Dấu hiệu ung thư gan giai đoạn đầu là gì?

Ung thư gan giai đoạn đầu thường chưa gây ra dấu hiệu rõ ràng, vì vậy nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đi khám hoặc siêu âm định kỳ. Một số biểu hiện như mệt mỏi, ăn kém, đầy tức vùng bụng trên bên phải có thể xuất hiện, nhưng không đặc hiệu và cũng gặp trong nhiều bệnh gan khác. Người có viêm gan virus, xơ gan hoặc các yếu tố nguy cơ nên được theo dõi chủ động thay vì chờ có triệu chứng.

Vì sao ung thư gan giai đoạn đầu thường khó nhận biết?

Gan có khả năng dự trữ và bù trừ khá tốt. Khi một vùng nhỏ trong gan xuất hiện khối u, phần gan còn lại vẫn có thể tiếp tục thực hiện chức năng tương đối bình thường. Vì vậy, người bệnh có thể không đau, không vàng da và sinh hoạt gần như bình thường.

Các triệu chứng ban đầu, nếu có, thường kín đáo và dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa, căng thẳng hoặc bệnh gan mạn tính. Không phải ai có những biểu hiện này cũng bị ung thư gan. Ngược lại, không có triệu chứng cũng không đủ để loại trừ bệnh.

Một số dấu hiệu có thể gặp gồm:

1. Mệt mỏi kéo dài, giảm sức làm việc hoặc cảm giác uể oải không giải thích được.

2. Ăn kém, nhanh no, buồn nôn hoặc sụt cân không chủ ý.

3. Cảm giác nặng, tức hoặc đau âm ỉ ở vùng bụng phía trên bên phải, gần vị trí của gan.

4. Cảm giác chướng bụng hoặc thấy bụng to dần. Biểu hiện này có thể liên quan đến khối u, gan to hoặc dịch trong ổ bụng.

5. Sờ thấy vùng bụng trên bên phải căng hoặc có khối bất thường. Tuy nhiên, không nên tự ấn bụng để tìm khối u vì khối u nhỏ thường không sờ thấy.

Những biểu hiện trên chỉ là dấu hiệu gợi ý. Chúng không thể dùng để tự chẩn đoán ung thư gan.

Những dấu hiệu đáng lo hơn

Khi bệnh tiến triển hơn, người bệnh có thể xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu, ngứa nhiều, bụng trướng nhanh, phù chân hoặc dễ bầm tím. Một số người có thể sốt kéo dài, đau bụng tăng dần hoặc đau lan lên vai phải.

Vàng da thường liên quan đến tình trạng bilirubin tăng hoặc dòng chảy của mật bị ảnh hưởng. Cổ trướng, tức tích tụ dịch trong ổ bụng, có thể gặp ở bệnh gan mạn tính hoặc ung thư gan tiến triển. Những triệu chứng này không chỉ do ung thư gan gây ra mà còn có thể xuất hiện trong viêm gan nặng, xơ gan, tắc mật hoặc bệnh lý khác.

Bạn nên đi khám sớm nếu có một trong các tình trạng sau:

1. Sụt cân không chủ ý, ăn uống kém kéo dài hoặc mệt mỏi tăng dần.

2. Đau hoặc tức vùng bụng trên bên phải kéo dài, đặc biệt khi đi kèm gan to hoặc bụng to lên.

3. Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc ngứa toàn thân mới xuất hiện.

4. Nôn ói kéo dài, đi ngoài phân đen, nôn ra máu, lơ mơ hoặc bụng trướng nhanh. Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp.

Ai có nguy cơ cao và nên kiểm tra định kỳ?

Nguy cơ ung thư gan tăng ở người mắc viêm gan B, viêm gan C, viêm gan D, xơ gan do bất kỳ nguyên nhân nào, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa hoặc sử dụng rượu kéo dài. Một tổng quan và phân tích gộp gồm 126 nghiên cứu với hơn 86 triệu người cho thấy viêm gan virus, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan chuyển hóa và rượu đều có mối liên quan với nguy cơ ung thư gan [2]. Điều này không có nghĩa mọi người mắc các bệnh trên đều sẽ bị ung thư, nhưng cho thấy cần theo dõi y tế phù hợp.

