Các phương pháp điều trị ung thư đầu cổ hiện nay

Điều trị ung thư đầu cổ hiện nay thường phối hợp nhiều phương pháp, gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị và trong một số tình huống là thuốc điều trị toàn thân như liệu pháp miễn dịch. Lựa chọn phù hợp phụ thuộc rất nhiều vào vị trí khối u, giai đoạn bệnh, loại mô bệnh học, sức khỏe tổng thể và mục tiêu bảo tồn chức năng nói, nuốt, thở của từng người.

Hiểu đúng về điều trị ung thư đầu cổ

Ung thư đầu cổ là tên gọi chung cho các ung thư xuất phát từ vùng khoang miệng, hầu họng, thanh quản, hạ họng, mũi xoang, tuyến nước bọt và một số vị trí lân cận. Đây không phải một bệnh duy nhất. Vì vậy, hai người cùng được chẩn đoán “ung thư đầu cổ” có thể cần các kế hoạch điều trị rất khác nhau.

Thông thường, bác sĩ cần xác định chính xác vị trí khối u, mức độ lan rộng tại chỗ, hạch cổ, khả năng có di căn xa, kết quả sinh thiết và các bệnh kèm theo. Với ung thư giai đoạn sớm, điều trị tại vùng tổn thương bằng phẫu thuật hoặc xạ trị đơn thuần có thể được cân nhắc. Với bệnh tiến triển tại chỗ hoặc có hạch cổ, điều trị thường phức tạp hơn và có thể cần phối hợp phẫu thuật với xạ trị, hoặc hóa xạ trị đồng thời.

Quá trình chẩn đoán và bắt đầu điều trị có thể khiến người bệnh lo lắng vì lượng thông tin lớn, nhiều lựa chọn và nhiều chuyên khoa cùng tham gia. Nghiên cứu định tính ở người bệnh ung thư biểu mô tế bào vảy đầu cổ giai đoạn tiến triển tại chỗ cho thấy người bệnh và người chăm sóc thường trải qua cảm giác sợ hãi, không chắc chắn và quá tải thông tin ngay từ giai đoạn đầu [1]. Do đó, việc được giải thích từng bước bằng ngôn ngữ dễ hiểu là một phần quan trọng của điều trị.

Phẫu thuật: lấy u và cố gắng bảo tồn chức năng

Phẫu thuật có thể là phương pháp chính đối với nhiều ung thư khoang miệng, tuyến nước bọt, một số ung thư thanh quản, hầu họng hoặc ung thư tái phát. Mục tiêu là lấy bỏ hoàn toàn khối u với diện cắt an toàn, đồng thời đánh giá và điều trị hạch vùng cổ khi cần.

Tùy vị trí u, phẫu thuật có thể được thực hiện bằng đường mổ thông thường hoặc bằng các kỹ thuật ít xâm lấn tại các trung tâm có điều kiện phù hợp. Khi cần lấy bỏ phần lớn mô ở lưỡi, hàm, họng hoặc thanh quản, bác sĩ có thể thực hiện phẫu thuật tái tạo để hỗ trợ hình dạng khuôn mặt, chức năng nhai nuốt, phát âm và đường thở. Một số người bệnh có thể cần mở khí quản tạm thời, sonde ăn hoặc can thiệp phục hồi chức năng sau mổ.

Sau phẫu thuật, kết quả giải phẫu bệnh sẽ giúp quyết định có cần điều trị bổ sung không. Nếu có các yếu tố nguy cơ tái phát tại chỗ, bác sĩ có thể đề nghị xạ trị sau mổ hoặc hóa xạ trị sau mổ. Quyết định này cần cân bằng giữa lợi ích kiểm soát ung thư và nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến nuốt, nói, vai gáy, hàm và sức khỏe răng miệng.

