Fludarabine (Fludara)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Fludarabine (dạng muối fludarabine phosphate) là thuốc hoá trị dạng truyền tĩnh mạch, thuộc nhóm chất tương tự purin, một nhóm thuốc chống chuyển hoá. Thuốc làm chậm hoặc ngừng sự phát triển của tế bào ung thư trong cơ thể. [1] [2] Biệt dược gốc là Fludara; theo MedlinePlus, sản phẩm mang tên biệt dược này không còn được bán trên thị trường Hoa Kỳ, nhưng có các sản phẩm generic thay thế. [1]

Thuốc được pha thành dung dịch và truyền vào tĩnh mạch tại cơ sở y tế, dưới sự giám sát của bác sĩ có kinh nghiệm dùng thuốc hoá trị. Lịch truyền tuỳ vào bệnh và cách cơ thể đáp ứng với thuốc. [1]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, fludarabine được dùng cho người lớn bị bệnh bạch cầu mạn dòng lympho tế bào B (CLL): [3] [2]

• Là một thành phần trong phác đồ phối hợp (ví dụ cùng cyclophosphamide và rituximab).
• Dùng đơn độc khi bệnh không đáp ứng hoặc tiến triển trong khi điều trị bằng ít nhất một phác đồ có thuốc alkyl hoá.

Fludarabine cũng đang được nghiên cứu trong các loại ung thư khác. [3] Hiện nay đã có nhiều thuốc nhắm trúng đích mới cho bệnh bạch cầu mạn dòng lympho; bác sĩ sẽ cân nhắc vị trí của fludarabine dựa trên đặc điểm bệnh, tuổi, sức khoẻ và các thuốc đã dùng.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Trong phác đồ phối hợp: hiệu quả của fludarabine phối hợp cyclophosphamide và rituximab được đánh giá trong hai thử nghiệm ngẫu nhiên đã công bố, với tiêu chí chính là thời gian sống không bệnh tiến triển. [2]

Dùng đơn độc ở người bệnh kháng với thuốc alkyl hoá, hai nghiên cứu một nhánh, nhãn mở tại Trung tâm Ung thư MD Anderson (MDAH) và nhóm SWOG cho thấy: [2]

• Tỷ lệ đáp ứng chung là 48% và 32%; tỷ lệ đáp ứng hoàn toàn đều là 13%. [2]
• Thời gian trung vị đến khi đáp ứng là 7 tuần và 21 tuần. [2]
• Thời gian kiểm soát bệnh trung vị là 91 tuần và 65 tuần; thời gian sống trung vị của toàn bộ người bệnh kháng trị là 43 tuần và 52 tuần. [2]
• Ở những người bệnh thiếu máu hoặc giảm tiểu cầu trước điều trị, lượng huyết sắc tố và tiểu cầu cải thiện rõ khi đạt đáp ứng. [2]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp nhất là ức chế tủy xương (giảm bạch cầu trung tính, giảm tiểu cầu, thiếu máu), sốt, nhiễm trùng, buồn nôn và nôn, yếu mệt và đau. [2] Người bệnh cũng có thể bị chán ăn, táo bón, tiêu chảy, loét miệng, rụng tóc, đau cơ khớp, phù tay chân, khó ngủ, giảm thính lực. [1]

Nhiễm trùng có thể nặng hoặc gây tử vong, kể cả nhiễm trùng cơ hội và sự tái hoạt của các virus tiềm ẩn như virus gây zona. [2]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Chảy máu, bầm tím bất thường, phân đen hoặc có máu, nôn ra máu; sốt, rét run, ho, đau họng, tiểu buốt, tiểu nhiều lần. [1]
• Co giật, kích động, lú lẫn, thay đổi thị lực, yếu bất thường, tê bì, rát, đau ở tay chân: thuốc có thể gây tổn thương thần kinh nặng, có thể xuất hiện sớm hoặc muộn nhiều tháng sau khi bắt đầu. [1] [2]
• Khó thở, tim đập nhanh hoặc không đều, đau đầu, choáng, da xanh, mệt bất thường, chấm đỏ tím trên da, chảy máu cam, kinh nguyệt ra nhiều, tiểu ra máu: có thể là tình trạng cơ thể tự phá huỷ tế bào máu của chính mình (thiếu máu tan máu tự miễn, giảm tiểu cầu tự miễn), có thể đe doạ tính mạng. [1] [2]
• Đau ngực; đau hông lưng kèm tiểu ra máu: có thể là dấu hiệu hội chứng ly giải khối u. [1] [2]
• Bong da, phồng rộp, phát ban, nổi mề đay, khó thở hoặc khó nuốt. [1]

Fludarabine có thể làm tăng nguy cơ ung thư da. [1]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Công thức máu trước và trong điều trị; đợt sau có thể bị hoãn, giảm liều hoặc ngừng hẳn nếu tủy xương chưa hồi phục. [2]
• Theo dõi dấu hiệu thần kinh trong và sau điều trị, theo dõi tan máu, và hội chứng ly giải khối u ở người có nguy cơ (có thể cần truyền dịch dự phòng). [2]
• Truyền máu: chỉ dùng chế phẩm máu đã được chiếu xạ, vì có nguy cơ phản ứng ghép chống chủ liên quan đến truyền máu. Luôn báo nhân viên y tế rằng mình đang hoặc đã từng dùng fludarabine trước khi truyền máu, kể cả nhiều năm sau. [1] [2]
• Báo bác sĩ nếu có bệnh thận, bệnh miễn dịch, nhiễm trùng kéo dài hoặc tái đi tái lại, hoặc từng giảm tế bào máu. [1]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Pentostatin: không dùng phối hợp vì nguy cơ tổn thương phổi nặng, có thể tử vong. [2]
• Vắc xin: tránh vắc xin sống giảm độc lực trong và sau điều trị; không tiêm vắc xin khi chưa hỏi bác sĩ. [1] [2]
• Lái xe: thuốc có thể gây mệt, yếu, lú lẫn, rối loạn thị lực; không lái xe hay vận hành máy móc cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng thế nào. [1] [2]
• Mang thai và sinh sản: thuốc có thể gây hại cho thai nhi; cả nam và nữ cần tránh thai trong và sau điều trị. Thuốc có thể gây vô sinh ở nam. Không cho con bú trong thời gian điều trị. [1] [2]
• Báo bác sĩ về mọi thuốc hoá trị và xạ trị đã từng nhận, và thông báo đã dùng fludarabine trước bất kỳ đợt hoá trị, xạ trị hay phẫu thuật nào sau này. [1]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Vì sao fludarabine được chọn cho tôi thay vì các thuốc nhắm trúng đích mới hơn?
• Tôi sẽ dùng fludarabine đơn độc hay phối hợp với thuốc khác?
• Tôi có cần thuốc phòng nhiễm trùng, phòng zona hay phòng hội chứng ly giải khối u không?
• Nếu sau này cần truyền máu, tôi phải lưu ý điều gì?
• Những dấu hiệu thần kinh và tan máu nào cần báo ngay?
• Tôi có cần tiêm vắc xin nào trước khi điều trị không?
• Chi phí điều trị là bao nhiêu và bảo hiểm y tế có chi trả không?

Nguồn tham khảo

1. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Fludarabine
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Fludarabine Phosphate Injection, Solution [Hisun Pharmaceuticals Usa, Inc.]
3. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Fludarabine