Tisagenlecleucel (Kymriah)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Tisagenlecleucel là một liệu pháp tế bào T mang thụ thể kháng nguyên dạng khảm (CAR-T), biệt dược gốc là Kymriah của hãng Novartis. [1] [2] Đây là liệu pháp miễn dịch tế bào tự thân: thuốc được làm riêng từ chính tế bào máu của người bệnh nên chỉ dùng được cho đúng người đó. [3]

Quy trình gồm các bước chính. Khoảng 3 đến 4 tuần trước khi truyền, người bệnh được lấy bạch cầu tại trung tâm thu thập tế bào bằng thủ thuật tách bạch cầu, kéo dài khoảng 3 đến 6 giờ và đôi khi phải làm lại. [3] Tế bào T được gửi đến nhà sản xuất để biến đổi gen bằng một loại virus đã được bất hoạt (lentivirus), giúp tế bào T mang một "cảm biến" nhận ra protein CD19 có trên bề mặt tế bào B ác tính. [2] Trước khi truyền, người bệnh thường được dùng một đợt hoá trị ngắn để "dọn chỗ" cho tế bào mới; sau đó tế bào CAR-T được truyền vào tĩnh mạch một lần duy nhất, trong khoảng 60 phút. [3] [2] Khi vào cơ thể, các tế bào này nhân lên và tấn công tế bào ung thư mang CD19. [3] [2]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, tisagenlecleucel được dùng cho: [1] [2]

• Trẻ em và người trẻ đến 25 tuổi bị bệnh bạch cầu cấp dòng lympho B (bạch cầu cấp tiền thân tế bào B) không đáp ứng điều trị, hoặc tái phát từ lần thứ hai trở đi.
• Người trưởng thành bị u lympho tế bào B lớn (gồm u lympho tế bào B lớn lan toả và u lympho tế bào B độ cao, kể cả thể chuyển dạng từ u lympho thể nang) tái phát hoặc không đáp ứng sau ít nhất hai phác đồ điều trị toàn thân. Thuốc không dùng cho u lympho nguyên phát hệ thần kinh trung ương.
• Người trưởng thành bị u lympho thể nang tái phát hoặc không đáp ứng sau ít nhất hai phác đồ điều trị toàn thân. Chỉ định này được phê duyệt theo cơ chế tăng tốc, dựa trên tỷ lệ đáp ứng, và cần thêm thử nghiệm xác nhận lợi ích. [1] [2]

Tại Hoa Kỳ, thuốc chỉ được dùng tại các bệnh viện và bác sĩ tham gia một chương trình phân phối có kiểm soát (REMS), do nguy cơ hội chứng giải phóng cytokine và độc tính thần kinh. [1] [3]

Hiệu quả theo nghiên cứu

• Bạch cầu cấp dòng lympho B ở trẻ em và người trẻ (nghiên cứu một nhánh, 63 người được đánh giá): khoảng 83% đạt lui bệnh hoàn toàn trong vòng 3 tháng, và tất cả những người lui bệnh đều không còn phát hiện tế bào ung thư tồn lưu tối thiểu bằng xét nghiệm. Thời gian đến lúc lui bệnh trung vị khoảng 29 ngày. [2]
• U lympho tế bào B lớn ở người trưởng thành (nghiên cứu JULIET, 68 người được đánh giá): khoảng 50% có đáp ứng, trong đó khoảng 32% đáp ứng hoàn toàn. Đáp ứng hoàn toàn thường kéo dài hơn đáp ứng một phần. [2]
• U lympho thể nang (90 người được đánh giá): khoảng 86% có đáp ứng, trong đó khoảng 68% đáp ứng hoàn toàn. [2]

Cần lưu ý rằng các nghiên cứu này là nghiên cứu một nhánh (không có nhóm so sánh), và một số người đã đăng ký nhưng không kịp được truyền tế bào vì bệnh tiến triển, tử vong hoặc do sản xuất tế bào thất bại. [2]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Nhãn thuốc có cảnh báo đóng khung (mức cảnh báo cao nhất) về ba nguy cơ: hội chứng giải phóng cytokine, độc tính thần kinh và ung thư máu thứ phát. [2]

