Cách phòng ngừa ung thư buồng trứng
Bài viết được biên soạn và tổng hợp từ 3 nghiên cứu y khoa (xem mục Nguồn tham khảo cuối bài), với mong muốn đồng hành cùng bạn hiểu rõ hơn về bệnh. Đây là thông tin tham khảo; mỗi người bệnh là một trường hợp riêng, nên các quyết định về chẩn đoán và điều trị vẫn cần được bác sĩ của bạn tư vấn trực tiếp. Cập nhật ngày 29/9/2026. Quy trình biên tập
Hiện chưa có cách nào phòng ngừa ung thư buồng trứng hoàn toàn, cũng chưa có xét nghiệm sàng lọc hiệu quả áp dụng rộng rãi cho tất cả phụ nữ không có triệu chứng. Tuy vậy, có thể giảm nguy cơ bằng cách nhận diện nguy cơ di truyền, lựa chọn biện pháp dự phòng phù hợp với từng người, duy trì lối sống lành mạnh và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường kéo dài.
Vì sao ung thư buồng trứng khó phòng ngừa và phát hiện sớm?
Ung thư buồng trứng là bệnh có nhiều thể khác nhau về đặc điểm sinh học, tiến triển và đáp ứng điều trị. Một trở ngại lớn là triệu chứng giai đoạn đầu thường mơ hồ, dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa hoặc phụ khoa thông thường. Vì thế, nhiều trường hợp chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã tiến triển hơn [1].
Hiện nay, chưa có chiến lược sàng lọc cộng đồng được chứng minh là hiệu quả cho mọi phụ nữ. Xét nghiệm CA125 trong máu và siêu âm phụ khoa có thể được bác sĩ dùng trong một số tình huống, nhưng không phải là phương pháp kiểm tra định kỳ đáng tin cậy để phát hiện sớm ung thư buồng trứng ở người có nguy cơ thông thường. CA125 có thể tăng do nhiều nguyên nhân lành tính, còn siêu âm có thể phát hiện nang hoặc khối bất thường nhưng không luôn phân biệt chính xác là ung thư.
Các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo đang được nghiên cứu để kết hợp xét nghiệm máu, siêu âm, chỉ số xét nghiệm thường quy và dấu ấn ADN trong máu nhằm phân loại nguy cơ tốt hơn. Tuy nhiên, các mô hình này vẫn cần được kiểm chứng thêm trước khi có thể áp dụng rộng rãi trong thực hành [1]. Vì vậy, người dân nên thận trọng với quảng cáo về “xét nghiệm phát hiện sớm ung thư buồng trứng chính xác tuyệt đối”.
Nhận diện người có nguy cơ cao, đặc biệt là nguy cơ di truyền
Một trong những biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất là xác định những người có nguy cơ cao do yếu tố gia đình hoặc đột biến gen di truyền. Gen BRCA1 và BRCA2 tham gia sửa chữa tổn thương ADN. Khi có đột biến ở các gen này, nguy cơ mắc một số ung thư, nổi bật là ung thư vú và ung thư buồng trứng, có thể tăng lên [2].
Bạn nên trao đổi với bác sĩ sản phụ khoa, bác sĩ ung bướu hoặc chuyên gia tư vấn di truyền nếu bản thân hoặc người thân có các tình huống như sau:
• Có nhiều người trong gia đình mắc ung thư vú, ung thư buồng trứng, ung thư ống dẫn trứng hoặc ung thư phúc mạc.
• Có người thân mắc ung thư vú khi còn trẻ, mắc ung thư buồng trứng ở bất kỳ độ tuổi nào, hoặc một người mắc nhiều loại ung thư liên quan.
• Bản thân từng mắc ung thư vú, đặc biệt khi có tiền sử gia đình đáng lưu ý.
• Đã biết trong gia đình có người mang đột biến BRCA hoặc một đột biến gen làm tăng nguy cơ ung thư.
Tư vấn di truyền không đồng nghĩa với việc bạn chắc chắn mắc ung thư. Đây là quá trình giúp hiểu rõ tiền sử gia đình, cân nhắc có nên xét nghiệm gen hay không, diễn giải kết quả và lựa chọn kế hoạch theo dõi hoặc dự phòng phù hợp. Kết quả xét nghiệm gen cũng có thể ảnh hưởng đến kế hoạch sinh con, vì đột biến BRCA có khả năng truyền cho con [2].
Với người đã xác định mang đột biến BRCA hoặc thuộc nhóm nguy cơ rất cao, bác sĩ có thể tư vấn phẫu thuật giảm nguy cơ cắt hai vòi tử cung và hai buồng trứng sau khi đã cân nhắc kỹ mong muốn sinh con, tuổi tác, tiền sử bệnh và các nguy cơ của mãn kinh sớm. Đây là quyết định cá thể hóa, không nên tự quyết định chỉ dựa trên thông tin trên mạng.
