Ung thư đầu cổ sống được bao lâu?

Thời gian sống của người mắc ung thư đầu cổ rất khác nhau, không thể ước tính chính xác chỉ dựa vào tên bệnh. Tiên lượng phụ thuộc chủ yếu vào vị trí ung thư, giai đoạn bệnh khi phát hiện, khả năng điều trị triệt để, đặc điểm sinh học của khối u và sức khỏe tổng thể của từng người. Các tóm tắt nghiên cứu hiện có không đưa ra một con số sống còn chung, vì vậy không nên dùng một con số duy nhất để áp dụng cho mọi người bệnh.

Ung thư đầu cổ là nhóm bệnh rất đa dạng

“Ung thư đầu cổ” không phải một bệnh duy nhất. Thuật ngữ này thường bao gồm ung thư ở khoang miệng, lưỡi, họng, thanh quản, mũi xoang, tuyến nước bọt và một số vị trí lân cận. Mỗi vị trí có biểu hiện, cách lan tràn và đáp ứng điều trị khác nhau.

Ví dụ, ung thư khoang miệng có thể được điều trị chủ yếu bằng phẫu thuật, trong khi một số ung thư họng hoặc thanh quản có thể điều trị bằng xạ trị kết hợp thuốc toàn thân nhằm vừa kiểm soát bệnh vừa cố gắng bảo tồn chức năng nói, nuốt hoặc thở. Vì vậy, khi hỏi “sống được bao lâu”, bác sĩ cần biết chính xác loại ung thư, vị trí xuất phát, kết quả sinh thiết và mức độ lan rộng trên hình ảnh học.

Thông tin chung trong thực hành y khoa cho thấy bệnh được phát hiện khi còn khu trú thường có khả năng điều trị triệt để tốt hơn bệnh đã lan rộng tại vùng cổ hoặc di căn đến cơ quan xa. Tuy nhiên, “giai đoạn sớm” không đồng nghĩa chắc chắn khỏi bệnh, và “giai đoạn tiến triển” cũng không có nghĩa là không còn lựa chọn điều trị. Mỗi trường hợp cần được hội chẩn bởi các chuyên khoa như tai mũi họng, ung bướu, xạ trị, phẫu thuật, dinh dưỡng, phục hồi chức năng và chăm sóc giảm nhẹ khi cần.

Những yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất đến tiên lượng

Yếu tố quan trọng đầu tiên là giai đoạn ung thư. Bác sĩ đánh giá kích thước và mức xâm lấn của u nguyên phát, tình trạng hạch cổ, cũng như có hay không di căn xa. Khối u còn khu trú thường có mục tiêu điều trị khỏi bệnh. Khi bệnh tái phát hoặc không thể phẫu thuật, mục tiêu có thể là kiểm soát khối u, kéo dài thời gian sống và duy trì chất lượng sống tốt nhất có thể.

Thứ hai là khả năng điều trị triệt để và đáp ứng điều trị. Điều trị có thể gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, thuốc nhắm trúng đích, miễn dịch trị liệu hoặc phối hợp các phương pháp này. Với ung thư biểu mô tế bào vảy đầu cổ tiến triển tại chỗ, các phương án phối hợp điều trị đã mở rộng, nhưng nghiên cứu tổng quan cho thấy việc thêm thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch vào hóa xạ trị chưa luôn mang lại lợi ích sống còn rõ rệt trong các thử nghiệm giai đoạn muộn. Một nguyên nhân là khối u có thể hình thành cơ chế kháng điều trị, chẳng hạn môi trường xung quanh u ức chế miễn dịch, thiếu oxy trong mô u và thay đổi đường tín hiệu tăng trưởng của tế bào [2].

Điều này nhấn mạnh rằng điều trị không phải lúc nào cũng giống nhau cho mọi người. Bác sĩ có thể cân nhắc đặc điểm mô bệnh học, dấu ấn sinh học như PD-L1, tình trạng chung và các lần điều trị trước đó để lựa chọn hướng phù hợp hơn [2]. Những xét nghiệm này hỗ trợ cá thể hóa điều trị, nhưng không tự chúng dự đoán chính xác thời gian sống của một cá nhân.

Thứ ba là tình trạng sức khỏe đi kèm. Một nghiên cứu ở người bệnh ung thư biểu mô tế bào vảy khoang miệng được phẫu thuật đã theo dõi 325 người và nhận thấy gánh nặng bệnh kèm theo cao hơn liên quan với thời gian sống toàn bộ ngắn hơn. Mối liên quan này được thấy ở nhóm ung thư giai đoạn sớm, nhưng không thấy rõ ở nhóm u tiến triển hơn. Đáng chú ý, bệnh kèm không làm tăng nguy cơ ung thư tái phát trong nghiên cứu này [4].

