Tiên lượng và khả năng sống còn trong ung thư não

Khi nghe tin mình hoặc người thân mắc u não, một trong những câu hỏi đầu tiên thường là "tiên lượng ra sao" và "khả năng sống còn thế nào". Đây là những lo lắng rất tự nhiên. Điều quan trọng cần biết là u não không phải một bệnh duy nhất, mà là nhiều loại khác nhau, và tiên lượng có thể khác biệt rất nhiều tùy theo từng loại. Bài viết này tổng hợp thông tin từ các nghiên cứu để giúp bạn hiểu rõ hơn về những yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng.

Tiên lượng phụ thuộc vào loại u

Không thể nói chung chung về "khả năng sống còn trong ung thư não" vì mỗi loại u có đặc điểm riêng. Triệu chứng và diễn tiến của u não thay đổi tùy theo loại u, vị trí và giai đoạn bệnh [2]. Có những loại u tiến triển nhanh và khó điều trị, nhưng cũng có những loại u có tiên lượng thuận lợi hơn nhiều.

Những loại u có tiên lượng khó khăn hơn

U nguyên bào thần kinh đệm (glioblastoma, viết tắt GBM) là loại u não ác tính nguyên phát phổ biến nhất ở người lớn. Đáng tiếc là kết quả điều trị loại u này thường chưa được như mong muốn, và tình trạng u tái phát khó tránh khỏi [1]. Một phần lý do là tế bào u có thể lan rộng ở mật độ rất thấp, dưới ngưỡng mà hình ảnh y khoa hiện tại có thể phát hiện, khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn [1].

Nhóm u thần kinh đệm ác tính (malignant glioma) nói chung, trong đó glioblastoma là loại ác tính nhất, thường có tiên lượng khá dè dặt [4]. Nhiều yếu tố góp phần vào điều này, bao gồm khả năng xâm lấn mạnh của u, sự đa dạng của các tế bào u, môi trường quanh u ức chế hệ miễn dịch, và hàng rào máu não cản trở thuốc đến được vị trí u. Những yếu tố này liên quan đến tỷ lệ tái phát cao và thời gian sống còn ngắn hơn [4]. Các nghiên cứu khác cũng ghi nhận glioblastoma vẫn là thách thức lớn trên lâm sàng do tiên lượng khó khăn và hay tái phát [5].

Những loại u có tiên lượng thuận lợi hơn

Không phải mọi u não đều có diễn tiến giống nhau. U tế bào thần kinh trung ương (central neurocytoma) là một loại u hiếm gặp nằm trong hệ thống não thất, và loại u này có tiên lượng thuận lợi sau khi được phẫu thuật lấy bỏ toàn bộ khối u (gross total resection, viết tắt GTR) [3]. Trong một nghiên cứu nhỏ theo dõi các người bệnh trưởng thành, việc lấy bỏ toàn bộ u đã đạt được ở tất cả các trường hợp mà không có biến chứng sau mổ hay xuất hiện khiếm khuyết thần kinh mới [3].

Với u màng não (meningioma), cách phân loại cũng ảnh hưởng đến tiên lượng. Một nghiên cứu cho thấy những u màng não được xếp vào độ 2 chỉ vì có dấu hiệu xâm lấn vào não, nhưng không kèm các đặc điểm bất thường khác, lại có thời gian sống còn không tiến triển bệnh tốt hơn so với các u màng não không điển hình khác [8]. Điều này gợi ý rằng bản thân dấu hiệu xâm lấn não, khi đứng riêng lẻ, có thể không phản ánh một khối u hung hãn hơn như từng nghĩ [8].

Các yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng

Qua các nghiên cứu, có thể thấy một số yếu tố thường được cân nhắc khi đánh giá tiên lượng:

• Loại u và mức độ ác tính (phân độ theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới, WHO) [8]
• Khả năng phẫu thuật lấy bỏ khối u, đặc biệt là lấy bỏ toàn bộ [3]
• Các dấu ấn sinh học như chỉ số Ki67-MIB1, dù vai trò của chỉ số này trong quyết định điều trị vẫn còn đang được bàn luận [3]
• Đặc điểm xâm lấn và khả năng tái phát của u [1][4]

Phát hiện sớm có thể tạo khác biệt

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường có ý nghĩa quan trọng. Chẳng hạn, u não đôi khi biểu hiện qua khiếm khuyết thị trường (vùng nhìn bị mất), và trong một số trường hợp có thể giống với các bệnh lý khác của thần kinh thị giác [2]. Vì vậy, u não nên được cân nhắc trong chẩn đoán phân biệt, và việc phát hiện sớm có thể giúp cải thiện kết quả điều trị [2].

