Ung thư thực quản sống được bao lâu?

Thời gian sống của người mắc ung thư thực quản rất khác nhau, không thể trả lời chính xác chỉ dựa vào tên bệnh. Tiên lượng phụ thuộc chủ yếu vào giai đoạn ung thư khi phát hiện, khả năng điều trị triệt để, loại mô bệnh học, sức khỏe tổng thể và việc ung thư có tái phát hay không.

Vì sao không có một con số chung cho mọi người bệnh?

Ung thư thực quản là ung thư xuất phát từ ống thực quản, cơ quan đưa thức ăn từ miệng xuống dạ dày. Khi hỏi “sống được bao lâu”, nhiều người mong một mốc thời gian cụ thể. Tuy nhiên, bác sĩ thường cần dựa vào rất nhiều thông tin trước khi có thể ước tính tương đối cho từng cá nhân.

Trước hết là giai đoạn bệnh. Ung thư còn khu trú ở lớp nông của thực quản thường có cơ hội điều trị triệt để tốt hơn ung thư đã lan sâu vào thành thực quản, đến hạch bạch huyết hoặc di căn sang cơ quan khác. Hạch bạch huyết là các “trạm” của hệ miễn dịch, nhưng cũng có thể là nơi tế bào ung thư lan tới.

Một nghiên cứu đa quốc gia tại các nước Bắc Âu về ung thư thực quản và dạ dày giai đoạn rất sớm, thuộc nhóm pT1, cho thấy ngay cả ở nhóm u còn sớm, vẫn có người có di căn hạch khi phẫu thuật. Điều này nhấn mạnh rằng đánh giá độ sâu khối u và hạch rất quan trọng khi lựa chọn điều trị, không nên chỉ nhìn vào kích thước tổn thương trên nội soi [1].

Thứ hai là ung thư có còn khả năng điều trị triệt để hay không. Với bệnh còn khu trú hoặc chỉ lan vùng lân cận, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật, hóa xạ trị trước mổ, hóa xạ trị triệt để hoặc điều trị qua nội soi trong một số tổn thương rất sớm. Khi bệnh đã di căn xa, mục tiêu điều trị thường chuyển nhiều hơn sang kiểm soát ung thư, kéo dài thời gian sống và giảm triệu chứng như nuốt nghẹn, đau, sụt cân.

Thứ ba là đáp ứng với điều trị và nguy cơ tái phát. Có người đáp ứng rất tốt sau hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật; có người bệnh tiến triển nhanh hơn dự kiến. Vì vậy, tiên lượng không phải là “bản án” cố định mà có thể được cập nhật sau mỗi lần đánh giá đáp ứng điều trị.

Những yếu tố bác sĩ dùng để ước tính tiên lượng

Bác sĩ điều trị thường tổng hợp kết quả nội soi, sinh thiết, chụp cắt lớp, siêu âm nội soi, xét nghiệm và đánh giá thể trạng. Các yếu tố quan trọng có thể gồm:

Vị trí và mức độ xâm lấn của khối u. Khối u nằm ở đoạn nào của thực quản, ăn sâu đến đâu, có xâm lấn cấu trúc lân cận hay không đều ảnh hưởng đến khả năng điều trị.

Tình trạng hạch và di căn. Nếu tế bào ung thư đã lan đến hạch hoặc cơ quan xa như gan, phổi, xương, tiên lượng thường thận trọng hơn. Trong báo cáo phẫu thuật tại một trung tâm lớn, hơn một nửa số người bệnh được cắt thực quản có hạch dương tính trên giải phẫu bệnh. Điều này cho thấy việc xét kỹ hạch sau mổ có vai trò lớn trong đánh giá nguy cơ và kế hoạch điều trị tiếp theo [5].

Loại ung thư trên sinh thiết. Hai dạng thường gặp là ung thư biểu mô tế bào vảy và ung thư biểu mô tuyến. Mỗi dạng có đặc điểm dịch tễ, vị trí hay gặp và chiến lược điều trị có thể khác nhau. Tuy nhiên, không nên tự suy luận thời gian sống chỉ từ tên loại mô học.

Khả năng phẫu thuật và chất lượng quá trình điều trị. Phẫu thuật cắt thực quản là một điều trị quan trọng khi ung thư còn có thể cắt bỏ, nhưng đây là phẫu thuật lớn và có nguy cơ biến chứng đáng kể [2]. Các nghiên cứu tổng quan cho thấy việc đạt một quá trình điều trị quanh phẫu thuật thuận lợi, bao gồm cắt u triệt để, ít biến chứng nặng và hồi phục tốt, có liên quan với sống còn tốt hơn sau phẫu thuật [2]. Vì thế, điều trị tại cơ sở có kinh nghiệm và chuẩn bị kỹ trước mổ là điều đáng trao đổi với bác sĩ.