Bệnh tim mạch, bệnh phổi, đái tháo đường, suy dinh dưỡng, suy giảm chức năng thận hoặc các vấn đề sức khỏe khác có thể ảnh hưởng đến khả năng chịu đựng phẫu thuật, xạ trị hay thuốc toàn thân. Vì thế, đánh giá sức khỏe tổng quát là một phần quan trọng của việc tiên lượng, song không nên dùng riêng yếu tố này để quyết định giảm cường độ điều trị [4].

Tiên lượng không chỉ là thời gian sống, mà còn là sống như thế nào

Với ung thư đầu cổ, điều trị có thể ảnh hưởng sâu sắc đến ăn, nuốt, nói, hô hấp, diện mạo, vị giác, răng miệng và giao tiếp. Do đó, chất lượng sống cần được xem xét song hành với việc kiểm soát ung thư. Các chuyên gia chăm sóc ung thư đầu cổ cho rằng đánh giá chất lượng sống có ý nghĩa quan trọng đối với thực hành lâm sàng, người bệnh và nghiên cứu, dù trên thực tế các công cụ đánh giá chuẩn hóa vẫn chưa được áp dụng thường xuyên [1].

Một số người bệnh cần mở khí quản trong quá trình điều trị hoặc sau phẫu thuật. Nghiên cứu trên người bệnh đã mở khí quản cho thấy cảm nhận khó khăn về giọng nói và giao tiếp có liên quan với cách đối diện bệnh tật và mức hỗ trợ xã hội mà họ nhận được [3]. Đây không phải là yếu tố xác định ung thư sống được bao lâu, nhưng có ý nghĩa lớn đối với cảm giác độc lập, tâm trạng và khả năng duy trì điều trị.

Người bệnh không nên âm thầm chịu đựng đau, khó nuốt, khô miệng, lo âu, mất ngủ hay khó giao tiếp. Các triệu chứng này có thể được hỗ trợ bằng kiểm soát đau, dinh dưỡng, phục hồi nuốt và nói, chăm sóc răng miệng, hỗ trợ tâm lý và công tác xã hội. Chăm sóc giảm nhẹ cũng không chỉ dành cho giai đoạn cuối. Đây là hình thức chăm sóc giúp giảm triệu chứng và nâng đỡ người bệnh, có thể phối hợp song song với điều trị chống ung thư.

Người bệnh nên hỏi bác sĩ những gì?

Thay vì chỉ hỏi “tôi còn sống được bao lâu?”, người bệnh và gia đình có thể hỏi bác sĩ theo hướng cụ thể hơn: Ung thư của tôi xuất phát từ đâu và đang ở mức độ nào? Mục tiêu điều trị hiện tại là chữa khỏi, kiểm soát lâu dài hay giảm triệu chứng? Có cần phối hợp phẫu thuật, xạ trị và thuốc không? Sức khỏe nền của tôi ảnh hưởng thế nào đến lựa chọn điều trị? Dấu hiệu nào cần đi khám sớm trong quá trình theo dõi?

Thông tin chung an toàn là người bệnh nên tái khám đúng hẹn, dùng thuốc theo chỉ định, duy trì vệ sinh răng miệng, cố gắng ăn đủ năng lượng và đạm theo tư vấn dinh dưỡng, tránh thuốc lá và hạn chế rượu bia. Nếu sụt cân, đau tăng, khó nuốt, khó thở, chảy máu, sốt, xuất hiện khối ở cổ hoặc có thay đổi mới kéo dài, cần liên hệ cơ sở điều trị sớm.

Tóm lại, ung thư đầu cổ có thể có tiên lượng rất khác nhau giữa từng người. Con số phù hợp nhất không nằm ở thống kê chung, mà được bác sĩ điều trị ước tính dựa trên giai đoạn bệnh, loại u, đáp ứng điều trị, bệnh kèm và mục tiêu riêng của người bệnh. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu đang điều trị để nhận được giải thích sát nhất với hồ sơ của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Healthcare Practitioners' Perceptions of Quality‐of‐Life Tools in Head and Neck Surgical Oncology: A Qualitative Descriptive Content Analysis. PMC
2. Resistance Mechanisms in Immunotherapy-Radiotherapy/Chemotherapy Combinations in Locally Advanced Head & Neck Squamous Cell Carcinoma. PMC
3. Coping style and social support as modifiable mediators between personality and self-perceived speech handicap in head and neck cancer patients with tracheostomy: a cross-sectional chain-mediation study. PMC
4. Comorbidity Burden and Survival After Primary Surgery for Oral Cavity Squamous Cell Carcinoma: Tumor Stage as an Effect Modifier. PMC