Người có viêm gan B hoặc C có thể vẫn không có triệu chứng trong thời gian dài. Vì vậy, nếu bạn từng được chẩn đoán viêm gan virus, có xơ gan, tiền sử gia đình mắc ung thư gan hoặc có bệnh gan mạn tính, hãy hỏi bác sĩ về lịch siêu âm và xét nghiệm theo dõi. Lịch kiểm tra cụ thể phụ thuộc nguyên nhân bệnh, mức độ xơ hóa gan, tuổi, giới tính và các yếu tố nguy cơ khác.

Việc theo dõi định kỳ quan trọng hơn việc chờ đến khi đau hoặc vàng da. Trong nhiều trường hợp, phát hiện tổn thương khi còn nhỏ giúp bác sĩ có thêm lựa chọn điều trị. Tuy vậy, siêu âm hoặc xét nghiệm không phải lúc nào cũng cho kết quả giống nhau ở mọi người, nhất là khi gan bị xơ hoặc có nhiều tổn thương lành tính.

Phát hiện sớm bằng cách nào?

Bác sĩ thường bắt đầu bằng hỏi bệnh, khám lâm sàng và xem lại tiền sử viêm gan, xơ gan, rượu bia, bệnh chuyển hóa. Các xét nghiệm máu có thể đánh giá chức năng gan và một số chất chỉ điểm u như AFP. Tuy nhiên, chỉ số AFP (alpha fetoprotein) không phải xét nghiệm khẳng định hoặc loại trừ ung thư gan trong mọi trường hợp.

Siêu âm bụng thường được sử dụng để phát hiện nốt bất thường trong gan. Nếu có tổn thương nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) có thuốc tương phản để đánh giá vị trí, kích thước và đặc điểm của tổn thương. Một số trường hợp cần sinh thiết, tức lấy một mẫu mô nhỏ để kiểm tra dưới kính hiển vi. Việc lựa chọn xét nghiệm phụ thuộc vào hình ảnh học và tình trạng cụ thể của từng người.

Nguồn nghiên cứu về chụp cộng hưởng từ tăng phân cực cho thấy kỹ thuật này có tiềm năng cung cấp thông tin chuyển hóa của nốt gan và hỗ trợ nghiên cứu phát hiện, phân loại ung thư gan [1]. Tuy nhiên, đây là công nghệ đang được đánh giá trong các nghiên cứu chuyên biệt, không nên xem là phương pháp kiểm tra thường quy thay thế siêu âm, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ thông thường.

Bạn nên làm gì khi nghi ngờ?

Không nên tự mua thuốc bổ gan, thuốc nam hoặc thực phẩm chức năng để điều trị khi chưa có chẩn đoán. Một số sản phẩm có thể gây tổn thương gan hoặc làm trì hoãn việc khám bệnh. Bạn cũng không nên chỉ dựa vào triệu chứng, vì ung thư gan giai đoạn đầu thường không có biểu hiện đặc trưng.

Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, hãy đặt lịch khám chuyên khoa gan mật hoặc ung bướu. Mang theo các kết quả xét nghiệm, siêu âm trước đây và danh sách thuốc đang dùng sẽ giúp bác sĩ đánh giá đầy đủ hơn. Mỗi trường hợp khác nhau, nên kết quả xét nghiệm của người này không thể dùng để kết luận cho người khác. Bạn cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để được xác định nguy cơ, chọn xét nghiệm phù hợp và giải thích chính xác kết quả.

Nguồn tham khảo

1. Hyperpolarized MRI in Oncology—A Review of Clinical Studies and Evaluation of Preclinical Liver Studies. PMC
2. Risk of Liver Cancer From Major Causes Compared to Smoking and Lung Cancer: A Systematic Review and Meta‐Analysis. PMC