Chăm sóc người bệnh ung thư nội mạc tử cung tại nhà

Chăm sóc người bệnh ung thư nội mạc tử cung tại nhà cần tập trung vào hồi phục thể chất, dùng thuốc và theo dõi đúng hướng dẫn, hỗ trợ tinh thần, dinh dưỡng phù hợp và giữ liên lạc với đội ngũ điều trị. Mỗi người có thể đã hoặc đang trải qua phẫu thuật, xạ trị, hóa trị hay điều trị nội tiết khác nhau, vì vậy kế hoạch tại nhà cần được cá thể hóa theo bác sĩ điều trị.

Theo dõi hồi phục và tuân thủ kế hoạch điều trị

Ung thư nội mạc tử cung thường được điều trị bằng phẫu thuật, đôi khi phối hợp hóa trị, xạ trị hoặc điều trị nội tiết. Các phương pháp này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tâm lý, sinh hoạt xã hội và chất lượng cuộc sống [2]. Vì vậy, người nhà nên hỗ trợ người bệnh ghi lại các triệu chứng hằng ngày để trao đổi trong những lần tái khám.

Nếu mới mổ, cần ưu tiên nghỉ ngơi xen kẽ vận động nhẹ nhàng theo khả năng và chỉ dẫn của bác sĩ. Không nên nằm bất động quá lâu nếu không có chỉ định, vì vận động phù hợp thường giúp giảm mệt mỏi, cải thiện giấc ngủ, hỗ trợ tiêu hóa và phục hồi chức năng. Có thể bắt đầu bằng đi lại trong nhà, tăng dần tùy sức. Tránh tự mang vác nặng, làm việc gắng sức hoặc tập luyện cường độ cao khi vết mổ chưa lành hay bác sĩ chưa cho phép.

Người bệnh cần dùng thuốc đúng đơn, bao gồm thuốc giảm đau, chống nôn, thuốc nhuận tràng, thuốc nội tiết hoặc các thuốc điều trị bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường. Không tự ý ngừng thuốc, đổi liều, dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hay thuốc giảm đau không kê đơn mà chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Một số sản phẩm có thể ảnh hưởng đến tác dụng thuốc điều trị ung thư hoặc làm tăng nguy cơ chảy máu, tổn thương gan thận.

Hãy chuẩn bị một cuốn sổ hoặc ghi chú trên điện thoại về ngày tái khám, kết quả xét nghiệm, thuốc đang dùng, tác dụng không mong muốn và các câu hỏi muốn hỏi bác sĩ. Nhu cầu thông tin chưa được đáp ứng là điều khá phổ biến ở người mắc ung thư nội mạc tử cung, xuất hiện từ giai đoạn trước chẩn đoán, khi chẩn đoán và trong điều trị [3]. Việc ghi chép giúp người bệnh chủ động hơn, đồng thời giảm cảm giác hoang mang khi tiếp nhận nhiều thông tin y khoa.

Nhận biết dấu hiệu cần liên hệ bác sĩ sớm

Người chăm sóc nên biết những dấu hiệu không nên chờ đến lịch tái khám. Đây là hướng dẫn an toàn chung, người bệnh cần ưu tiên số điện thoại và dặn dò riêng của cơ sở điều trị.

Cần liên hệ bác sĩ điều trị sớm khi có sốt, rét run, đau tăng rõ hoặc đau không đáp ứng thuốc đã được kê, nôn nhiều, không ăn uống được, tiêu chảy kéo dài, táo bón nặng, tiểu buốt, tiểu ít, khó thở, đau ngực, sưng đau một bên chân, choáng váng hoặc lơ mơ. Sau phẫu thuật, cần báo ngay khi vết mổ đỏ lan, sưng nóng, chảy dịch, chảy máu, có mùi hôi hoặc bung mép. Ra máu âm đạo nhiều, dịch âm đạo có mùi bất thường, đau bụng dưới tăng dần cũng cần được đánh giá.

Với người đang hóa trị, sức đề kháng có thể giảm. Vì thế, không nên tự điều trị sốt tại nhà kéo dài chỉ bằng thuốc hạ sốt rồi chờ đợi. Với người xạ trị vùng chậu, có thể gặp kích ứng da, mệt, rối loạn đi tiêu hoặc tiểu tiện. Người nhà nên báo với nhân viên y tế khi triệu chứng ảnh hưởng ăn uống, ngủ nghỉ hay sinh hoạt, vì nhiều tác dụng phụ có thể được kiểm soát tốt hơn nếu xử trí sớm.

Trong các lần tái khám, bác sĩ sẽ theo dõi nguy cơ tái phát, biến chứng điều trị và sức khỏe chung. Nghiên cứu về lựa chọn theo dõi sau phẫu thuật cho thấy nhu cầu và sở thích của người bệnh có thể khác nhau tùy trải nghiệm theo dõi trước đó [4]. Vì vậy, người bệnh có thể trao đổi thẳng về cách liên hệ khi có triệu chứng, tần suất tái khám và những xét nghiệm thực sự cần thiết.

