Cách phòng ngừa ung thư nội mạc tử cung

Không phải mọi trường hợp ung thư nội mạc tử cung đều có thể phòng ngừa hoàn toàn. Tuy vậy, duy trì cân nặng phù hợp, vận động đều, kiểm soát các bệnh chuyển hóa, sử dụng nội tiết đúng chỉ định và nhận diện sớm nguy cơ di truyền có thể giúp giảm nguy cơ hoặc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm hơn. Mỗi người có cơ địa, tuổi tác, tiền sử kinh nguyệt và nguy cơ gia đình khác nhau, vì vậy nên trao đổi kế hoạch phòng ngừa cá nhân với bác sĩ sản phụ khoa.

Hiểu về các yếu tố làm tăng nguy cơ

Nội mạc tử cung là lớp niêm mạc lót bên trong buồng tử cung. Ung thư nội mạc tử cung xảy ra khi các tế bào của lớp này phát triển bất thường và mất kiểm soát. Một cơ chế quan trọng là nội mạc tử cung chịu tác động kéo dài của estrogen mà không được cân bằng phù hợp bởi progesterone.

Thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa có liên quan chặt chẽ với ung thư nội mạc tử cung. Mô mỡ không chỉ dự trữ năng lượng mà còn có thể ảnh hưởng đến tín hiệu nội tiết và tình trạng viêm trong cơ thể. Tổng quan về nguy cơ huyết khối ở các ung thư phụ khoa cũng nhấn mạnh ung thư nội mạc tử cung liên quan mạnh với viêm do béo phì và rối loạn chức năng chuyển hóa [2]. Đây là lý do việc chăm sóc cân nặng, đường huyết, huyết áp và mỡ máu có ý nghĩa không chỉ với tim mạch mà còn với sức khỏe phụ khoa.

Một số tình trạng khiến cơ thể có thể có chu kỳ không rụng trứng kéo dài cũng cần được đánh giá, vì progesterone có thể không được tạo ra đầy đủ để đối trọng với estrogen. Phụ nữ có ra kinh thưa, rong kinh, kinh nguyệt rất không đều hoặc được chẩn đoán tăng sản nội mạc tử cung nên tái khám theo hẹn. Tăng sản nội mạc tử cung là tình trạng lớp niêm mạc tử cung dày lên bất thường, trong đó một số dạng có thể tiến triển thành ung thư nếu không theo dõi và điều trị phù hợp.

Duy trì lối sống hỗ trợ giảm nguy cơ

Vận động thể chất đều đặn là một biện pháp thực tế và an toàn cho đa số người. Hoạt động thể lực có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng, cải thiện độ nhạy insulin, giảm viêm toàn thân và góp phần điều hòa các yếu tố chuyển hóa. Một bài tổng quan về ung thư nội mạc tử cung cho thấy vận động có thể tác động đến môi trường miễn dịch quanh khối u, hỗ trợ giảm tình trạng ức chế miễn dịch và cải thiện một số cơ chế liên quan đến đáp ứng điều trị [3]. Tuy nhiên, nghiên cứu này tập trung nhiều vào cơ chế sinh học và điều trị, nên không có nghĩa tập thể dục có thể thay thế việc khám phụ khoa hoặc điều trị y tế.

Thông tin chung an toàn là nên chọn hình thức vận động phù hợp sức khỏe hiện tại, chẳng hạn đi bộ, đạp xe, bơi, tập sức mạnh nhẹ hoặc các bài tập linh hoạt cơ thể. Người có bệnh tim mạch, đau khớp nặng, bệnh thận, đang điều trị ung thư hoặc có triệu chứng bất thường nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu chương trình tập mới.

Chế độ ăn không có một thực phẩm riêng lẻ nào được chứng minh có thể ngăn ngừa chắc chắn ung thư nội mạc tử cung. Tuy nhiên, một chế độ ăn ưu tiên rau, quả, ngũ cốc nguyên hạt, thực phẩm giàu đạm lành mạnh và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường hoặc nhiều năng lượng có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng và chuyển hóa. Đây là lời khuyên sức khỏe chung, không phải phương pháp điều trị ung thư.

Không nên tự dùng thuốc nội tiết, thuốc giảm cân hoặc các sản phẩm quảng cáo “thải độc”, “cân bằng hormone” để phòng ung thư. Một số thuốc hoặc liệu pháp nội tiết có thể có lợi trong bối cảnh cụ thể, nhưng cũng có thể không phù hợp với người có tiền sử huyết khối, ung thư vú, bệnh gan hoặc các nguy cơ khác. Bác sĩ cần cân nhắc lợi ích và nguy cơ riêng của từng người.

Cẩn trọng khi dùng estrogen và các liệu pháp nội tiết

Người còn tử cung và sử dụng estrogen cần được bác sĩ tư vấn về việc có cần phối hợp progesterone hay không. Mục tiêu là tránh để nội mạc tử cung tiếp xúc kéo dài với estrogen đơn thuần. Điều này đặc biệt quan trọng với liệu pháp hormone giai đoạn mãn kinh, nhưng cách dùng cụ thể phụ thuộc lý do điều trị, tuổi, tiền sử bệnh và loại thuốc.

