Axicabtagene ciloleucel (Yescarta)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Axicabtagene ciloleucel (biệt dược Yescarta, hãng Kite Pharma thuộc Gilead) là một liệu pháp tế bào T mang thụ thể kháng nguyên dạng khảm (CAR T). Đây không phải thuốc sản xuất hàng loạt, mà được làm riêng cho từng người bệnh từ chính tế bào máu của họ. [1] [2] [3]

Quy trình gồm các bước chính: [2] [3]

• Thu tế bào: bác sĩ lấy bạch cầu của người bệnh bằng thủ thuật gạn tách bạch cầu.
• Chỉnh sửa gen tại nhà máy: tế bào lympho T được gắn thêm một thụ thể nhân tạo giúp chúng nhận ra protein CD19, một dấu ấn có trên bề mặt hầu hết tế bào lympho B, kể cả tế bào u lympho B. Trong nghiên cứu, thời gian từ khi lấy tế bào đến khi truyền trung vị khoảng 3 đến 4 tuần.
• Hoá trị làm giảm lympho: vài ngày trước khi truyền, người bệnh được dùng hoá trị làm giảm tế bào lympho để "dọn chỗ" cho tế bào CAR T phát triển.
• Truyền một lần duy nhất: tế bào CAR T được truyền vào tĩnh mạch, sau đó nhân lên trong cơ thể, tìm và tiêu diệt tế bào mang CD19.

Vì được làm từ tế bào của chính người bệnh, sản phẩm chỉ được truyền cho đúng người đó. Người bệnh cần đến đúng lịch hẹn lấy tế bào và lịch truyền. [2]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, Yescarta dùng cho người trưởng thành bị: [1] [3]

• U lympho tế bào B lớn kháng với điều trị bước đầu (hoá trị kết hợp miễn dịch), hoặc tái phát trong vòng 12 tháng sau điều trị bước đầu.
• U lympho tế bào B lớn tái phát hoặc kháng trị sau từ hai dòng điều trị toàn thân trở lên, bao gồm u lympho tế bào B lớn lan toả, u lympho tế bào B lớn nguyên phát trung thất, u lympho tế bào B độ ác tính cao, và u lympho tế bào B lớn chuyển dạng từ u lympho thể nang.
• U lympho thể nang tái phát hoặc kháng trị sau từ hai dòng điều trị toàn thân trở lên. Chỉ định này được phê duyệt nhanh dựa trên tỷ lệ đáp ứng và cần thêm thử nghiệm xác nhận lợi ích lâm sàng.

Người bệnh có nhiễm trùng đang hoạt động hoặc bệnh viêm đang hoạt động không được truyền thuốc. [3] Trước khi lấy tế bào, người bệnh được xét nghiệm virus viêm gan B, viêm gan C và HIV. [3]

Hiệu quả theo nghiên cứu

• Điều trị bước hai (Nghiên cứu 1): 359 người bệnh u lympho tế bào B lớn kháng trị hoặc tái phát sớm được chia ngẫu nhiên dùng Yescarta hoặc điều trị chuẩn (hoá trị miễn dịch rồi hoá trị liều cao và ghép tế bào gốc tự thân nếu đáp ứng). Sau 18 tháng, khoảng 41,5% người dùng Yescarta còn sống mà không có biến cố, so với 17% ở nhóm điều trị chuẩn. Tỷ lệ lui bệnh hoàn toàn là 65% so với 32%. Với thời gian theo dõi dài hơn, nhóm dùng Yescarta có thời gian sống toàn bộ dài hơn có ý nghĩa thống kê. [3]
• Sau từ hai dòng điều trị (Nghiên cứu 2): trong 101 người bệnh u lympho tế bào B lớn tái phát hoặc kháng trị, khoảng 72% có đáp ứng và 51% lui bệnh hoàn toàn. [3]
• U lympho thể nang (Nghiên cứu 3): khoảng 91% người bệnh có đáp ứng; khoảng ba phần tư số người đáp ứng vẫn duy trì đáp ứng sau 18 tháng. [3]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp nhất gồm hội chứng giải phóng cytokine, sốt, tụt huyết áp, rối loạn chức năng não, mệt mỏi, tim nhanh, đau đầu, buồn nôn, sốt kèm giảm bạch cầu, tiêu chảy, đau cơ xương, nhiễm trùng, rét run và chán ăn. [3] Nhãn thuốc có cảnh báo đóng khung (mức cảnh báo cao nhất) về: [3]

