Ung thư não có mấy giai đoạn?

Ung thư não thường không được chia thành các giai đoạn cố định như giai đoạn I, II, III, IV theo cách nhiều người biết ở ung thư vú, phổi hoặc đại tràng. Thay vào đó, bác sĩ đánh giá chủ yếu dựa trên loại u, độ ác tính của tế bào u, vị trí, khả năng phẫu thuật và mức độ lan rộng, đặc biệt cần phân biệt u não nguyên phát với ung thư từ cơ quan khác di căn lên não.

Vì sao “giai đoạn ung thư não” không có một câu trả lời duy nhất?

“Ung thư não” là cách gọi chung cho nhiều bệnh rất khác nhau. Một khối u có thể bắt đầu từ các tế bào trong não hoặc màng não, nhưng cũng có thể là tế bào ung thư từ phổi, vú, dạ dày hay cơ quan khác đi đến não. Vì nguồn gốc khác nhau, cách phân loại và tiên lượng cũng khác nhau.

Các loại u trong não rất đa dạng, bao gồm u thần kinh đệm ác tính, u thần kinh đệm độ thấp, u màng não, u lympho nguyên phát hệ thần kinh trung ương và u di căn não [1]. Không phải mọi khối u não đều là ung thư theo nghĩa ác tính. Chẳng hạn, u màng não có thể phát triển chậm, nhưng vẫn có trường hợp có đặc điểm nguy cơ cao hơn và cần điều trị tích cực.

Do não nằm trong hộp sọ kín, một khối u dù chưa lan xa vẫn có thể gây triệu chứng nặng nếu chèn ép vùng não quan trọng, làm tăng áp lực nội sọ hoặc cản trở dòng lưu thông dịch não tủy. Vì vậy, trong bệnh u não, kích thước không phải là yếu tố duy nhất quyết định mức độ nghiêm trọng. Vị trí u có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng nói, vận động, thị lực, trí nhớ, nuốt hoặc điều hòa ý thức.

Nói cách khác, khi bác sĩ trao đổi về “mức độ” của ung thư não, họ thường không chỉ hỏi u đang ở “giai đoạn mấy”, mà sẽ trả lời nhiều câu hỏi cụ thể hơn: U là loại gì? Có ác tính không? Tế bào u có phát triển nhanh không? U nằm ở đâu? Có thể lấy hết u bằng phẫu thuật không? Có dấu hiệu lan sang vùng khác của não hoặc tủy sống không?

Phân độ u khác với phân giai đoạn

Trong u não nguyên phát, khái niệm quan trọng thường là phân độ, tức đánh giá mức độ bất thường và xu hướng phát triển của tế bào u khi quan sát dưới kính hiển vi, kết hợp với các đặc điểm xét nghiệm chuyên sâu của khối u. Nói đơn giản, phân độ giúp bác sĩ ước lượng u có xu hướng tiến triển chậm hay nhanh, khả năng tái phát và nhu cầu điều trị bổ sung sau mổ.

Phân độ không hoàn toàn đồng nghĩa với “giai đoạn”. Giai đoạn ở nhiều ung thư cơ quan khác thường mô tả kích thước khối u, mức độ xâm lấn hạch và di căn xa. Trong khi đó, phân độ u não tập trung nhiều hơn vào bản chất sinh học của tế bào u. Tuy nhiên, một người bệnh có phân độ thấp vẫn cần được theo dõi cẩn thận, vì u có thể nằm ở vị trí khó phẫu thuật hoặc ảnh hưởng chức năng thần kinh quan trọng.

Ví dụ, u màng não có thể được xếp độ dựa trên các tiêu chí bệnh học. Nghiên cứu về u màng não độ 2 cho thấy chỉ riêng dấu hiệu u xâm lấn vào mô não có thể chưa phản ánh đầy đủ mức độ hung hãn của u. Nhóm u được xếp độ 2 chỉ vì có xâm lấn não có thời gian chưa tiến triển tốt hơn so với các u màng não độ 2 có thêm đặc điểm không điển hình khác [3]. Điều này cho thấy cùng một “độ”, mỗi trường hợp vẫn có thể có nguy cơ và diễn biến khác nhau.

Vì lý do đó, người bệnh không nên tự suy luận rằng một tên gọi hoặc một con số trong kết quả giải phẫu bệnh sẽ quyết định toàn bộ tiên lượng. Bác sĩ cần đặt kết quả ấy trong bối cảnh tuổi, thể trạng, triệu chứng, vị trí u, khả năng điều trị và các đặc điểm sinh học riêng của khối u.