Những tiến bộ mang lại hy vọng

Dù một số loại u vẫn còn nhiều thách thức, nghiên cứu đang mở ra nhiều hướng điều trị mới. Các nhà khoa học đang tìm hiểu những cách lập kế hoạch xạ trị nhắm tới cả phần tế bào u lan rộng mà mắt thường và hình ảnh khó thấy [1]. Một số hướng đang được nghiên cứu ở giai đoạn tiền lâm sàng và thử nghiệm sớm bao gồm liệu pháp vi khuẩn ly giải u (oncolytic bacteria) nhắm vào vùng thiếu oxy sâu trong u [4], và nền tảng laser xanh dùng cho cả chẩn đoán và điều trị glioblastoma [5].

Bên cạnh đó, việc kết hợp hình ảnh đa phương thức cùng trí tuệ nhân tạo (AI) đang góp phần cải thiện độ chính xác trong chẩn đoán, lập kế hoạch phẫu thuật và hướng dẫn trong lúc mổ, hướng tới chăm sóc u não cá thể hóa hơn [7].

Sống còn và chất lượng cuộc sống lâu dài

Với nhiều người bệnh, đặc biệt là trẻ em, câu chuyện không chỉ dừng ở khả năng sống còn mà còn ở chất lượng cuộc sống sau điều trị. U hệ thần kinh trung ương chiếm gần một phần ba số ca ung thư ở trẻ em và vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do ung thư ở nhóm tuổi này [6]. Khi khả năng sống còn được cải thiện, người ta lại chú ý nhiều hơn đến các di chứng muộn về nhận thức, cảm xúc, xã hội và nội tiết, một phần liên quan đến tác động của xạ trị lên não [6]. Đây là lý do các nhà nghiên cứu đang tìm những cách bảo vệ não khỏi tổn thương do tia xạ, chẳng hạn như tìm hiểu vai trò của lithium trong các mô hình tiền lâm sàng [6].

Lời kết

Tiên lượng trong ung thư não phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, và mỗi người bệnh có một hoàn cảnh riêng. Những con số hay thông tin chung không thể thay thế cho đánh giá cụ thể trên tình trạng của bạn. Nếu bạn hoặc người thân đang đối mặt với chẩn đoán u não, hãy trao đổi thẳng thắn với bác sĩ chuyên khoa về loại u, các lựa chọn điều trị và tiên lượng cụ thể. Bác sĩ là người có đầy đủ thông tin nhất để đồng hành cùng bạn đưa ra quyết định phù hợp.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ung thư não nguyên phát là bệnh có tiên lượng thường xấu. Khả năng sống còn không giống nhau ở mọi người bệnh mà phụ thuộc vào loại mô bệnh học, kích thước, số lượng và vị trí khối u, độ tuổi, cũng như khả năng phẫu thuật, xạ trị và hóa trị. Vì vậy, kết quả của một người bệnh không thể chỉ dựa vào tên gọi chung là ung thư não.

Đau đầu kéo dài và tăng dần, nhất là về đêm hoặc gần sáng, kèm buồn nôn, nôn không liên quan bữa ăn, co giật mới xuất hiện, yếu liệt, rối loạn nói, nhìn hoặc ý thức là những dấu hiệu cần được khám sớm. Chụp cộng hưởng từ (MRI) có vai trò quan trọng trong phát hiện và đánh giá u não; xét nghiệm mô bệnh học và một số xét nghiệm phân tử có thể giúp xác định chẩn đoán, tiên lượng và lựa chọn điều trị phù hợp.

Điều trị có thể gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị hoặc phối hợp các phương pháp, tùy từng loại u và mức độ bệnh. Người bệnh nên khám và theo dõi tại cơ sở chuyên khoa ung bướu hoặc ngoại thần kinh có khả năng chẩn đoán, điều trị u não. Khi đi khám, hãy chủ động hỏi nhân viên y tế về quyền lợi BHYT, giấy chuyển tuyến và các chi phí dự kiến để chuẩn bị tốt hơn cho quá trình điều trị lâu dài.

Nguồn tham khảo

1. Treating the invisible target: treatment planning targeting the microscopic tumor spread in gliomas. PMC
2. Altitudinal Visual Field Defect as the Presenting Sign of a Brain Tumor: A Case Report. PMC
3. Central neurocytomas: Decision-making process of postoperative treatment. Lesson learned. PMC
4. Oncolytic bacteria therapy for malignant glioma. PMC
5. A dual-wavelength blue laser platform for integrated diagnosis and therapy in glioblastoma: preclinical evidence. PMC
6. Lithium for Radiation-Induced Damage in Pediatric Brain Tumors: Preclinical Evidence and Clinical Perspectives. PMC
7. Multimodal imaging and AI in brain tumor surgery: current tools and emerging integration. PMC
8. Meningiomas classified as grade 2 due to brain invasion alone have better progression-free survival than other atypical meningiomas. PMC