Dấu hiệu ung thư tụy giai đoạn đầu là gì?

Ung thư tụy giai đoạn đầu thường không có dấu hiệu rõ ràng, hoặc chỉ gây những triệu chứng mơ hồ như đầy bụng, khó tiêu, đau bụng nhẹ, mệt mỏi hay sụt cân không chủ ý. Vì vậy, không thể dựa vào một triệu chứng riêng lẻ để kết luận có ung thư tụy; khi triệu chứng kéo dài, tăng dần hoặc xuất hiện nhiều dấu hiệu cùng lúc, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá.

Vì sao ung thư tụy khó nhận biết sớm?

Tụy nằm sâu trong ổ bụng, phía sau dạ dày. Khối u nhỏ có thể chưa gây tắc đường mật, chưa chèn ép các cơ quan lân cận và chưa tạo ra biểu hiện đặc hiệu. Một số triệu chứng ban đầu cũng dễ bị nhầm với bệnh dạ dày, rối loạn tiêu hóa, bệnh gan mật hoặc đau lưng cơ học.

Các tài liệu nghiên cứu xem chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả ung thư tụy là một thách thức lớn. Môi trường đặc biệt quanh khối u tụy có thể làm hạn chế hiệu quả của chẩn đoán và điều trị, trong khi đây là loại ung thư tiến triển mạnh [1]. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện có chủ yếu nói về sinh học tế bào, thuốc thử nghiệm, tiên lượng hoặc điều trị, không phải nghiên cứu xác định các triệu chứng ban đầu ở người bệnh. Vì vậy, những dấu hiệu dưới đây là thông tin y khoa tổng quát giúp nhận biết và đi khám, không phải tiêu chuẩn chẩn đoán ung thư.

Những dấu hiệu có thể gặp ở giai đoạn đầu

Đau hoặc khó chịu vùng bụng trên

Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ hoặc tức ở vùng thượng vị, tức phần bụng trên ở giữa hoặc hơi lệch sang bên trái. Cơn đau đôi khi lan ra sau lưng, rõ hơn sau ăn hoặc khi nằm, và giảm khi ngồi cúi người về phía trước. Một số người chỉ thấy đầy bụng, khó tiêu hoặc nhanh no.

Đau bụng có rất nhiều nguyên nhân thường gặp hơn, chẳng hạn viêm loét dạ dày, trào ngược, sỏi mật hoặc bệnh cơ xương. Đáng lưu ý hơn là tình trạng đau mới xuất hiện, kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc đi kèm sụt cân, vàng da hay thay đổi tiêu hóa.

Sụt cân và chán ăn không chủ ý

Sụt cân không chủ ý có thể biểu hiện bằng việc quần áo rộng hơn, giảm khối lượng cơ hoặc ăn ít hơn trước. Người bệnh có thể nhanh no, buồn nôn, chán ăn hoặc cảm thấy thức ăn không còn ngon miệng.

Tụy tham gia vào quá trình tiêu hóa và điều hòa đường huyết. Khi chức năng tụy bị ảnh hưởng, người bệnh có thể khó tiêu, đặc biệt với thức ăn nhiều chất béo. Tuy vậy, sụt cân cũng có thể do nhiều bệnh khác hoặc do căng thẳng, nhiễm trùng, bệnh tuyến giáp và các vấn đề tiêu hóa. Nếu giảm cân không giải thích được, cần khám thay vì tự cho rằng do ăn uống thất thường.

Vàng da và thay đổi màu nước tiểu, phân

Nếu khối u nằm ở vùng đầu tụy và chèn ép đường mật, mật khó lưu thông xuống ruột. Người bệnh có thể bị vàng da hoặc vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu hơn bình thường và ngứa da. Đây là nhóm dấu hiệu cần được chú ý, nhất là khi xuất hiện mà không kèm đau quặn mật điển hình.

Vàng da không đồng nghĩa với ung thư tụy. Sỏi mật, viêm gan, bệnh đường mật và một số nguyên nhân khác cũng có thể gây tình trạng này. Tuy nhiên, vàng da mới xuất hiện cần được khám sớm, đặc biệt khi kèm sốt, đau bụng, nôn ói hoặc lú lẫn.

