Daunorubicin (Cerubidine)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Daunorubicin là một thuốc hoá trị dùng đường truyền tĩnh mạch. Biệt dược gốc từng được lưu hành là Cerubidine; hiện nay thuốc chủ yếu có dưới dạng chế phẩm daunorubicin hydrochloride của nhiều hãng. [1] [2] Thuốc thuộc nhóm anthracycline, một nhóm kháng sinh chống ung thư có nguồn gốc từ vi khuẩn, cùng nhóm với doxorubicin, idarubicin và epirubicin. [3]

Daunorubicin chen vào giữa các sợi ADN (vật liệu di truyền) và cản trở một men cần thiết để tháo xoắn và nhân đôi ADN. Kết quả là tế bào ung thư không sao chép được vật liệu di truyền và bị chết. [3] [2] Vì tác động mạnh lên các tế bào phân chia nhanh, thuốc đặc biệt hiệu quả trong bệnh bạch cầu cấp, nơi tế bào ác tính tăng sinh rất nhanh trong tủy xương.

Cần phân biệt daunorubicin thông thường với dạng liposome phối hợp sẵn daunorubicin và cytarabine (biệt dược Vyxeos). Đây là một chế phẩm khác, có chỉ định riêng cho một số thể bệnh bạch cầu cấp dòng tủy, và không thay thế trực tiếp cho daunorubicin thông thường. Bài này nói về daunorubicin thông thường.

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ và nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, daunorubicin được dùng phối hợp với các thuốc chống ung thư khác trong giai đoạn điều trị tấn công (điều trị cảm ứng lui bệnh) cho: [1] [2]

• Bệnh bạch cầu cấp dòng tủy (AML) ở người lớn, gồm các thể dòng tủy, dòng mono và dòng hồng cầu. [1] [2]
• Bệnh bạch cầu cấp dòng lympho (ALL) ở người lớn và trẻ em. [1] [2]

Trong thực hành, daunorubicin phối hợp với cytarabine là phác đồ tấn công kinh điển cho bệnh bạch cầu cấp dòng tủy ở người bệnh đủ sức khỏe để điều trị mạnh. Với bệnh bạch cầu cấp dòng lympho, daunorubicin nằm trong các phác đồ nhiều thuốc cùng vincristine, corticoid và asparaginase. Bác sĩ đôi khi dùng daunorubicin cho các bệnh khác theo đánh giá riêng. [3]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Daunorubicin là một trong những thuốc nền tảng giúp bệnh bạch cầu cấp trở thành bệnh có thể đạt lui bệnh hoàn toàn. Trong các phác đồ phối hợp, phần lớn người bệnh trẻ tuổi bị bệnh bạch cầu cấp dòng tủy đạt lui bệnh hoàn toàn sau giai đoạn tấn công; ở bệnh bạch cầu cấp dòng lympho, tỷ lệ lui bệnh còn cao hơn, đặc biệt ở trẻ em. [2]

Lui bệnh sau giai đoạn tấn công chưa có nghĩa là khỏi bệnh. Sau đó người bệnh cần tiếp tục các giai đoạn điều trị củng cố, duy trì hoặc ghép tế bào gốc tùy nhóm nguy cơ. Kết quả lâu dài phụ thuộc nhiều vào tuổi, thể trạng và các đặc điểm di truyền của tế bào bệnh.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Các tác dụng phụ thường gặp gồm buồn nôn, nôn, loét miệng, tiêu chảy, đau bụng, rụng tóc (thường mọc lại sau điều trị), và ức chế tủy xương nặng dẫn đến giảm bạch cầu, tiểu cầu và hồng cầu. [3] [2] Nước tiểu có thể có màu đỏ trong một đến hai ngày sau truyền; đây là màu của thuốc, không phải máu, và không đáng lo. [3]

Những rủi ro quan trọng cần biết:

• Tổn thương tim: daunorubicin có thể gây suy tim nặng, đôi khi tử vong, trong khi điều trị hoặc nhiều tháng đến nhiều năm sau. Nguy cơ tăng theo tổng lượng thuốc đã nhận trong đời, và cao hơn ở người đã xạ trị vùng ngực, đã dùng anthracycline khác, trẻ em và người cao tuổi. [3] [2]
• Hoại tử mô tại chỗ: thuốc phải được truyền vào tĩnh mạch đang chảy tốt; nếu thoát ra ngoài mạch máu sẽ gây tổn thương mô nặng. Thuốc tuyệt đối không được tiêm bắp hay tiêm dưới da. [2]
• Ung thư thứ phát: có thể xuất hiện một bệnh bạch cầu khác nhiều năm sau điều trị. [2]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Sốt, rét run, đau họng hoặc dấu hiệu nhiễm trùng; chảy máu hoặc bầm tím bất thường. [3]
• Khó thở, phù chân, tăng cân nhanh, tim đập nhanh hoặc không đều. [3]
• Đau, rát, sưng đỏ tại chỗ truyền trong hoặc sau khi truyền. [3] [2]
• Loét miệng nặng, không ăn uống được; nôn hoặc tiêu chảy nhiều. [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Daunorubicin chỉ được dùng tại bệnh viện, dưới sự giám sát của bác sĩ có kinh nghiệm điều trị bệnh bạch cầu. [3] Trước và trong quá trình điều trị, bác sĩ đánh giá chức năng tim bằng siêu âm tim hoặc chụp xạ hình tim, làm điện tâm đồ, và theo dõi tổng lượng thuốc đã dùng. [2] Công thức máu được xét nghiệm thường xuyên; chức năng gan và thận được kiểm tra vì liều cần giảm khi các cơ quan này suy yếu. [2]

Trong giai đoạn tấn công, người bệnh thường nằm viện, được truyền máu, dùng kháng sinh phòng hoặc điều trị nhiễm trùng, và được phòng hội chứng ly giải khối u (uống, truyền đủ nước, thuốc hạ acid uric). [2] Sau khi kết thúc điều trị, người từng dùng anthracycline nên được kiểm tra tim định kỳ lâu dài.

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Dùng cùng hoặc sau các thuốc khác có độc tính trên tim (như các anthracycline khác, trastuzumab) hoặc xạ trị vùng ngực làm tăng nguy cơ tổn thương tim. [2]
• Các thuốc độc với gan có thể làm giảm đào thải daunorubicin và tăng độc tính. [2]
• Hãy báo bác sĩ mọi thuốc, vitamin, thảo dược đang dùng; báo nếu có bệnh tim, bệnh gan, thận, từng xạ trị hoặc từng dùng doxorubicin, idarubicin. [3]
• Thuốc có thể gây hại cho thai nhi; cả nam và nữ cần tránh thai hiệu quả trong và sau điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Không cho con bú. Thuốc có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản. [3] [2]
• Không tiêm vắc xin sống trong thời gian điều trị khi chưa hỏi bác sĩ. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Daunorubicin được phối hợp với những thuốc nào trong phác đồ của tôi, và giai đoạn tấn công kéo dài bao lâu?
• Tôi có cần làm siêu âm tim trước điều trị, và sau này có cần kiểm tra tim định kỳ không?
• Trong giai đoạn bạch cầu thấp, tôi và gia đình cần lưu ý gì để phòng nhiễm trùng?
• Sau khi đạt lui bệnh, các bước điều trị tiếp theo của tôi là gì, có cần ghép tế bào gốc không?
• Tôi có thuộc nhóm phù hợp với dạng liposome phối hợp daunorubicin và cytarabine không?
• Nếu muốn có con sau này, tôi có nên trữ tinh trùng hoặc trứng trước điều trị không?
• Chi phí toàn đợt điều trị ước tính bao nhiêu và bảo hiểm y tế chi trả thế nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Daunorubicin
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Daunorubicin Hydrochloride Injection [Hikma Pharmaceuticals USA Inc.]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Daunorubicin