Phẫu thuật vùng đầu cổ có thể làm thay đổi đáng kể chất lượng sống. Các chuyên gia lâm sàng đánh giá việc theo dõi chất lượng sống là quan trọng trong ung thư phẫu thuật đầu cổ, nhưng việc sử dụng các công cụ đánh giá chính thức vẫn chưa đồng đều trong thực hành [7]. Người bệnh nên chủ động nói với đội ngũ điều trị về đau, khó nuốt, thay đổi giọng nói, lo âu, khó giao tiếp xã hội hoặc khó trở lại làm việc.

Xạ trị và hóa trị: điều trị tại vùng u và tăng hiệu quả kiểm soát bệnh

Xạ trị sử dụng tia năng lượng cao để phá hủy tế bào ung thư. Đây có thể là phương pháp điều trị triệt căn chính, đặc biệt khi mục tiêu là bảo tồn cơ quan như thanh quản. Xạ trị cũng thường được dùng sau phẫu thuật để giảm nguy cơ tái phát tại vùng u hoặc hạch cổ.

Các kỹ thuật xạ trị hiện đại như xạ trị điều biến liều và xạ trị cung quay điều biến thể tích giúp tạo liều tia sát hình dạng vùng cần điều trị hơn, đồng thời cố gắng giảm liều đến các cơ quan lành xung quanh. Trong vùng đầu cổ, các cơ quan cần được bảo vệ có thể gồm tuyến nước bọt, tủy sống, hàm, khoang miệng, mắt hoặc cơ quan liên quan đến nuốt. Một tổng quan cho thấy kỹ thuật theo dõi hàm trong xạ trị điều biến liều và xạ trị cung quay có tiềm năng giúp kiểm soát liều đến các cơ quan nguy cơ, dù vẫn cần thêm nghiên cứu quy mô lớn hơn để khẳng định đầy đủ lợi ích [6]. Công nghệ phần mềm hỗ trợ phân vùng cơ quan trên hình ảnh cũng đang được ứng dụng, nhưng vẫn cần được kiểm tra kỹ về chất lượng trước khi sử dụng thường quy [5].

Hóa trị là thuốc chống ung thư đi vào toàn cơ thể. Trong ung thư đầu cổ, hóa trị thường được dùng cùng xạ trị để tăng tác dụng của tia xạ ở một số bệnh giai đoạn tiến triển tại chỗ. Hóa trị cũng có thể được sử dụng trước điều trị chính trong trường hợp chọn lọc, sau mổ khi có chỉ định, hoặc để kiểm soát bệnh tái phát, di căn.

Hóa xạ trị đồng thời có thể giúp tăng khả năng kiểm soát ung thư nhưng cũng có thể làm tác dụng phụ nặng hơn. Người bệnh có thể gặp viêm loét niêm mạc miệng họng, đau khi nuốt, khô miệng, thay đổi vị giác, mệt mỏi, sụt cân, buồn nôn, giảm tế bào máu hoặc nhiễm trùng. Không phải ai cũng phù hợp với cùng một phác đồ. Tuổi, chức năng thận, thính lực, tình trạng dinh dưỡng và khả năng chịu đựng điều trị đều được bác sĩ cân nhắc.

Thuốc điều trị toàn thân mới và các phương pháp chuyên biệt

Bên cạnh hóa trị truyền thống, điều trị toàn thân hiện nay có thể bao gồm thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch trong những tình huống phù hợp, nhất là bệnh tái phát hoặc di căn. Liệu pháp miễn dịch là nhóm thuốc hỗ trợ hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn. Tuy nhiên, đáp ứng khác nhau giữa các người bệnh và thuốc cũng có thể gây phản ứng viêm tại nhiều cơ quan. Vì thế, việc lựa chọn thuốc phải dựa trên đánh giá chuyên khoa ung bướu, xét nghiệm cần thiết và mục tiêu điều trị cụ thể.

