Cách phòng ngừa ung thư tụy

Không có cách nào phòng ngừa ung thư tụy hoàn toàn, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng cách không hút thuốc, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng khỏe mạnh, kiểm soát bệnh chuyển hóa và theo dõi những người có nguy cơ cao. Vì ung thư tụy thường diễn tiến âm thầm, việc nhận diện nguy cơ cá nhân và trao đổi sớm với bác sĩ có ý nghĩa quan trọng hơn là tự tìm một xét nghiệm tầm soát cho tất cả mọi người.

Những yếu tố có thể thay đổi để giảm nguy cơ

Hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng đã được ghi nhận đối với ung thư tụy. Vì vậy, bỏ thuốc là biện pháp thiết thực hàng đầu. Người đang hút thuốc nên đặt mục tiêu ngừng hoàn toàn, đồng thời tránh khói thuốc thụ động. Nếu khó tự bỏ, có thể nhờ bác sĩ hoặc chương trình cai thuốc hỗ trợ. Việc giảm số điếu hút có thể là bước khởi đầu, nhưng bỏ hẳn thường có lợi hơn cho sức khỏe tổng thể.

Rượu bia có liên quan đến viêm tụy, đặc biệt khi sử dụng nhiều hoặc kéo dài. Viêm tụy mạn có thể làm tăng nguy cơ ung thư tụy. Do đó, nên hạn chế tối đa rượu bia, nhất là người từng bị viêm tụy, có bệnh gan hoặc đang sử dụng thuốc ảnh hưởng đến gan. Người có tiền sử viêm tụy do rượu nên được tư vấn riêng để tránh tái phát.

Chế độ ăn và cân nặng cũng đáng lưu ý. Thông tin chung từ y học dự phòng cho thấy nên ưu tiên rau, trái cây, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các nguồn đạm ít béo; hạn chế thịt chế biến sẵn, thức ăn nhiều năng lượng, nhiều chất béo bão hòa, đường và muối. Duy trì vận động đều đặn, phù hợp với tuổi và bệnh nền, giúp kiểm soát cân nặng, đường huyết và sức khỏe tim mạch. Không có một loại thực phẩm, nước ép hay thực phẩm bổ sung nào được chứng minh chắc chắn có thể ngăn ung thư tụy.

Đái tháo đường và béo phì có thể liên quan đến nguy cơ ung thư tụy, nhưng mối quan hệ khá phức tạp. Đái tháo đường mới xuất hiện đôi khi là dấu hiệu sớm của bệnh tụy, chứ không phải lúc nào cũng là nguyên nhân. Người mắc đái tháo đường nên kiểm soát đường huyết theo hướng dẫn, dùng thuốc đều đặn và tái khám. Nếu đường huyết đột ngột khó kiểm soát, sụt cân không chủ ý hoặc xuất hiện vàng da, cần báo cho bác sĩ.

Viêm tụy, phẫu thuật tiêu hóa và các yếu tố y khoa

Viêm tụy mạn là tình trạng tụy bị tổn thương kéo dài, thường liên quan đến rượu bia, sỏi đường mật, rối loạn chuyển hóa hoặc yếu tố di truyền. Điều trị nguyên nhân, bỏ thuốc lá, tránh rượu bia và theo dõi định kỳ có thể giúp giảm biến chứng. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự suy luận rằng mọi trường hợp viêm tụy đều sẽ tiến triển thành ung thư.

Một bài tổng quan đã xem xét mối liên quan giữa phẫu thuật cắt túi mật, cắt dạ dày và ung thư tụy. Tác giả đưa ra giả thuyết rằng thay đổi dòng mật, hormone đường tiêu hóa và hiện tượng trào ngược dịch mật vào ống tụy có thể góp phần ảnh hưởng đến tụy [4]. Tuy vậy, đây là vấn đề còn cần nghiên cứu thêm và không đủ cơ sở để khuyên người bệnh từ chối một phẫu thuật cần thiết. Cắt túi mật hoặc cắt dạ dày chỉ nên được thực hiện khi có chỉ định rõ ràng, sau khi bác sĩ cân nhắc lợi ích và nguy cơ.

Một số nghiên cứu cũng quan tâm đến các enzyme gây viêm như cyclooxygenase, đặc biệt là COX 2, trong sự phát triển và lan rộng của ung thư tụy. Một số dữ liệu gợi ý aspirin hoặc thuốc ức chế COX 2 có thể có lợi ở những nhóm bệnh nhân nhất định, chẳng hạn một số phân nhóm sau phẫu thuật và có đặc điểm phân tử phù hợp [2]. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi người nên tự uống aspirin để phòng ung thư. Aspirin có thể gây chảy máu, loét dạ dày và tương tác với thuốc khác. Chỉ sử dụng khi bác sĩ chỉ định.

