đây là những dấu hiệu không phải lúc nào cũng do ung thư gây ra, nhưng cần được đánh giá kịp thời để không bỏ sót biến chứng nghiêm trọng.

Việc phát hiện di căn xương cũng phụ thuộc vào kỹ thuật chẩn đoán. Một nghiên cứu so sánh cho thấy tiêu chí đánh giá dựa trên chụp cắt lớp vi tính và xạ hình xương có thể không hoàn toàn phù hợp với đánh giá bằng cộng hưởng từ toàn thân, chủ yếu do các phương pháp thông thường có thể phát hiện chưa đầy đủ tình trạng tiến triển ở xương [2]. Vì vậy, kết quả chụp cần luôn được bác sĩ diễn giải cùng với triệu chứng, chỉ số PSA và các thông tin lâm sàng khác.

Hạch bạch huyết và các cơ quan nội tạng

Hạch bạch huyết là vị trí di căn thường gặp khác. Hệ bạch huyết là mạng lưới gồm các hạch nhỏ và mạch dẫn lưu dịch trong cơ thể, có vai trò trong miễn dịch. Tế bào ung thư tiền liệt tuyến có thể đi theo đường này đến các hạch, trước hết thường là những hạch nằm sâu trong vùng chậu, sau đó có thể lan đến các hạch xa hơn.

Trong nghiên cứu gồm 167 người bệnh nói trên, 68% có di căn hạch bạch huyết [5]. Một người bệnh có thể có di căn xương, hạch hoặc cả hai vị trí cùng lúc. Có hạch di căn không gây cảm giác gì rõ rệt, nên thường cần dựa vào chẩn đoán hình ảnh để phát hiện. Khi hạch lớn hoặc nằm ở vị trí ảnh hưởng đến cấu trúc lân cận, người bệnh có thể gặp triệu chứng liên quan, nhưng triệu chứng cụ thể rất khác nhau giữa từng cá nhân.

Ngoài xương và hạch, ung thư tiền liệt tuyến có thể lan tới các cơ quan nội tạng. Đây thường được gọi là di căn tạng. Trong nghiên cứu tại một trung tâm, 11% người bệnh có di căn tạng [5]. Một nghiên cứu so sánh dữ liệu từ Nhật Bản và Đức cũng ghi nhận di căn tạng ở 16% người bệnh tại nhóm Nhật Bản và 8% ở nhóm Đức [1]. Sự khác biệt này có thể liên quan đến đặc điểm người bệnh, mức độ bệnh khi được chẩn đoán, sinh học khối u và hệ thống chăm sóc y tế, nên không nên dùng các tỷ lệ này để dự đoán chính xác nguy cơ của một cá nhân.

Di căn da do ung thư tiền liệt tuyến được mô tả là hiếm. Một báo cáo bệnh học cho biết các trường hợp này chiếm dưới 1% trong các ung thư di căn tới da; khi xảy ra, tổn thương thường gặp ở vùng bẹn và dương vật, sau đó có thể xuất hiện ở những vùng da khác [4]. Vì hiếm gặp, không phải mọi thay đổi trên da ở người đã mắc ung thư tiền liệt tuyến đều là di căn. Dù vậy, một nốt da, mảng da hoặc vết loét mới tồn tại dai dẳng nên được bác sĩ khám trực tiếp.

Mức độ lan tràn không giống nhau ở mọi người bệnh

Nguy cơ và kiểu di căn chịu ảnh hưởng bởi mức độ ác tính của khối u, chỉ số PSA, giai đoạn bệnh lúc chẩn đoán, đặc điểm mô bệnh học và tiền sử điều trị. Một số dạng ung thư có đặc điểm mô học nguy cơ cao có thể có diễn tiến mạnh hơn. Ví dụ, nghiên cứu về ung thư tiền liệt tuyến có cấu trúc dạng sàng, một đặc điểm nhìn thấy dưới kính hiển vi, ghi nhận 6,3% người bệnh đã có di căn tại thời điểm chẩn đoán trong nhóm nghiên cứu này [3]. Con số này chỉ phản ánh nhóm người bệnh có đặc điểm mô học cụ thể, không áp dụng cho tất cả người mắc ung thư tiền liệt tuyến.

Cũng cần hiểu rằng có người được chẩn đoán di căn ngay từ đầu, trong khi có người chỉ phát hiện di căn sau một thời gian điều trị ung thư khu trú. Các nghiên cứu thường gọi nhóm được phát hiện di căn ngay lúc chẩn đoán là ung thư di căn đồng thời. Trong nghiên cứu so sánh quốc tế, tỷ lệ bệnh di căn đồng thời khác nhau rõ giữa các nhóm người bệnh, cho thấy bối cảnh phát hiện bệnh có thể rất đa dạng [1].

Người bệnh nên làm gì trong thực tế?

Nếu đã được chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến, người bệnh nên tái khám đúng lịch và thực hiện các xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh theo chỉ định. Chỉ số PSA là một chỉ dấu quan trọng để theo dõi, nhưng chỉ số PSA tăng hoặc giảm không tự nó xác định chính xác ung thư đã di căn ở đâu. Bác sĩ cần kết hợp chỉ số PSA với khám lâm sàng, kết quả chụp và đáp ứng điều trị.

Thông tin chung an toàn là người bệnh nên duy trì vận động phù hợp thể trạng, phòng ngã, ăn uống đủ chất và báo sớm các cơn đau mới xuất hiện. Không nên tự dùng thuốc giảm đau mạnh, thuốc nam hoặc thực phẩm bổ sung thay cho điều trị chuyên khoa vì một số sản phẩm có thể tương tác với thuốc điều trị ung thư. Nếu có đau xương nhiều, yếu liệt, bí tiểu, khó thở, sụt cân nhanh hoặc tình trạng toàn thân xấu đi, cần đi khám sớm.

Tóm lại, xương và hạch bạch huyết là những nơi ung thư tiền liệt tuyến thường di căn nhất; di căn nội tạng và da ít gặp hơn. Mỗi ca bệnh là khác nhau, vì vậy người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để hiểu rõ vị trí di căn, ý nghĩa kết quả chụp và kế hoạch chăm sóc phù hợp với mình.

Nguồn tham khảo

1. Cancer‐Control Outcomes of Japanese Vs. German Metastatic Hormone‐Sensitive Prostate Cancer Patients: A Real‐World Cross‐Country Comparison of Patients Undergoing Combination Therapies. PMC
2. Comparative assessment of METastasis Reporting and Data System for Prostate Cancer versus Prostate Cancer Clinical Trials Working Group 3 Criteria in assessing treatment response in patients with metastatic castration-resistant prostate cancer. PMC
3. A single-center study of prognostic impact and treatment implications of cribriform pattern in prostate cancer. PMC
4. Epidermotropic Metastatic Prostate Adenocarcinoma With Florid Squamous Transformation/Differentiation and Associated Acantholysis. An Unusual Clinicopathologic Entity. PMC
5. IUC26661-86 Real-world outcomes in patients with Metastatic Hormone-Sensitive Prostate Cancer treated with androgen deprivation therapy and Apalutamide - A single centre study. PMC