Nếu đang dùng tamoxifen hoặc thuốc nội tiết khác vì ung thư vú hay bệnh lý phụ khoa, không nên tự ý ngừng thuốc vì lo ngại ung thư nội mạc tử cung. Thay vào đó, cần báo bác sĩ nếu có chảy máu âm đạo bất thường, nhất là khi đã mãn kinh. Bác sĩ sẽ đánh giá triệu chứng và quyết định có cần siêu âm, lấy mẫu nội mạc tử cung hay xét nghiệm khác hay không.

Dụng cụ tử cung giải phóng levonorgestrel là một dạng progesterone tại chỗ, đôi khi được dùng trong điều trị tăng sản nội mạc tử cung hoặc bảo tồn khả năng sinh sản ở một số trường hợp được chọn lọc rất kỹ. Báo cáo về một người bệnh có hội chứng Lynch cho thấy điều trị progesterone đơn thuần có thể không đạt đáp ứng hoàn toàn ở một số khối u thiếu sửa chữa bắt cặp sai ADN [1]. Đây là tình huống điều trị chuyên sâu, không phải biện pháp để tự phòng ngừa ung thư ở cộng đồng.

Nhận diện nguy cơ di truyền và dấu hiệu cần đi khám

Một tỷ lệ ung thư nội mạc tử cung có thể liên quan đến hội chứng Lynch, là tình trạng di truyền làm tăng nguy cơ một số ung thư do biến thể gen ảnh hưởng hệ thống sửa chữa ADN. Báo cáo ca bệnh ghi nhận người bệnh mang biến thể gây bệnh ở gen MSH2 và phát triển ung thư nội mạc tử cung khi còn trẻ [1]. Nếu bản thân mắc ung thư nội mạc tử cung ở tuổi trẻ, hoặc gia đình có nhiều người bị ung thư đại trực tràng, nội mạc tử cung hay một số ung thư liên quan khác, nên hỏi bác sĩ về tư vấn di truyền và xét nghiệm gen.

Với người được xác định có hội chứng Lynch, việc theo dõi thường cần chặt chẽ và cá thể hóa hơn. Tư vấn di truyền cũng giúp các thành viên gia đình hiểu nguy cơ của mình. Trong báo cáo trên, xét nghiệm di truyền tiền làm tổ được dùng để lựa chọn phôi không mang biến thể gia đình trước khi chuyển phôi [1]. Đây là lựa chọn chuyên biệt dành cho một số gia đình, cần được tư vấn kỹ về y khoa, pháp lý và tâm lý.

Không có xét nghiệm sàng lọc thường quy được áp dụng cho mọi phụ nữ không triệu chứng và nguy cơ trung bình. Vì vậy, chú ý dấu hiệu cảnh báo rất quan trọng. Cần đi khám sớm nếu có chảy máu âm đạo sau mãn kinh, ra huyết giữa kỳ kinh, kinh nguyệt kéo dài hoặc nhiều bất thường, dịch âm đạo lẫn máu, đau vùng chậu kéo dài hoặc triệu chứng mới xuất hiện không rõ nguyên nhân. Chảy máu không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư, nhưng không nên chủ quan.

Các bệnh da niêm mạc vùng âm hộ, âm đạo gây sẹo hẹp nặng có thể làm việc khám phụ khoa thông thường trở nên khó khăn và che lấp triệu chứng. Một báo cáo cho thấy tình trạng sẹo dính nặng do bệnh lý âm hộ có thể cản trở khám bằng mỏ vịt và siêu âm đầu dò âm đạo, khiến ung thư nội mạc tử cung khó được phát hiện [4]. Nếu có ngứa, đau, sẹo co kéo, hẹp âm đạo hoặc khó khám phụ khoa, hãy điều trị bệnh nền đều đặn và báo bác sĩ để lựa chọn phương pháp đánh giá phù hợp.

Tóm lại, phòng ngừa ung thư nội mạc tử cung tập trung vào giảm các nguy cơ có thể thay đổi, quản lý nội tiết an toàn, theo dõi bất thường kinh nguyệt và nhận diện nguy cơ gia đình. Khám định kỳ không thay thế việc đi khám ngay khi có triệu chứng. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ sản phụ khoa để xây dựng kế hoạch phù hợp với tuổi, sức khỏe chuyển hóa, nhu cầu sinh sản và tiền sử gia đình của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Case Report: Immunotherapy-containing fertility-sparing treatment integrated with preimplantation genetic testing resulting in live birth in Lynch syndrome-associated endometrial cancer. PMC
2. Bad Blood: Navigating VTE Risk in Breast, Ovarian, and Endometrial Cancer. PMC
3. Physical activity as a molecular modulator to enhance immunotherapy and drug sensitivity in the endometrial cancer–comorbidity continuum. PMC
4. Hidden endometrial cancer due to vaginal obliteration associated with lichen sclerosus/lichen planus. PMC