Một hướng điều trị tại chỗ đang được nghiên cứu và áp dụng ở một số nơi là quang miễn dịch điều trị ung thư đầu cổ. Phương pháp này kết hợp thuốc gắn với tế bào ung thư và ánh sáng để tác động lên khối u, được xem xét ở bệnh tiến triển tại chỗ không thể phẫu thuật hoặc tái phát [3]. Nghiên cứu hồi cứu tại một bệnh viện ở Nhật Bản nhấn mạnh rằng đau cấp sau điều trị là vấn đề cần được theo dõi và kiểm soát tích cực [3]. Đây chưa phải lựa chọn phổ biến cho mọi người bệnh và tính sẵn có khác nhau giữa các quốc gia, cơ sở điều trị.

Với ung thư tái phát, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật cứu vãn, xạ trị lại trong trường hợp chọn lọc, thuốc điều trị toàn thân hoặc chăm sóc giảm nhẹ. Chăm sóc giảm nhẹ không có nghĩa là từ bỏ điều trị. Mục tiêu của chăm sóc này là giảm đau, cải thiện ăn uống, giấc ngủ, tinh thần, hô hấp và chất lượng sống, có thể được thực hiện song song với điều trị ung thư.

Chăm sóc hỗ trợ, răng miệng và phục hồi chức năng

Điều trị ung thư đầu cổ không chỉ là loại bỏ khối u. Chăm sóc răng miệng, dinh dưỡng, kiểm soát đau, phục hồi nuốt và giọng nói có vai trò rất lớn. Điều trị bằng phẫu thuật, xạ trị hoặc hóa xạ trị có thể gây ảnh hưởng kéo dài đến răng miệng, dinh dưỡng, giao tiếp xã hội và khả năng làm việc [4].

Trước xạ trị, người bệnh thường nên được khám răng miệng để xử lý các răng có nguy cơ viêm nhiễm và nhận hướng dẫn vệ sinh răng miệng. Sau xạ trị vùng hàm mặt, việc nhổ răng cần được đánh giá rất thận trọng vì xương đã chiếu xạ có nguy cơ tổn thương khó lành. Tổng quan về điều trị tủy răng ở người đã xạ trị đầu cổ ghi nhận bằng chứng còn hạn chế, song các nghiên cứu gần đây cho thấy kết quả lâm sàng khả quan hơn so với các nghiên cứu cũ [2]. Khi có đau răng hoặc nhiễm trùng, người bệnh cần báo cả bác sĩ nha khoa lẫn bác sĩ ung bướu, không tự ý nhổ răng.

Thông tin chung an toàn là nên ăn các món mềm, đủ đạm và năng lượng khi đau nuốt, uống nước đều nếu không bị bác sĩ hạn chế, tập nuốt hoặc tập giọng theo hướng dẫn chuyên viên phục hồi chức năng. Nếu sụt cân, nuốt nghẹn, ho khi ăn, đau không kiểm soát, sốt, khó thở hoặc chảy máu, cần liên hệ cơ sở điều trị sớm.

Mỗi ca ung thư đầu cổ có đặc điểm riêng, nên không nên so sánh phác đồ của mình với người khác. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về mục tiêu điều trị, lợi ích, tác dụng phụ dự kiến, phương án phục hồi chức năng và những hỗ trợ phù hợp với hoàn cảnh của bạn.

Nguồn tham khảo

1. A Qualitative Study of Patient and Caregiver Perspectives on Locally Advanced Head and Neck Cancer in the United States. PMC
2. Evidence supporting endodontic therapy as a safe strategy in patients previously treated with head and neck radiotherapy: a scoping review. PMC
3. Pain Associated With Head and Neck Cancer Photoimmunotherapy. PMC
4. Improved oral health in head and neck cancer survivors (OHHNC study): a study protocol for a multicentre two-armed randomised controlled trial. PMC
5. Clinical evaluation and regression test of a commercial deep‐learning auto‐segmentation model. PMC
6. Comparative Dosimetric Analysis of Jaw Tracking Versus Non-Jaw Tracking Techniques in Head and Neck and Brain Cancers: A Systematic Review and Meta-Analysis. PMC
7. Healthcare Practitioners' Perceptions of Quality‐of‐Life Tools in Head and Neck Surgical Oncology: A Qualitative Descriptive Content Analysis. PMC