U não nguyên phát và di căn não được đánh giá khác nhau

U não nguyên phát là u bắt đầu từ mô của não, màng não hoặc các cấu trúc trong hệ thần kinh trung ương. Với nhóm này, bác sĩ thường quan tâm đến loại u, phân độ, khả năng cắt u, kết quả xét nghiệm mô bệnh học và các xét nghiệm phân tử nếu phù hợp.

Ngược lại, di căn não xảy ra khi ung thư từ nơi khác trong cơ thể lan đến não. Khi đó, bệnh được đánh giá theo ung thư nguyên phát, chẳng hạn ung thư phổi hay ung thư vú, đồng thời xem xét số lượng tổn thương trong não, kích thước, vị trí, triệu chứng và tình trạng bệnh ở các cơ quan khác. Vì vậy, người có di căn não không nên hiểu đơn giản là “ung thư não giai đoạn cuối”, dù đây thường là tình trạng cần được điều trị chuyên khoa tích cực.

Tiên lượng của di căn não thay đổi rất rộng tùy loại ung thư ban đầu và khả năng đáp ứng điều trị. Chẳng hạn, một báo cáo về di căn não từ ung thư dạ dày nêu tiên lượng nhìn chung kém, với thời gian sống trung vị được ghi nhận từ 3 đến 6 tháng, nhưng cũng mô tả một trường hợp đáp ứng hoàn toàn kéo dài sau xạ phẫu định vị kết hợp điều trị toàn thân [4]. Đây là ví dụ cho thấy số liệu của một nhóm bệnh không thể dùng để dự đoán chính xác cho từng cá nhân.

Bác sĩ xác định mức độ bệnh bằng những gì?

Chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị u não cần sự phối hợp giữa thần kinh học, phẫu thuật thần kinh, ung bướu, xạ trị, chẩn đoán hình ảnh và giải phẫu bệnh. Chụp cộng hưởng từ não là công cụ rất quan trọng để phát hiện khối u, đánh giá đặc điểm, lập kế hoạch điều trị và theo dõi sau điều trị [1].

Các kỹ thuật hình ảnh chuyên sâu có thể hỗ trợ phân tích dòng máu trong u, sự khuếch tán nước trong mô, chuyển hóa của khối u và một số đặc điểm sinh học khác [1]. Tuy vậy, hình ảnh thường không thay thế hoàn toàn việc lấy mẫu mô u khi điều đó an toàn và cần thiết. Kết quả phẫu thuật hoặc sinh thiết có thể giúp xác định chính xác loại tế bào và hướng điều trị.

Triệu chứng cũng góp phần định hướng đánh giá nhưng không cho biết chắc “giai đoạn”. U não có thể gây đau đầu, nôn, co giật, yếu liệt, thay đổi tính cách, rối loạn thăng bằng, nói khó hoặc thay đổi thị lực tùy vị trí u. Một số u có thể biểu hiện bằng khiếm khuyết thị trường, nghĩa là người bệnh bị mất một phần vùng nhìn thấy [2]. Nếu có co giật lần đầu, yếu liệt mới xuất hiện, đau đầu tăng nhanh kèm nôn, nhìn mờ hoặc rối loạn ý thức, cần đi khám cấp cứu.

Người bệnh nên hỏi gì khi nhận kết quả?

Thông tin chung quan trọng là không nên chỉ hỏi “tôi giai đoạn mấy?” mà nên đề nghị bác sĩ giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu về loại u, phân độ nếu đã có, u nguyên phát hay di căn, vị trí u và mục tiêu điều trị. Mục tiêu có thể là lấy tối đa khối u một cách an toàn, kiểm soát sự phát triển, giảm triệu chứng, bảo tồn chức năng thần kinh hoặc cải thiện chất lượng sống.

Bạn có thể mang theo kết quả cộng hưởng từ, đĩa hình ảnh, giấy ra viện và kết quả giải phẫu bệnh khi tái khám hoặc xin ý kiến thứ hai. Không tự dùng thuốc, thực phẩm chức năng hay phương pháp truyền miệng để thay thế điều trị. Mỗi ca u não là khác nhau, vì vậy hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để biết cách phân loại và kế hoạch phù hợp nhất với tình trạng của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Diagnostic imaging and emerging image-guided neurointervention in brain tumors: a narrative review. PMC
2. Altitudinal Visual Field Defect as the Presenting Sign of a Brain Tumor: A Case Report. PMC
3. Meningiomas classified as grade 2 due to brain invasion alone have better progression-free survival than other atypical meningiomas. PMC
4. Complete and durable remission in a patient with brain metastasis from gastric cancer treated with SRS followed by RC48 plus camrelizumab after progression on chemo-immunotherapy: a case report and literature review. PMC