Ung thư não có chữa được không?

Ung thư não có thể chữa khỏi hoặc kiểm soát lâu dài ở một số người, nhưng điều này phụ thuộc rất nhiều vào loại u, vị trí, mức độ lan rộng, khả năng phẫu thuật lấy u và đáp ứng với điều trị. Với một số u phát triển chậm hoặc có thể cắt bỏ gần như hoàn toàn, triển vọng thường thuận lợi hơn. Ngược lại, một số u ác tính xâm lấn mạnh như u nguyên bào thần kinh đệm, còn gọi là glioblastoma, thường khó chữa khỏi hoàn toàn và có nguy cơ tái phát cao [1], [7].

Điều quan trọng là không nên chỉ dựa vào cụm từ “ung thư não” để dự đoán tiên lượng. Mỗi trường hợp là khác nhau và cần được đánh giá bởi nhóm gồm bác sĩ ngoại thần kinh, ung bướu, xạ trị, chẩn đoán hình ảnh và giải phẫu bệnh.

“Chữa được” trong ung thư não được hiểu như thế nào?

Khi hỏi “có chữa được không”, nhiều người mong chờ một câu trả lời là khỏi hoàn toàn hay không. Trong thực tế y khoa, mục tiêu điều trị có thể khác nhau giữa từng người.

Với một số u não khu trú, nhất là những u có ranh giới tương đối rõ và có thể lấy hết bằng phẫu thuật, bác sĩ có thể hướng đến mục tiêu kiểm soát bệnh rất lâu dài, thậm chí không còn thấy u sau điều trị. Ví dụ, u thần kinh trung ương, một loại u hiếm nằm trong não thất, được báo cáo có tiên lượng thuận lợi sau khi phẫu thuật lấy u toàn bộ [6]. Tuy vậy, việc có cần xạ trị sau mổ hay không vẫn phải cân nhắc dựa trên đặc điểm mô bệnh học, phần u còn lại và nguy cơ tái phát [6].

Ở các u ác tính phát triển nhanh hoặc lan tỏa vào mô não, mục tiêu thường là lấy được u tối đa một cách an toàn, làm chậm tiến triển, kéo dài thời gian sống và bảo tồn chức năng thần kinh. “Kiểm soát bệnh” vẫn là một kết quả có ý nghĩa: người bệnh có thể giảm triệu chứng, duy trì sinh hoạt, làm việc hoặc ở bên gia đình lâu hơn.

Ngoài u khởi phát từ não, còn có tình trạng ung thư từ cơ quan khác lan tới não, gọi là di căn não. Hướng điều trị khi đó không chỉ phụ thuộc vào tổn thương trong não mà còn phụ thuộc ung thư nguyên phát, chẳng hạn ung thư phổi, vú, thận hoặc tinh hoàn, cùng mức độ bệnh ở các cơ quan khác.

Vì sao có những u não rất khó chữa khỏi hoàn toàn?

Não là cơ quan có chức năng đặc biệt quan trọng. Một khối u dù nằm nhỏ nhưng ở vùng kiểm soát vận động, ngôn ngữ, thị giác, trí nhớ hoặc thân não có thể không thể cắt rộng như u ở nơi khác trong cơ thể. Bác sĩ phẫu thuật luôn phải cân bằng giữa việc lấy được nhiều u nhất và nguy cơ gây tổn thương thần kinh lâu dài.

Khó khăn thứ hai là một số u não ác tính không chỉ tạo thành khối nhìn thấy trên phim chụp. Tế bào u có thể len lỏi vào mô não xung quanh ở mức vi thể, tức là quá nhỏ để hình ảnh thường quy nhìn rõ. Nghiên cứu về glioblastoma cho thấy vùng tế bào u nằm dưới ngưỡng phát hiện của hình ảnh có thể rộng hơn phạm vi mà các phương pháp điều trị hiện nay bao phủ đầy đủ [1]. Đây là một lý do quan trọng khiến bệnh có thể tái phát dù đã mổ và điều trị tiếp theo.

Glioblastoma là u não ác tính nguyên phát thường gặp ở người lớn, đồng thời là một trong những loại khó điều trị nhất. U có tính xâm lấn cao, không đồng nhất giữa các vùng trong cùng một khối u, tạo môi trường xung quanh làm suy yếu đáp ứng miễn dịch và bị ảnh hưởng bởi hàng rào máu não [7]. Hàng rào máu não là cơ chế bảo vệ não, nhưng cũng có thể hạn chế thuốc từ máu đi vào mô u với nồng độ đủ hiệu quả.

Những yếu tố này không có nghĩa là điều trị vô ích. Chúng giải thích vì sao điều trị thường cần phối hợp nhiều phương pháp và vì sao người bệnh cần được theo dõi sát sau điều trị.

Những phương pháp điều trị hiện có và mục tiêu của từng phương pháp

Phẫu thuật thường là bước đầu tiên nếu vị trí u cho phép. Mục tiêu có thể là lấy tối đa phần u an toàn, giảm chèn ép trong sọ, giảm triệu chứng và lấy mô để xác định chính xác loại u. Kết quả giải phẫu bệnh rất quan trọng vì giúp phân biệt u lành tính, u ác tính, u nguyên phát hay di căn. Hiện nay, đánh giá còn có thể bao gồm các đặc điểm phân tử của u để hỗ trợ lựa chọn điều trị phù hợp.

