Ung thư thận thường di căn tới đâu?

Ung thư thận, đặc biệt là ung thư biểu mô tế bào thận, có thể lan sang nhiều cơ quan khi bệnh tiến triển. Các vị trí thường gặp gồm phổi, hạch bạch huyết, xương, gan, tuyến thượng thận và đôi khi là não; tuy nhiên, mỗi người bệnh có thể có kiểu di căn khác nhau.

Di căn nghĩa là gì và ung thư thận lan đi bằng cách nào?

Di căn là tình trạng tế bào ung thư rời khỏi khối u ban đầu ở thận, đi đến một vị trí khác trong cơ thể rồi phát triển thành tổn thương mới. Đây không phải là một ung thư mới ở cơ quan đó. Ví dụ, tổn thương ở phổi do ung thư thận lan tới vẫn được gọi là ung thư thận di căn phổi, không phải ung thư phổi nguyên phát.

Tế bào ung thư thận thường lan theo hai con đường chính. Thứ nhất là qua máu. Thận là cơ quan có hệ thống mạch máu rất phong phú, vì vậy tế bào ung thư có thể đi vào dòng máu và đến các cơ quan ở xa. Thứ hai là qua hệ bạch huyết, dẫn đến hạch bạch huyết vùng bụng hoặc các vị trí khác bị tổn thương.

Di căn có thể xuất hiện ngay lúc mới phát hiện ung thư thận, nhưng cũng có thể xảy ra sau khi người bệnh đã phẫu thuật cắt thận hoặc điều trị khối u ban đầu một thời gian. Điều này không có nghĩa là cuộc phẫu thuật gây ra di căn. Một số tế bào ung thư rất nhỏ có thể đã tồn tại ở nơi khác nhưng chưa đủ lớn để nhìn thấy trên phim chụp vào thời điểm đầu.

Những cơ quan ung thư thận thường di căn

Phổi

Phổi là một trong những vị trí di căn thường gặp nhất của ung thư thận. Do máu từ nhiều cơ quan quay về tim rồi đi qua phổi, các tế bào ung thư lưu hành trong máu có thể dừng lại và phát triển tại đây.

Nhiều người không có triệu chứng rõ khi các nốt di căn phổi còn nhỏ. Tổn thương đôi khi chỉ được phát hiện trên chụp cắt lớp vi tính ngực trong quá trình theo dõi. Khi có triệu chứng, người bệnh có thể ho kéo dài, khó thở, đau ngực, ho ra máu hoặc mệt hơn khi gắng sức. Tuy vậy, những biểu hiện này cũng có thể do bệnh hô hấp khác, nên cần được bác sĩ đánh giá chứ không nên tự kết luận.

Hạch bạch huyết

Hạch bạch huyết là các cấu trúc nhỏ thuộc hệ miễn dịch, phân bố ở nhiều vùng cơ thể. Ung thư thận có thể lan đến các hạch gần thận, quanh các mạch máu lớn trong bụng, hoặc hạch ở vùng ngực và những nơi xa hơn.

Hạch di căn thường không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Nếu hạch trong ổ bụng to lên, chúng có thể chèn ép các cấu trúc xung quanh và gây đau bụng, đau lưng, phù chân hoặc cảm giác đầy bụng. Bác sĩ thường nhận biết hạch nghi ngờ trên chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ. Không phải mọi hạch to đều là ung thư, vì hạch cũng có thể to do viêm hoặc nhiễm trùng.

Xương

Xương cũng là vị trí quan trọng cần lưu ý vì di căn xương có thể gây đau và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt. Đau xương thường khu trú, dai dẳng, tăng dần, có thể rõ hơn về đêm hoặc khi vận động. Các xương hay chịu lực như cột sống, xương chậu, xương đùi có thể bị ảnh hưởng, nhưng tổn thương có thể xảy ra ở nhiều xương khác.

Khi xương bị phá hủy bởi tế bào ung thư, nguy cơ gãy xương sau một va chạm nhẹ có thể tăng. Nếu tổn thương ở cột sống chèn ép tủy sống, người bệnh có thể đau lưng dữ dội, tê yếu chân, khó đi lại, bí tiểu hoặc mất kiểm soát đại tiện. Đây là tình huống cần đi khám cấp cứu ngay vì can thiệp sớm có thể giúp bảo vệ chức năng thần kinh.

Gan và tuyến thượng thận

Gan là một cơ quan ung thư thận có thể di căn tới. Tổn thương gan đôi khi không gây dấu hiệu ở giai đoạn đầu. Khi bệnh ảnh hưởng nhiều hơn, người bệnh có thể mệt, chán ăn, sụt cân, khó chịu vùng bụng bên phải, vàng da hoặc ngứa. Tuy nhiên, các triệu chứng này không đặc hiệu và cần xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh để xác định nguyên nhân.