• Hội chứng giải phóng cytokine (phản ứng viêm toàn thân) gặp ở khoảng 77% trẻ em và người trẻ bị bạch cầu cấp, 74% người bị u lympho tế bào B lớn và 53% người bị u lympho thể nang; thường bắt đầu sau khoảng 3 đến 4 ngày. Biểu hiện chính là sốt, tụt huyết áp, thiếu oxy, tim đập nhanh; trường hợp nặng có thể tử vong và được điều trị bằng tocilizumab, có thể kèm corticoid. [2]
• Độc tính thần kinh gặp ở khoảng 43% đến 71% người bệnh tuỳ nhóm, phần lớn trong 8 tuần đầu: đau đầu, lú lẫn, mê sảng, rối loạn ý thức (bệnh não). [2]
• Ung thư tế bào T đã được báo cáo sau điều trị bằng các liệu pháp CAR-T nhắm CD19 hoặc BCMA, trong đó có tisagenlecleucel; hiện lợi ích vẫn được đánh giá là lớn hơn nguy cơ. [3] [2]

Các tác dụng phụ thường gặp khác gồm nhiễm trùng, sốt, giảm kháng thể trong máu, chán ăn, đau đầu, sốt khi giảm bạch cầu, chảy máu, tiêu chảy, buồn nôn, mệt mỏi, phù. [2] Số lượng tế bào máu có thể giảm kéo dài nhiều tuần, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. [2]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Sốt, rét run, run người, khó thở, ho, chóng mặt, choáng váng, tim đập nhanh. [3]
• Đau đầu, bồn chồn, lú lẫn, lo âu, mất ngủ, run tay chân, khó nói, khó hiểu lời người khác, mất thăng bằng, co giật, mất ý thức. [3]
• Dấu hiệu nhiễm trùng hoặc chảy máu bất thường. [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Người bệnh cần ở gần (trong vòng 2 giờ di chuyển) cơ sở đã truyền thuốc ít nhất 4 tuần sau truyền để được theo dõi sát. [3] Bác sĩ sẽ theo dõi công thức máu, dấu hiệu nhiễm trùng và nồng độ kháng thể; có thể cần truyền bổ sung kháng thể (globulin miễn dịch) cho đến khi hồi phục. [2] Việc theo dõi ung thư thứ phát kéo dài suốt đời. [2]

Không lái xe hoặc vận hành máy móc ít nhất 8 tuần sau khi truyền, vì thuốc có thể gây buồn ngủ, lú lẫn, yếu, chóng mặt và co giật. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Không truyền thuốc khi người bệnh đang nhiễm trùng hoặc có bệnh viêm đang hoạt động. [2] Hãy báo bác sĩ nếu bạn có hoặc nghi ngờ nhiễm trùng. [3]
• Hãy báo bác sĩ nếu đang dùng corticoid (dexamethasone, methylprednisolone, prednisone...), từng có phản ứng với hoá trị trước đây, hoặc có viêm gan B, viêm gan C, HIV, bệnh phổi, thận, tim, gan. [3]
• Một số xét nghiệm HIV dạng axit nucleic có thể cho kết quả dương tính giả sau khi dùng thuốc, vì virus dùng để sản xuất thuốc có đoạn gen giống HIV. [2]
• Không hiến máu, tạng, mô, tinh trùng hoặc tế bào sau khi đã điều trị. Hỏi bác sĩ trước khi tiêm bất kỳ vắc xin nào. [3]
• Cần thử thai trước khi điều trị; thuốc có thể gây hại cho thai nhi. [3] Trẻ sơ sinh có mẹ từng dùng thuốc cần được kiểm tra nồng độ kháng thể. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Bệnh của tôi có phù hợp với liệu pháp CAR-T không, và có lựa chọn nào khác như ghép tế bào gốc?
• Trong thời gian chờ sản xuất tế bào, tôi có cần hoá trị "bắc cầu" để kiểm soát bệnh không?
• Tôi phải ở lại gần bệnh viện bao lâu, và ai cần ở bên chăm sóc tôi trong thời gian đó?
• Những dấu hiệu nào của hội chứng giải phóng cytokine và độc tính thần kinh gia đình tôi cần để ý?
• Sau điều trị, tôi cần theo dõi những gì trong nhiều năm tới?
• Liệu pháp này có thực hiện được ở Việt Nam không, hay phải ra nước ngoài, và chi phí khoảng bao nhiêu?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Tisagenlecleucel (CAR-T)
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Kymriah (Tisagenlecleucel) Injection, Suspension [Novartis Pharmaceuticals Corporation]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Tisagenlecleucel (CAR-T)