Ăn uống, vận động và kiểm soát cân nặng một cách an toàn

Không có một thực phẩm riêng lẻ nào được chứng minh thay thế điều trị ung thư nội mạc tử cung. Mục tiêu thực tế tại nhà là duy trì đủ năng lượng, đủ đạm, uống đủ nước theo tình trạng sức khỏe và hạn chế suy kiệt. Bữa ăn nên đa dạng với rau quả, ngũ cốc phù hợp, thực phẩm giàu đạm như cá, trứng, thịt nạc, sữa hoặc nguồn đạm thực vật, tùy khả năng dung nạp. Khi buồn nôn hoặc chán ăn, có thể chia thành nhiều bữa nhỏ, chọn món mềm, dễ tiêu, ít mùi.

Cần thận trọng với các chế độ nhịn ăn, chỉ uống nước ép, kiêng hoàn toàn nhóm thực phẩm hoặc dùng sản phẩm được quảng cáo là “đào thải ung thư”. Các cách này có thể làm người bệnh sụt cân, thiếu chất và khó theo đuổi điều trị. Nếu có đái tháo đường, bệnh thận, bệnh tim mạch hoặc đang ăn uống kém, nên xin tư vấn bác sĩ dinh dưỡng để có kế hoạch cụ thể.

Thừa cân và béo phì có liên quan chặt chẽ với gánh nặng ung thư nội mạc tử cung. Tổng quan nghiên cứu cho biết ở người bệnh giai đoạn sớm, nguy cơ tử vong do các bệnh đi kèm liên quan béo phì có thể đáng chú ý hơn nguy cơ tử vong do ung thư tái phát; giảm cân có liên quan với cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm gánh nặng bệnh tật lâu dài [1]. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người bệnh nào cũng phải giảm cân ngay trong thời gian điều trị. Nếu đang mệt nhiều, ăn kém hoặc sụt cân ngoài ý muốn, ưu tiên trước mắt thường là phục hồi dinh dưỡng.

Khi sức khỏe ổn định, người bệnh có thể cùng bác sĩ xây dựng mục tiêu cân nặng và vận động phù hợp. Phẫu thuật chuyển hóa giảm cân và thuốc hỗ trợ giảm cân như nhóm tác động lên thụ thể GLP 1 là các can thiệp chuyên khoa, không phải lựa chọn tự áp dụng tại nhà; các nghiên cứu vẫn đang tiếp tục đánh giá vai trò của một số thuốc này đối với sinh học khối u nội mạc tử cung [1].

Chăm sóc tinh thần, tình dục và sự đồng hành của gia đình

Lo âu về tái phát, thay đổi hình thể, mệt mỏi, khó ngủ, buồn bã hoặc cảm giác mất nữ tính có thể xảy ra sau chẩn đoán và điều trị. Đây không phải là dấu hiệu yếu đuối. Nghiên cứu ở phụ nữ ung thư nội mạc tử cung ghi nhận tư vấn tâm lý cá nhân và nhóm, kết hợp các hoạt động trị liệu phù hợp, có liên quan với cải thiện cảm nhận về bản thân và chức năng xã hội trong giai đoạn phục hồi [2].

Người nhà có thể giúp bằng cách lắng nghe mà không ép người bệnh phải “lạc quan”, hỏi những nhu cầu cụ thể như cần được đưa đi tái khám, nấu món dễ ăn, nghỉ yên tĩnh hay cần người trò chuyện. Khuyến khích người bệnh giữ liên hệ với bạn bè, tham gia nhóm hỗ trợ đáng tin cậy nếu họ muốn. Nếu buồn bã kéo dài, tuyệt vọng, mất hứng thú với mọi hoạt động, mất ngủ nghiêm trọng hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, cần liên hệ bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở y tế ngay.

Sau điều trị, khô âm đạo, đau khi quan hệ hoặc giảm ham muốn có thể ảnh hưởng đời sống vợ chồng. Không cần chịu đựng trong im lặng. Người bệnh có thể trao đổi kín đáo với bác sĩ ung bướu hoặc phụ khoa về thời điểm an toàn để quan hệ, biện pháp giảm khó chịu và các lựa chọn hỗ trợ phù hợp. Sự tôn trọng, kiên nhẫn và đồng thuận của cả hai người rất quan trọng.

Chăm sóc tại nhà hiệu quả không phải là làm mọi việc thay người bệnh, mà là giúp họ được an toàn, có đủ thông tin và giữ quyền quyết định trong quá trình điều trị. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về các triệu chứng, thuốc men, ăn uống, vận động và lịch theo dõi của từng trường hợp.

Nguồn tham khảo

1. Beyond Weight Loss: A Comprehensive Review of Integrated Pharmacotherapy and Metabolic Bariatric Surgery in Endometrial Cancer Care. PMC
2. Psychological rehabilitation of women with endometrial cancer: dynamics of quality of life after psychotherapeutic intervention depending on the type of surgical treatment. PMC
3. Information experiences among women diagnosed with endometrial cancer: a mixed methods study. PMC
4. Patients’ preferences for follow-up after endometrial cancer surgery. PMC