Phẫu thuật trong điều trị ung thư đầu cổ: những điều người bệnh nên biết

Nếu bạn hoặc người thân vừa nhận chẩn đoán ung thư vùng đầu và cổ, có lẽ bạn đang có nhiều câu hỏi về vai trò của phẫu thuật. Bài viết này giúp bạn hiểu rõ hơn phẫu thuật thường được dùng như thế nào, kết hợp ra sao với các phương pháp khác, cũng như những điều cần lưu ý trong quá trình hồi phục. Ung thư đầu cổ là một nhóm bệnh gồm nhiều loại khối u ở các vị trí khác nhau của đường hô hấp và tiêu hóa trên, chẳng hạn khoang miệng, họng miệng (oropharynx), thanh quản (larynx), hạ họng (hypopharynx), vòm họng (nasopharynx) hay tuyến nước bọt [1].

Phẫu thuật thường là một phần của kế hoạch điều trị tổng thể

Với ung thư đầu cổ, điều trị thường không chỉ có một phương pháp duy nhất. Phẫu thuật hay được phối hợp với xạ trị (radiotherapy) hoặc hóa xạ trị (chemoradiotherapy) để mang lại kết quả tốt hơn [1]. Trình tự và cách phối hợp này gọi là điều trị đa mô thức.

Sau khi phẫu thuật lấy khối u, bác sĩ sẽ xem xét kết quả giải phẫu bệnh của mẫu mô để quyết định các bước tiếp theo. Kết quả này có thể ảnh hưởng đến việc có cần xạ trị hoặc hóa xạ trị bổ trợ hay không, cũng như khả năng giảm nhẹ cường độ điều trị và giữ gìn chức năng [3]. Trong một số trường hợp, phương pháp mổ ít xâm lấn qua đường miệng bằng robot (transoral robotic surgery, TORS) được cân nhắc cho những người bệnh phù hợp [3].

Ở trẻ em mắc một loại u mô mềm gọi là sarcoma cơ vân vùng đầu cổ (rhabdomyosarcoma), các phác đồ hiện nay có xu hướng kết hợp hóa trị, phẫu thuật bảo tồn và xạ trị bằng chùm proton. Cách tiếp cận này được ghi nhận có thể cải thiện khả năng sống thêm đồng thời giảm bớt tác hại liên quan đến điều trị [5].

Vì sao đánh giá sức khỏe tổng thể trước mổ lại quan trọng

Nhiều người bệnh ung thư đầu cổ còn có các bệnh lý khác đi kèm. Một nghiên cứu trên người bệnh ung thư khoang miệng được phẫu thuật cho thấy gánh nặng bệnh đi kèm cao có liên quan đến thời gian sống thêm ngắn hơn, và mối liên quan này thấy rõ hơn ở nhóm phát hiện bệnh giai đoạn sớm [4]. Vì vậy, việc đánh giá tổng thể tình trạng sức khỏe của bạn có thể giúp bác sĩ và bạn cùng hiểu rõ hơn về tiên lượng. Tuy nhiên, các tác giả cũng lưu ý rằng thông tin này không nên là căn cứ duy nhất để quyết định giảm cường độ điều trị [4].

Tuổi tác cũng là yếu tố được quan tâm. Một nghiên cứu theo dõi theo thời gian ghi nhận người bệnh trên 75 tuổi có xu hướng hồi phục chất lượng cuộc sống chưa trọn vẹn sau giai đoạn suy giảm sớm liên quan đến điều trị, so với người trẻ hơn. Dù vậy, khác biệt theo tuổi này giảm đi và không còn rõ ràng sau khi hiệu chỉnh theo giai đoạn bệnh, thể trạng và cách điều trị [7]. Điều này gợi ý rằng tuổi không phải là yếu tố quyết định đơn lẻ.

Phẫu thuật tái tạo và giai đoạn hậu phẫu

Với những ca phẫu thuật lớn, bác sĩ có thể cần tái tạo phần mô đã cắt bỏ bằng kỹ thuật vạt tự do (free flap), tức là chuyển một vùng mô kèm mạch máu từ nơi khác của cơ thể đến vùng đầu cổ. Một trong những nguyên nhân thường gặp gây thất bại vạt là tổn thương do thiếu máu rồi tái tưới máu khi mạch nuôi bị tắc. Có những phương pháp thử nghiệm đang được nghiên cứu nhằm bảo vệ mô, nhưng cơ chế vẫn chưa được hiểu đầy đủ [8]. Bạn có thể trao đổi với bác sĩ phẫu thuật về loại tái tạo phù hợp với trường hợp của mình.

Tác động lâu dài và chăm sóc chất lượng cuộc sống

Điều trị ung thư đầu cổ có thể đi kèm nhiều tác dụng không mong muốn đáng kể, trong đó có những ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe răng miệng [1]. Các biến chứng vùng miệng có thể tác động tiêu cực đến chất lượng cuộc sống, tình trạng dinh dưỡng, cũng như khả năng sinh hoạt xã hội và làm việc [1]. Vì lý do này, một số chương trình chăm sóc răng miệng đang được nghiên cứu nhằm phòng ngừa hoặc giảm nhẹ các di chứng muộn ở vùng miệng [1].