Thể trạng, dinh dưỡng và bệnh đi kèm. Nuốt nghẹn kéo dài có thể khiến người bệnh ăn ít, sụt cân, thiếu nước và suy kiệt. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng chất lượng sống mà còn có thể làm người bệnh khó chịu đựng hóa trị, xạ trị hay phẫu thuật. Đây là thông tin y khoa chung; các nguồn hiện có không đưa ra con số cụ thể về ảnh hưởng của dinh dưỡng lên thời gian sống.

Điều trị có thể thay đổi thời gian sống như thế nào?

Điều trị đúng theo giai đoạn có thể tạo khác biệt lớn. Với tổn thương rất sớm, một số người bệnh có thể được can thiệp qua nội soi hoặc phẫu thuật. Tuy nhiên, quyết định này cần rất thận trọng vì ung thư xâm lấn xuống lớp dưới niêm mạc có thể đã kèm nguy cơ lan tới hạch [1].

Với ung thư tại chỗ, tại vùng, bác sĩ có thể phối hợp hóa trị và xạ trị trước phẫu thuật, hoặc sử dụng hóa xạ trị triệt để tùy vị trí u, loại mô bệnh học, mức độ lan rộng và sức khỏe người bệnh. Sau điều trị, kết quả giải phẫu bệnh, diện cắt phẫu thuật và số hạch có ung thư giúp ước tính nguy cơ tái phát.

Một nghiên cứu ở người bệnh ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản đã điều trị trước mổ và được phẫu thuật cắt triệt để cho thấy tái phát vẫn là vấn đề thường gặp [4]. Vì vậy, sau khi hoàn tất điều trị, tái khám định kỳ không chỉ để “kiểm tra cho yên tâm”, mà nhằm phát hiện sớm dấu hiệu tái phát, xử trí biến chứng và hỗ trợ dinh dưỡng, nuốt, đau hoặc tâm lý.

Các mô hình dự báo hiện nay đang cố gắng cá thể hóa tiên lượng bằng cách kết hợp tuổi, phương pháp điều trị, mức độ lan rộng của bệnh và một số dữ liệu xét nghiệm. Chẳng hạn, nghiên cứu ứng dụng học máy ở người bệnh đã phẫu thuật cho thấy các chỉ dấu có sẵn trước mổ có thể hỗ trợ phân tầng nguy cơ, nhưng đây là công cụ hỗ trợ chứ không thể thay thế đánh giá trực tiếp của bác sĩ [3]. Một mô hình dự báo cũng không thể nói chắc một cá nhân sẽ sống chính xác bao lâu.

Làm gì để có câu trả lời sát với tình trạng của mình?

Người bệnh và gia đình nên xin bác sĩ giải thích rõ giai đoạn hiện tại bằng ngôn ngữ dễ hiểu: u còn khu trú hay đã lan hạch, có di căn xa không, mục tiêu điều trị là chữa khỏi hay kiểm soát lâu dài. Có thể hỏi thêm liệu khối u có thể phẫu thuật được không, cần hóa trị hoặc xạ trị ra sao, và dấu hiệu nào cần đi khám sớm.

Trong quá trình điều trị, cần báo sớm nếu nuốt nghẹn tăng, nôn nhiều, không ăn uống được, sụt cân, đau ngực, khó thở, sốt hoặc mệt kiệt sức. Hỗ trợ dinh dưỡng nên được thực hiện sớm, với thức ăn mềm, dễ nuốt hoặc phương án nuôi dưỡng phù hợp theo tư vấn chuyên môn. Người bệnh cũng nên tránh thuốc lá, rượu bia và không tự dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng khi chưa hỏi bác sĩ vì chúng có thể ảnh hưởng điều trị.

Tóm lại, ung thư thực quản có thể có diễn tiến rất khác giữa từng người. Thay vì cố tìm một con số chung về thời gian sống, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu điều trị để được giải thích tiên lượng dựa trên giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm, đáp ứng điều trị và thể trạng riêng của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Incidence of lymph node metastases in pT1 chemo- and radiotherapy-naïve esophageal and gastric cancer in the Nordic countries: a retrospective multinational cohort analysis. PMC
2. Textbook Outcome After Esophagectomy for Esophageal Cancer: Current Evidence and Future Perspectives. PMC
3. Building an interpretable machine learning prognosis prediction model-based on baseline examinations of patients with esophageal cancer undergoing surgery. PMC
4. Identification of recurrence risk factors and development of personalized follow-up strategies for esophageal squamous cell carcinoma patients after neoadjuvant therapy and surgery: a retrospective cohort study. PMC
5. Clinical characteristics and survival of esophageal cancer patients: annual report of the surgical treatment at Shanghai Chest Hospital, 2018. PMC