Những lựa chọn có thể giúp giảm nguy cơ
Một số yếu tố liên quan đến sinh sản và nội tiết có thể ảnh hưởng đến nguy cơ ung thư buồng trứng. Thuốc tránh thai nội tiết phối hợp có thể giúp giảm nguy cơ ở một số phụ nữ, nhất là khi sử dụng theo chỉ định trong một thời gian phù hợp. Tuy nhiên, thuốc cũng có chống chỉ định và có thể không phù hợp với người có tiền sử huyết khối, bệnh gan, một số bệnh lý tim mạch, hút thuốc lá ở độ tuổi lớn hơn, hoặc có nguy cơ một số ung thư khác.
Do đó, không nên tự dùng thuốc tránh thai với mục đích duy nhất là phòng ung thư buồng trứng. Hãy trao đổi với bác sĩ để cân nhắc đồng thời nhu cầu tránh thai, nguy cơ huyết khối, tiền sử gia đình ung thư và bệnh nền của bạn.
Phẫu thuật cắt vòi tử cung trong một số hoàn cảnh cũng có thể được cân nhắc. Nhiều ung thư trước đây được gọi là ung thư buồng trứng, đặc biệt một số thể ung thư biểu mô thanh dịch nguy hiểm, có thể khởi phát từ vòi tử cung. Vì vậy, khi một phụ nữ đã đủ con và cần phẫu thuật phụ khoa vì lý do khác, bác sĩ đôi khi sẽ trao đổi về khả năng cắt vòi tử cung để giảm nguy cơ trong tương lai, nhưng vẫn giữ buồng trứng để tránh mãn kinh sớm. Đây không phải là lựa chọn bắt buộc và cần được bàn bạc cụ thể trước phẫu thuật.
Lối sống và thực phẩm bổ sung: nên làm gì, không nên kỳ vọng gì?
Duy trì cân nặng phù hợp, vận động thể lực đều đặn, ăn đa dạng rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và không hút thuốc là những khuyến nghị sức khỏe chung có lợi cho việc giảm nguy cơ nhiều bệnh mạn tính, trong đó có một số ung thư. Những biện pháp này không bảo đảm ngăn ngừa ung thư buồng trứng, nhưng có thể hỗ trợ sức khỏe toàn thân, nội tiết và chuyển hóa.
Không nên tự dùng vitamin D liều cao, selen hoặc các thực phẩm chức năng với kỳ vọng phòng ngừa ung thư buồng trứng. Một nghiên cứu thực nghiệm cho thấy dạng hoạt tính của vitamin D kết hợp với natri selenit có thể ức chế sự phát triển của tế bào ung thư buồng trứng trong nghiên cứu phòng thí nghiệm và mô hình nghiên cứu [3]. Tuy nhiên, tác giả cũng nêu rằng liều vitamin D cần để tạo hiệu quả trên tế bào không dễ đạt được an toàn ở người, và liều cao có thể gây tăng canxi máu [3].
Nói cách khác, kết quả trong tế bào hoặc động vật chưa chứng minh rằng uống vitamin D hay selen sẽ phòng ngừa ung thư ở người. Dùng quá liều có thể gây hại. Nếu nghi ngờ thiếu vitamin D hoặc có nhu cầu bổ sung vi chất, bạn nên xét nghiệm và dùng theo hướng dẫn của bác sĩ.
Đừng bỏ qua triệu chứng kéo dài
Vì không có sàng lọc thường quy hiệu quả cho cộng đồng, chú ý thay đổi bất thường của cơ thể là rất quan trọng. Bạn nên đi khám phụ khoa nếu các triệu chứng sau xuất hiện mới, kéo dài hoặc tăng dần: chướng bụng, bụng to nhanh, nhanh no, chán ăn, đau hoặc tức vùng bụng dưới, tiểu nhiều lần, táo bón kéo dài, mệt bất thường, sụt cân không chủ ý hoặc ra huyết âm đạo bất thường.
Các biểu hiện này thường do nguyên nhân không phải ung thư, chẳng hạn rối loạn tiêu hóa, u xơ tử cung hoặc nang buồng trứng lành tính. Tuy nhiên, khám sớm giúp bác sĩ đánh giá đúng nguyên nhân và quyết định có cần siêu âm, xét nghiệm hay chuyển tuyến chuyên khoa hay không.
Tóm lại, phòng ngừa ung thư buồng trứng hiệu quả nhất hiện nay là nhận diện đúng người nguy cơ cao, tư vấn di truyền khi cần, tránh tự dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung chưa được chứng minh, và không trì hoãn việc khám khi có triệu chứng dai dẳng. Mỗi người có hoàn cảnh sinh sản, tiền sử gia đình và nguy cơ riêng, vì vậy hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ sản phụ khoa để xây dựng kế hoạch phù hợp.