Thay đổi đường huyết hoặc xuất hiện đái tháo đường mới

Một số người có thể phát hiện đường huyết tăng hoặc được chẩn đoán đái tháo đường dù trước đó không có tiền sử rõ ràng. Ở người đang mắc đái tháo đường, đường huyết có thể khó kiểm soát hơn mà không có thay đổi đáng kể về ăn uống, thuốc hoặc sinh hoạt.

Dấu hiệu này không đặc hiệu vì đái tháo đường rất phổ biến và có nhiều nguyên nhân. Tuy nhiên, đái tháo đường mới xuất hiện ở tuổi trưởng thành, nhất là khi đi cùng sụt cân, đau bụng hoặc vàng da, nên được bác sĩ xem xét toàn diện.

Buồn nôn, thay đổi tiêu hóa và mệt mỏi

Buồn nôn, chướng bụng, táo bón hoặc tiêu chảy có thể xuất hiện khi quá trình tiêu hóa bị ảnh hưởng. Phân có thể nhiều mỡ, nổi, khó xả hoặc có mùi bất thường do kém hấp thu chất béo. Người bệnh cũng có thể mệt mỏi, giảm sức làm việc hoặc cảm thấy yếu hơn trước.

Những triệu chứng này thường do các bệnh lành tính hơn gây ra. Điều quan trọng là xem xét thời gian kéo dài, mức độ tiến triển và các dấu hiệu đi kèm, thay vì chỉ nhìn vào từng triệu chứng riêng rẽ.

Khi nào cần đi khám ngay?

Bạn nên đặt lịch khám trong thời gian sớm nếu có một hoặc nhiều biểu hiện sau:

1. Sụt cân không chủ ý hoặc chán ăn kéo dài.

2. Đau vùng bụng trên hoặc đau lan ra lưng tái diễn, không giải thích được.

3. Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu hoặc ngứa toàn thân.

4. Đường huyết mới tăng, đái tháo đường mới phát hiện hoặc đường huyết đột ngột khó kiểm soát.

5. Tiêu hóa thay đổi kéo dài, buồn nôn thường xuyên hoặc ăn nhanh no.

Cần đến cơ sở y tế khẩn cấp khi vàng da đi kèm sốt và rét run, đau bụng dữ dội, nôn liên tục, lơ mơ, đi ngoài phân đen hoặc có dấu hiệu mất nước. Những biểu hiện này có thể là cấp cứu do tắc nghẽn hoặc nhiễm trùng đường mật, không nhất thiết do ung thư.

Bác sĩ sẽ kiểm tra như thế nào?

Bác sĩ thường hỏi về thời điểm khởi phát triệu chứng, mức độ sụt cân, tiền sử bệnh gan mật, đái tháo đường, viêm tụy, hút thuốc và tiền sử gia đình. Sau đó, người bệnh có thể được khám bụng, làm xét nghiệm máu đánh giá gan, mật, đường huyết và tình trạng dinh dưỡng.

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ hoặc siêu âm nội soi. Những phương pháp này giúp quan sát tụy, đường mật và các cơ quan lân cận. Nếu hình ảnh nghi ngờ, sinh thiết có thể được thực hiện để xác định bản chất tổn thương. Xét nghiệm dấu ấn ung thư trong máu không nên được dùng đơn độc để khẳng định hoặc loại trừ ung thư tụy.

Không phải ai có đau bụng, vàng da hoặc sụt cân đều mắc ung thư tụy. Ngược lại, không có triệu chứng cũng không đảm bảo hoàn toàn rằng không có bệnh, đặc biệt ở người có nguy cơ cao. Mỗi trường hợp có biểu hiện, bệnh nền và kết quả thăm khám khác nhau. Bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa nếu có triệu chứng kéo dài, tiến triển hoặc khiến bạn lo lắng.

Nguồn tham khảo

1. Tumor Microenvironment-Responsive Nanoparticles for Pancreatic Cancer Imaging and Treatment. PMC