Temozolomide (Temodal)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Temozolomide là thuốc hóa trị dạng viên nang uống, dùng chủ yếu cho u não ác tính ở người lớn. Biệt dược gốc là Temodal (tại Hoa Kỳ mang tên Temodar). [1]

Thuốc thuộc nhóm alkyl hóa: temozolomide gắn thêm một nhóm hóa học nhỏ (nhóm methyl) vào ADN của tế bào, làm hỏng ADN và khiến tế bào ung thư ngừng phát triển hoặc chết. [2] [3] Một điểm đặc biệt là temozolomide đi qua được hàng rào máu não, nên có thể tác động lên khối u trong não khi dùng đường uống.

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, temozolomide được dùng cho người lớn mắc: [1] [3]

• U nguyên bào thần kinh đệm (glioblastoma) mới chẩn đoán: dùng đồng thời với xạ trị, sau đó dùng đơn độc để duy trì.
• U tế bào hình sao độ ác tính cao (anaplastic astrocytoma): điều trị bổ trợ ở người mới chẩn đoán, hoặc khi bệnh không đáp ứng với điều trị trước đó.

Thuốc cũng đang được nghiên cứu cho các loại ung thư khác. [1] Lịch uống khác nhau tùy giai đoạn: trong thời gian xạ trị, thuốc được uống mỗi ngày; giai đoạn duy trì thường uống liên tiếp vài ngày rồi nghỉ, lặp lại theo chu kỳ. [2] Bác sĩ sẽ đưa lịch cụ thể.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên đa trung tâm trên 573 người bệnh u nguyên bào thần kinh đệm mới chẩn đoán, người bệnh được chia xạ trị đơn thuần hoặc xạ trị kèm temozolomide rồi duy trì temozolomide 6 chu kỳ. Nhóm có temozolomide sống lâu hơn rõ rệt: thời gian sống toàn bộ trung vị 14,6 tháng so với 12,1 tháng ở nhóm chỉ xạ trị, giảm khoảng 37% nguy cơ tử vong. [3]

Đây là cơ sở để phác đồ xạ trị phối hợp temozolomide trở thành điều trị chuẩn sau phẫu thuật cho u nguyên bào thần kinh đệm. Hiệu quả ở từng người phụ thuộc vào đặc điểm sinh học của khối u, mức độ phẫu thuật cắt bỏ và thể trạng.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp (từ 20% trở lên) gồm: rụng tóc, mệt mỏi, buồn nôn, nôn, đau đầu, táo bón, chán ăn và co giật. [3] Buồn nôn thường có thể phòng bằng thuốc chống nôn uống trước. Co giật thường liên quan đến chính khối u não.

Các nguy cơ nghiêm trọng theo nhãn thuốc: [3]

• Ức chế tủy xương: giảm bạch cầu, tiểu cầu; người cao tuổi và phụ nữ có nguy cơ cao hơn.
• Tổn thương gan nặng, đã có trường hợp tử vong.
• Viêm phổi do nấm Pneumocystis: do giảm tế bào lympho, nhất là khi dùng kèm corticoid. Trong giai đoạn uống thuốc đồng thời với xạ trị, người bệnh thường được dùng thuốc phòng ngừa.
• Hội chứng rối loạn sinh tủy và ung thư thứ phát, bao gồm bệnh bạch cầu dòng tủy.

Cần báo bác sĩ ngay nếu: [2] [3]

• Sốt, ớn lạnh, đau họng, dấu hiệu nhiễm trùng.
• Chảy máu, bầm tím bất thường, chấm xuất huyết dưới da.
• Ho, khó thở, sốt: có thể là viêm phổi.
• Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau bụng bên phải.
• Co giật mới hoặc nặng hơn, yếu nửa người, lú lẫn.
• Nôn nhiều không uống được thuốc.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Công thức máu (bạch cầu trung tính, tiểu cầu) trước mỗi chu kỳ và trong khi điều trị. [3]
• Chức năng gan: trước khi bắt đầu, giữa chu kỳ đầu, trước mỗi chu kỳ tiếp theo và khoảng 2 đến 4 tuần sau liều cuối. [3]
• Tế bào lympho, đặc biệt ở người dùng corticoid để giảm phù não. [3]
• Chụp cộng hưởng từ não định kỳ để đánh giá khối u.

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Cách uống: uống lúc đói với một cốc nước, vào cùng giờ mỗi ngày, thường là buổi tối trước khi ngủ để giảm buồn nôn. Nuốt nguyên viên, không mở, nhai hay hòa tan viên nang. [2]
• Viên nang bị vỡ: tránh hít hoặc để bột thuốc dính vào da, niêm mạc; nếu dính phải rửa ngay với nước. [3]
• Nôn sau khi uống: không uống bù, trừ khi bác sĩ dặn khác. [2]
• Valproate (thuốc chống động kinh) có thể làm giảm nhẹ khả năng thải temozolomide; báo bác sĩ mọi thuốc chống động kinh đang dùng.
• Mang thai và tránh thai: thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Phụ nữ cần tránh thai hiệu quả; nam giới có bạn tình đang mang thai hoặc có khả năng mang thai cần dùng bao cao su. [3]
• Kiểm tra số lượng viên: temozolomide có nhiều hàm lượng viên khác nhau; nhầm lẫn có thể gây quá liều. Luôn đối chiếu với đơn thuốc.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Khối u của tôi thuộc loại nào, có đặc điểm sinh học (như tình trạng methyl hóa gen MGMT) ảnh hưởng đến hiệu quả temozolomide không?
• Lịch uống thuốc trong và sau xạ trị của tôi cụ thể thế nào?
• Tôi có cần uống thuốc phòng viêm phổi do nấm không, và uống bao lâu?
• Tôi nên uống thuốc chống nôn lúc nào?
• Tôi cần xét nghiệm máu và gan vào những ngày nào?
• Tôi có được lái xe khi đang điều trị không?
• Chi phí thuốc và bảo hiểm y tế chi trả thế nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Temozolomide
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Temozolomide
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Temozolomide Capsule [Opko Pharmaceuticals, Llc]