Tegafur, gimeracil và oteracil (TS-One)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Tegafur, gimeracil và oteracil (thường gọi tắt là S-1) là thuốc hóa trị dạng viên nang uống, phối hợp sẵn ba hoạt chất trong một viên. Thuốc được hãng Taiho (Nhật Bản) phát triển với tên TS-One; tại châu Âu thuốc lưu hành với tên Teysuno. Thuốc thuộc nhóm fluoropyrimidine, cùng nhóm với 5-fluorouracil (5-FU) và capecitabine. [1]

Vai trò của từng thành phần: [1]

• Tegafur là hoạt chất chính, được cơ thể chuyển thành 5-fluorouracil, và được chuyển nhiều hơn trong tế bào u so với mô lành. 5-fluorouracil có cấu trúc giống pyrimidine, một thành phần của vật chất di truyền, nên chen vào quá trình tạo ADN mới, làm tế bào ung thư ngừng phát triển và chết.
• Gimeracil ngăn sự phân hủy 5-fluorouracil, giúp tegafur có hiệu quả ở mức liều thấp hơn.
• Oteracil làm giảm hoạt động của 5-fluorouracil ở niêm mạc ruột lành, nhờ đó giảm tác dụng phụ trên đường tiêu hóa.

Dùng cho ai

Theo Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA), thuốc được phê duyệt tại Liên minh châu Âu cho người lớn mắc: [1]

• Ung thư dạ dày giai đoạn tiến xa, dùng phối hợp với cisplatin.
• Ung thư đại trực tràng di căn ở người không thể tiếp tục dùng các thuốc fluoropyrimidine khác (như 5-fluorouracil, capecitabine) do tác dụng phụ không chấp nhận được. Có thể dùng đơn độc hoặc phối hợp với oxaliplatin hoặc irinotecan, có hoặc không kèm bevacizumab.

Tại Nhật Bản và nhiều nước châu Á, S-1 còn được dùng rộng rãi hơn, ví dụ trong điều trị bổ trợ ung thư dạ dày sau phẫu thuật và trong ung thư tụy, theo hướng dẫn điều trị của từng nước. Thuốc không được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt. Việc dùng thuốc cho trường hợp cụ thể do bác sĩ ung bướu quyết định.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Ung thư dạ dày: trong một nghiên cứu chính trên 1.053 người lớn bị ung thư dạ dày tiến xa, S-1 dạng uống được so sánh với 5-fluorouracil truyền tĩnh mạch, cả hai đều phối hợp với cisplatin. S-1 hiệu quả tương đương: thời gian sống trung bình 8,6 tháng so với 7,9 tháng. Ưu điểm là người bệnh uống thuốc tại nhà thay vì phải truyền kéo dài. [1]

Ung thư đại trực tràng: phân tích các nghiên cứu hồi cứu và y văn trên hơn 2.000 người bệnh cho thấy phác đồ có S-1 cho thời gian sống không bệnh tiến triển và thời gian sống toàn bộ tương đương với các phác đồ fluoropyrimidine khác, ở người không dung nạp các thuốc đó. [1]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Khi dùng cùng cisplatin cho ung thư dạ dày, tác dụng phụ nặng thường gặp nhất (có thể gặp ở hơn 1 trên 10 người) là giảm bạch cầu trung tính, thiếu máu và mệt mỏi. Ở người bệnh ung thư đại trực tràng, tác dụng phụ tương tự. [1]

Như các thuốc cùng nhóm fluoropyrimidine, người dùng cũng có thể gặp buồn nôn, tiêu chảy, loét miệng, chán ăn, sạm da, đỏ và bong da lòng bàn tay, bàn chân.

Cần báo bác sĩ ngay nếu:

• Sốt, ớn lạnh, đau họng hoặc dấu hiệu nhiễm trùng khác.
• Tiêu chảy nhiều lần trong ngày, nôn nhiều, không ăn uống được.
• Loét miệng đau đến mức không ăn được.
• Chảy máu, bầm tím bất thường.
• Mệt lả, khó thở, tim đập nhanh.

Khi có các dấu hiệu nặng, thường cần tạm ngừng thuốc ngay và liên hệ bác sĩ trước khi uống tiếp.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Xét nghiệm hoạt động của men dihydropyrimidine dehydrogenase (DPD) được khuyến cáo trước khi bắt đầu. Men này phân hủy 5-fluorouracil; người thiếu men hoàn toàn không được dùng thuốc, người thiếu một phần có thể cần liều khởi đầu thấp hơn. [1]
• Công thức máu trước mỗi chu kỳ và trong quá trình điều trị.
• Chức năng thận: cần điều chỉnh liều ở người bệnh thận; không dùng cho người suy thận nặng phải chạy thận. [1]
• Chức năng gan và tình trạng tiêu hóa mỗi lần tái khám.

Tương tác và lưu ý khi dùng

Theo EMA, không dùng thuốc trong các trường hợp: [1]

• Đang dùng một thuốc fluoropyrimidine khác (như capecitabine, 5-fluorouracil), hoặc từng có phản ứng nặng, bất thường với thuốc nhóm này.
• Đã biết không có hoạt động men dihydropyrimidine dehydrogenase, hoặc trong 4 tuần trước đó đã dùng thuốc ức chế men này (ví dụ brivudine, một thuốc kháng virus).
• Đang mang thai hoặc cho con bú.
• Giảm nặng bạch cầu, bạch cầu trung tính hoặc tiểu cầu.
• Suy thận nặng phải chạy thận.
• Có chống chỉ định với thuốc phối hợp (cisplatin, oxaliplatin, irinotecan, bevacizumab).

Lưu ý khác:

• Cách uống: uống cách bữa ăn ít nhất 1 giờ (trước hoặc sau), theo chu kỳ có ngày uống và ngày nghỉ do bác sĩ quy định. [1]
• Thuốc chống đông warfarin, thuốc chống động kinh phenytoin: các thuốc nhóm fluoropyrimidine có thể làm thay đổi tác dụng của các thuốc này; báo bác sĩ nếu đang dùng.
• Tránh thai hiệu quả trong thời gian điều trị.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi đã được xét nghiệm men dihydropyrimidine dehydrogenase chưa, kết quả thế nào?
• S-1 được dùng trong phác đồ nào cho tôi, phối hợp với thuốc gì?
• Lịch uống thuốc và ngày nghỉ của tôi cụ thể thế nào?
• Nếu tôi bị tiêu chảy hoặc loét miệng, khi nào phải ngừng thuốc và gọi bác sĩ?
• Tôi có bệnh thận, có cần điều chỉnh gì không?
• Thuốc này khác gì so với capecitabine hay 5-fluorouracil truyền?
• Chi phí thuốc và bảo hiểm y tế chi trả thế nào?

Nguồn tham khảo

1. Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA): Teysuno (tegafur, gimeracil, oteracil)