• Hội chứng giải phóng cytokine (CRS): phản ứng viêm toàn thân do tế bào CAR T hoạt động mạnh, xảy ra ở khoảng 9 trên 10 người bệnh u lympho, khoảng 9% ở mức nặng, có trường hợp tử vong. Biểu hiện: sốt, ớn lạnh, run, tim đập nhanh hoặc không đều, khó thở, tụt huyết áp, chóng mặt, buồn nôn, tiêu chảy, mệt lả. [2] [3]
• Độc tính thần kinh (bao gồm hội chứng độc tính thần kinh liên quan tế bào hiệu ứng miễn dịch): xảy ra ở khoảng ba phần tư người bệnh, khoảng một phần tư ở mức nặng, phần lớn trong tuần đầu và gần như tất cả trong 8 tuần đầu. Biểu hiện: lú lẫn, đau đầu, run tay chân, chóng mặt, khó nói hoặc khó hiểu lời nói, mê sảng, mất ngủ, kích động, co giật, mất thăng bằng, lơ mơ. [2] [3]
• Ung thư máu thứ phát: đã ghi nhận ung thư tế bào T sau điều trị bằng các liệu pháp CAR T nhắm CD19 hoặc BCMA, trong đó có Yescarta. [2] [3]

Hãy báo bác sĩ ngay khi có bất kỳ triệu chứng nào kể trên. Ngoài ra, cần báo ngay khi có dấu hiệu nhiễm trùng: nhiễm trùng mọi mức độ gặp ở gần một nửa người bệnh. [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Người bệnh được theo dõi ít nhất hằng ngày trong 7 ngày đầu sau truyền, và theo dõi dấu hiệu hội chứng giải phóng cytokine, độc tính thần kinh trong 2 tuần. Bệnh viện phải có sẵn thuốc tocilizumab trước khi truyền để xử trí. [3]
• Người bệnh nên ở gần cơ sở y tế ít nhất 2 tuần sau truyền và không lái xe hay vận hành máy móc nguy hiểm trong ít nhất 2 tuần. [2] [3]
• Công thức máu: giảm tế bào máu nặng có thể kéo dài nhiều tuần; ở khoảng 39% người bệnh, giảm tế bào máu nặng vẫn chưa hồi phục sau 30 ngày. [3]
• Kháng thể trong máu (immunoglobulin): thuốc diệt cả tế bào B lành, có thể làm giảm kháng thể kéo dài, cần theo dõi và bổ sung khi cần. [3]
• Theo dõi lâu dài nguy cơ ung thư thứ phát. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Viêm gan B: virus viêm gan B có thể tái hoạt động, có khi gây suy gan và tử vong, ở người dùng các thuốc nhắm vào tế bào B, trong đó có Yescarta. [3]
• Vắc xin: không tiêm vắc xin sống ít nhất 6 tuần trước khi bắt đầu hoá trị làm giảm lympho, trong thời gian điều trị và cho đến khi hệ miễn dịch hồi phục. [3]
• Corticoid dự phòng: có thể làm độc tính thần kinh nặng hơn hoặc kéo dài hơn; bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ. [3]
• Báo bác sĩ nếu đang có nhiễm trùng, bệnh viêm, tiền sử co giật, đột quỵ hoặc giảm trí nhớ. [2]
• Mang thai: chưa có dữ liệu ở phụ nữ mang thai nên thuốc không được khuyến cáo khi đang mang thai. Phụ nữ có khả năng mang thai cần thử thai trước khi điều trị, và việc mang thai sau khi truyền cần được bàn với bác sĩ điều trị. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi có đủ điều kiện làm CAR T không, hay nên ghép tế bào gốc trước?
• Từ khi lấy tế bào đến khi truyền mất bao lâu, và trong thời gian chờ tôi sẽ được điều trị gì?
• Bệnh viện có đội ngũ và thuốc sẵn sàng xử trí hội chứng giải phóng cytokine và độc tính thần kinh không?
• Sau truyền, tôi phải ở lại gần bệnh viện bao lâu, và gia đình cần theo dõi những dấu hiệu gì?
• Tôi có cần truyền kháng thể (immunoglobulin) hoặc dùng thuốc phòng nhiễm trùng sau điều trị không?
• Khi nào tôi được tiêm lại các vắc xin?
• Chi phí, bảo hiểm và khả năng thực hiện CAR T tại Việt Nam hoặc ở nước ngoài như thế nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Axicabtagene ciloleucel (CAR-T)
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Axicabtagene ciloleucel (CAR-T)
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Yescarta (Axicabtagene Ciloleucel) Suspension [Kite Pharma, Inc.]