Tuyến thượng thận nằm ở phía trên mỗi quả thận. Ung thư thận có thể lan trực tiếp sang tuyến thượng thận gần đó hoặc xuất hiện tổn thương tại tuyến thượng thận bên đối diện. Phần lớn trường hợp không có triệu chứng đặc trưng, thường được phát hiện qua phim chụp. Bác sĩ cần phân biệt tổn thương này với u lành tuyến thượng thận, vốn cũng khá thường gặp trong cộng đồng.

Não và các vị trí ít gặp hơn

Não là vị trí ít gặp hơn phổi, hạch hoặc xương, nhưng cần được chú ý vì triệu chứng có thể nghiêm trọng. Đau đầu mới xuất hiện hoặc thay đổi rõ rệt, nôn, co giật, yếu liệt một bên cơ thể, rối loạn nói, nhìn mờ, mất thăng bằng hay thay đổi ý thức đều cần được đánh giá sớm. Các triệu chứng thần kinh xuất hiện đột ngột cần được xem là tình huống khẩn cấp.

Trong một số trường hợp, ung thư thận còn có thể di căn đến da, tụy, ruột, tuyến giáp, cơ hoặc cơ quan khác. Những vị trí này thường ít gặp hơn. Có người chỉ có một vài ổ di căn, trong khi người khác có thể có tổn thương ở nhiều cơ quan. Vì vậy, không thể dự đoán chính xác vị trí di căn chỉ dựa vào triệu chứng hoặc loại ung thư thận.

Bác sĩ tìm di căn bằng cách nào?

Việc đánh giá di căn thường kết hợp khám lâm sàng, xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh. Chụp cắt lớp vi tính ngực, bụng và vùng chậu thường giúp khảo sát phổi, hạch, gan, tuyến thượng thận, thận còn lại và nhiều vị trí trong ổ bụng. Cộng hưởng từ có thể hữu ích khi cần đánh giá não, cột sống hoặc những vùng cần quan sát chi tiết hơn.

Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định khảo sát xương hoặc các xét nghiệm chuyên biệt khác. Không phải ai cũng cần chụp toàn bộ các cơ quan ở mọi lần tái khám. Kế hoạch theo dõi được điều chỉnh dựa trên giai đoạn bệnh, loại mô bệnh học, điều trị đã dùng, triệu chứng hiện tại và kết quả các lần kiểm tra trước.

Điều quan trọng là một tổn thương nhìn thấy trên phim chưa chắc đã là di căn. Bác sĩ có thể so sánh với phim cũ, theo dõi theo thời gian, làm thêm xét nghiệm hoặc sinh thiết trong một số tình huống để xác định bản chất tổn thương.

Khi ung thư thận đã di căn, điều trị và theo dõi ra sao?

Ung thư thận di căn hiện có nhiều lựa chọn điều trị toàn thân hơn trước, gồm thuốc miễn dịch giúp hệ miễn dịch nhận diện tế bào ung thư và thuốc nhắm trúng đích tác động vào các đường phát triển của khối u. Các nghiên cứu về ung thư biểu mô tế bào thận di căn cho thấy điều trị phối hợp thuốc miễn dịch và thuốc ức chế kinase là một hướng điều trị hàng đầu; tuy vậy, đáp ứng hoàn toàn vẫn chỉ xảy ra ở một phần người bệnh [1]. Ở những nơi khả năng tiếp cận thuốc miễn dịch còn hạn chế, thuốc nhắm trúng đích vẫn có thể được sử dụng trong thực hành điều trị [2].

Ngoài điều trị toàn thân, một số người có thể được phẫu thuật, xạ trị hoặc thủ thuật can thiệp vào ổ di căn. Ví dụ, xạ trị thường được cân nhắc để giảm đau xương, xử trí tổn thương cột sống hoặc kiểm soát tổn thương não. Quyết định phụ thuộc vào số lượng ổ di căn, vị trí, tốc độ tiến triển, chức năng thận, thể trạng và mục tiêu của người bệnh.

Bạn nên báo sớm cho bác sĩ nếu có đau xương mới hoặc tăng nhanh, khó thở, ho ra máu, đau đầu kèm triệu chứng thần kinh, yếu chân, hoặc thay đổi tiểu tiện và đại tiện. Đây là thông tin chung; triệu chứng không luôn đồng nghĩa ung thư đã di căn, nhưng kiểm tra sớm giúp tránh bỏ sót vấn đề cần can thiệp.

Mỗi trường hợp ung thư thận là khác nhau. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu hoặc bác sĩ điều trị để hiểu rõ nguy cơ di căn, lịch chụp theo dõi phù hợp và lựa chọn điều trị phù hợp nhất với tình trạng của bạn.

Nguồn tham khảo

1. 9 CD8+ T Cells and Clinical Outcomes from the CYTO Reductive Surgery in Kidney Cancer Plus Immunotherapy and Targeted Kinase Inhibition (Cyto-KIK) Trial. PMC
2. Reduced-Dose Pazopanib as First-Line Therapy in Metastatic Renal Cell Carcinoma: Real-World Outcomes and Subsequent Treatment Patterns from a Resource-Constrained Setting in South India. PMC