Do phẫu thuật vùng đầu cổ có thể làm thay đổi cuộc sống, việc quan tâm đến chất lượng cuộc sống ngày càng được xem trọng [2]. Nhiều nhân viên y tế trong nhóm đa chuyên khoa đánh giá tình trạng này là quan trọng, dù trên thực tế thường được đánh giá một cách không chính thức và ít khi dùng công cụ đo lường có hệ thống [2]. Bạn hoàn toàn có thể chủ động chia sẻ với nhóm chăm sóc về những khó khăn trong ăn uống, nói chuyện hay sinh hoạt hằng ngày.

Theo dõi sau điều trị

Sau khi hoàn tất điều trị triệt để (dù bằng phẫu thuật hay xạ trị), bạn sẽ được theo dõi định kỳ để phát hiện sớm nếu bệnh tái phát. Việc theo dõi thường dựa vào thăm khám lâm sàng, và có thể kết hợp thêm chụp hình ảnh cũng như nội soi mềm [6]. Lịch tái khám đều đặn là một phần quan trọng trong hành trình hồi phục.

Lời kết

Phẫu thuật thường giữ vai trò trung tâm trong điều trị ung thư đầu cổ, nhưng kế hoạch cụ thể phụ thuộc vào vị trí và giai đoạn khối u, tình trạng sức khỏe tổng thể và mong muốn của mỗi người. Mỗi trường hợp là khác nhau, và những thông tin ở đây chỉ mang tính tham khảo chung. Bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ và nhóm chăm sóc của mình để hiểu rõ các lựa chọn, lợi ích, nguy cơ cũng như cách chuẩn bị và hồi phục phù hợp nhất với hoàn cảnh của bạn.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ung thư là một gánh nặng sức khỏe đáng kể, với số ca mắc mới và tử vong mỗi năm ở mức cao. Riêng các tổn thương ung thư khoang miệng có thể tiến triển âm thầm, nhiều người chỉ đi khám khi đau, loét, chảy máu, nói khó hoặc xuất hiện hạch cổ. Vì vậy, vết loét, khối sùi trong miệng hoặc triệu chứng kéo dài cần được khám sớm, thay vì tự điều trị tại nhà.

Với ung thư khoang miệng, chẩn đoán xác định cần có xét nghiệm mô bệnh học, đồng thời đánh giá giai đoạn bằng thăm khám và các phương tiện hình ảnh phù hợp. Phẫu thuật thường được ưu tiên ở giai đoạn sớm, nhằm cắt bỏ khối u và có thể vét hạch cổ cùng bên hoặc đối bên. Ở giai đoạn tiến triển hơn, phẫu thuật vẫn có thể được chỉ định để cắt u và vét hạch, sau đó cân nhắc xạ trị bổ trợ. Nếu diện cắt còn tế bào ung thư hoặc có yếu tố nguy cơ cao, người bệnh có thể cần phối hợp điều trị toàn thân với xạ trị. Kế hoạch điều trị phụ thuộc vào vị trí, kích thước u, tình trạng hạch, mô bệnh học và thể trạng.

Người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa ung bướu hoặc bệnh viện có đơn vị phẫu thuật đầu cổ để được đánh giá đầy đủ. Khi lập kế hoạch điều trị, hãy hỏi rõ về quyền lợi và mức chi trả của bảo hiểm y tế, cũng như các khoản cần chuẩn bị trước phẫu thuật.

Nguồn tham khảo

1. Improved oral health in head and neck cancer survivors (OHHNC study): a study protocol for a multicentre two-armed randomised controlled trial. PMC
2. Healthcare Practitioners' Perceptions of Quality‐of‐Life Tools in Head and Neck Surgical Oncology: A Qualitative Descriptive Content Analysis. PMC
3. Radiotherapy integration after transoral robotic surgery in head and neck cancer: a bibliometric and knowledge-mapping analysis of adjuvant treatment, de-escalation, functional preservation, and survival outcomes. PMC
4. Comorbidity Burden and Survival After Primary Surgery for Oral Cavity Squamous Cell Carcinoma: Tumor Stage as an Effect Modifier. PMC
5. Head and Neck Rhabdomyosarcoma in Children: An Otolaryngological Perspective on Diagnostic and Therapeutic Approaches. PMC
6. Costs of Surveillance Care After Definitive Treatment of Head and Neck Cancer: A Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER)-Medicare Analysis. PMC
7. Time-dependent analysis of HUS change in older patients aged > 75 years with head and neck cancer. PMC
8. The Effects of Remote Ischemic Preconditioning on the Inflammatory Cytokine Response to Free Flap Head and Neck Reconstruction: A Randomized Controlled Trial. PMC