Ai cần được đánh giá nguy cơ cao?

Phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh không được khuyến cáo tầm soát ung thư tụy thường quy bằng chụp chiếu hoặc xét nghiệm máu. Lý do là bệnh tương đối khó phát hiện sớm, các xét nghiệm hiện nay chưa đủ chính xác để áp dụng rộng rãi cho người không có triệu chứng, và việc kiểm tra không cần thiết có thể dẫn đến lo lắng hoặc can thiệp không phù hợp.

Nhóm cần được đánh giá chuyên sâu hơn thường gồm người có nhiều người thân mắc ung thư tụy, người mang hội chứng di truyền làm tăng nguy cơ ung thư, người bị viêm tụy di truyền hoặc có một số tổn thương nang của tụy. Việc có người thân mắc bệnh không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc ung thư, nhưng nên cung cấp cho bác sĩ thông tin về số người mắc, quan hệ huyết thống và độ tuổi được chẩn đoán.

IPMN là một tổn thương dạng nang hoặc tổn thương tiền ung thư có thể tiến triển thành ung thư biểu mô tuyến tụy. Hiện nay, bác sĩ thường đánh giá IPMN dựa trên hướng dẫn chuyên môn, hình ảnh học và một số dấu ấn trong máu như CA 19 9 và chất chỉ điểm khối u CEA. Các dấu ấn mới như ApoAII, nhóm microRNA hoặc xét nghiệm DNA tự do trong máu đang được nghiên cứu, nhưng nhiều phương pháp chưa được chuẩn hóa và chưa thay thế được đánh giá lâm sàng [5]. Người đã phát hiện nang tụy không nên tự bỏ theo dõi chỉ vì chưa có triệu chứng.

Khi nào cần đi khám?

Phòng ngừa không chỉ là tránh yếu tố nguy cơ mà còn là nhận biết dấu hiệu bất thường. Cần đi khám nếu có vàng da hoặc vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, ngứa kéo dài, đau vùng bụng trên lan ra sau lưng, sụt cân không chủ ý, chán ăn, buồn nôn kéo dài hoặc đái tháo đường mới xuất hiện. Những dấu hiệu này có thể do nhiều bệnh khác nhau và không phải cứ có là ung thư tụy, nhưng nên được đánh giá y khoa.

Không nên chờ đến khi đau dữ dội mới đi khám. Bác sĩ có thể hỏi bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm máu và chỉ định siêu âm, chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ hoặc nội soi siêu âm khi phù hợp. Xét nghiệm CA 19 9 không phải là công cụ đủ tin cậy để tự tầm soát ở người khỏe mạnh.

Các vaccine ung thư, liệu pháp miễn dịch, vaccine mRNA và những phương pháp phối hợp xạ trị hiện vẫn chủ yếu nằm trong lĩnh vực nghiên cứu hoặc điều trị chuyên biệt. Một nghiên cứu về vaccine nano phối hợp hóa trị, xạ trị và thuốc miễn dịch cho thấy tiềm năng cải thiện đáp ứng chống ung thư trong mô hình nghiên cứu, nhưng đây không phải biện pháp phòng ngừa dành cho cộng đồng [1]. Tương tự, các dự báo về vaccine mRNA trong ung thư tụy phản ánh tiềm năng điều trị tương lai, chưa phải khuyến cáo phòng bệnh hiện nay [3].

Mỗi người có mức nguy cơ khác nhau. Hãy tập trung vào những việc có lợi rõ ràng như bỏ thuốc, hạn chế rượu bia, vận động, ăn uống cân đối, kiểm soát bệnh nền và theo dõi đúng lịch nếu có tổn thương tụy hoặc tiền sử gia đình. Nếu bạn có nguy cơ di truyền, viêm tụy mạn, nang tụy hoặc triệu chứng bất thường, nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa để lập kế hoạch theo dõi phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Multifunctional Nanovaccine‐Radiotherapy Synergy Drives Anti‐Tumor Immunity via Multi‐Cascade Cell Death for Pancreatic Cancer Therapy. PMC
2. Cyclooxygenases in pancreatic ductal adenocarcinoma: are they inflammatory catalysts for tumor growth. PMC
3. Projected lives saved and economic value of mRNA cancer immunotherapies in the United States. PMC
4. How cholecystectomy and gastrectomy contribute to pancreatic cancer development: a review. PMC
5. Recent Advances in Non-Invasive Blood Markers for Intraductal Papillary Mucinous Neoplasm Grading. PMC