Xạ trị dùng tia năng lượng cao để tiêu diệt hoặc làm tổn thương tế bào u. Xạ trị có thể được thực hiện sau mổ nhằm tác động lên phần u còn lại và các tế bào không thể nhìn thấy rõ. Với người có di căn não, bác sĩ có thể cân nhắc xạ trị vào từng ổ di căn hoặc xạ trị toàn não trong những tình huống phù hợp. Một báo cáo về ung thư tinh hoàn lan đến não cho thấy người bệnh cần phối hợp phẫu thuật giải áp khẩn cấp, xạ trị toàn não và hóa trị cứu vãn [2]. Đây là ví dụ cho thấy điều trị di căn não thường cần được cá thể hóa và phối hợp nhiều chuyên khoa.

Hóa trị, thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch hoặc các thuốc điều trị toàn thân khác có thể được sử dụng tùy loại u. Với di căn não từ ung thư vú HER2 dương tính, một số nghiên cứu đang tìm cách đưa điều trị hiệu quả hơn vào tổn thương trong não. Một nghiên cứu tiền lâm sàng về thuốc phóng xạ gắn với trastuzumab cho thấy phương pháp này có thể làm giảm tiến triển u trong mô hình nghiên cứu; tỷ lệ lui hoàn toàn tổn thương di căn não được ghi nhận là 40% trong mô hình đó [3]. Tuy nhiên, đây chưa phải bằng chứng để khẳng định hiệu quả tương tự cho mọi người bệnh ngoài thực tế. Các phương pháp mới cần được kiểm chứng đầy đủ về hiệu quả và độ an toàn trước khi trở thành điều trị tiêu chuẩn.

Một số kỹ thuật ít xâm lấn cũng đang được nghiên cứu hoặc áp dụng chọn lọc, như điều trị laser trong mô kẽ, đưa thuốc trực tiếp vào động mạch, đưa thuốc vào mô não bằng kỹ thuật hỗ trợ dòng chảy, hoặc điều chỉnh tạm thời hàng rào máu não để tăng khả năng thuốc tiếp cận khối u [5]. Người bệnh cần hiểu rằng “mới” không đồng nghĩa với “phù hợp nhất”. Lựa chọn nên dựa trên bằng chứng, khả năng thực hiện tại cơ sở điều trị và đặc điểm riêng của khối u.

Theo dõi sau điều trị quan trọng không kém điều trị ban đầu

Sau mổ, xạ trị hoặc dùng thuốc, người bệnh thường cần chụp cộng hưởng từ định kỳ. Tuy nhiên, việc đọc phim không phải lúc nào cũng đơn giản. Hình ảnh bất thường sau điều trị có thể là u tiến triển thật, cũng có thể là giả tiến triển, tức thay đổi viêm hoặc tổn thương mô do điều trị khiến phim trông giống u nặng hơn. Hoại tử do tia xạ cũng có thể gây biểu hiện tương tự [4].

Các kỹ thuật cộng hưởng từ nâng cao, trong đó có cộng hưởng từ động có tiêm thuốc đối quang, đang hỗ trợ bác sĩ đánh giá tính thấm mạch máu và mức độ nguyên vẹn của hàng rào máu não [4]. Những thông tin này có thể giúp phân biệt tốt hơn giữa tiến triển u và tổn thương liên quan điều trị, dù vẫn cần được đối chiếu với triệu chứng, thời điểm điều trị và các xét nghiệm khác.

Người bệnh hoặc gia đình nên báo sớm cho bác sĩ nếu xuất hiện đau đầu tăng dần, nôn nhiều, co giật, yếu liệt, nói khó, nhìn mờ, lú lẫn, thay đổi hành vi hoặc buồn ngủ bất thường. Một số triệu chứng cần được đánh giá cấp cứu vì có thể liên quan tăng áp lực nội sọ hoặc chảy máu trong u.

Điều người bệnh có thể làm ngay

Hãy xin bác sĩ giải thích rõ tên chính xác của u, u có phải ung thư nguyên phát ở não hay di căn, mức độ lấy u sau mổ, kết quả mô bệnh học và mục tiêu điều trị hiện tại là chữa khỏi, kiểm soát lâu dài hay giảm triệu chứng. Đây là các câu hỏi thiết thực giúp gia đình hiểu đúng tình hình mà không tự suy đoán từ thông tin trên mạng.

Ăn uống đủ năng lượng, ngủ nghỉ phù hợp, vận động trong khả năng an toàn, phục hồi chức năng và hỗ trợ tâm lý là những biện pháp chung có ích cho thể trạng và chất lượng sống. Không có chế độ ăn hay sản phẩm bổ sung nào được xem là thay thế phẫu thuật, xạ trị hoặc thuốc điều trị ung thư. Trước khi dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hoặc phương pháp truyền miệng, nên hỏi bác sĩ vì chúng có thể ảnh hưởng thuốc đang dùng hoặc làm chậm điều trị cần thiết.

Tóm lại, ung thư não không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với không thể chữa trị, nhưng khả năng chữa khỏi rất khác nhau tùy loại u và từng người bệnh. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để có tiên lượng và kế hoạch phù hợp nhất với kết quả chẩn đoán của chính bạn.

Nguồn tham khảo

1. Treating the invisible target: treatment planning targeting the microscopic tumor spread in gliomas. PMC
2. Intracardiac Metastasis From a Testicular Yolk Sac Tumor With Brain and Pulmonary Involvement: A Multimodality Management Case Report. PMC
3. 177 Lu-trastuzumab radionuclide therapy: a promising strategy for trastuzumab-resistant brain metastases in HER2+ breast cancer. PMC
4. Dynamic Contrast-Enhanced MRI in Neuro-Oncology: A Narrative and Translational Review. PMC
5. Diagnostic imaging and emerging image-guided neurointervention in brain tumors: a narrative review. PMC
6. Central neurocytomas: Decision-making process of postoperative treatment. Lesson learned. PMC
7. Oncolytic bacteria therapy for malignant glioma. PMC