Tâm lý và tinh thần khi mắc ung thư nội mạc tử cung

Mắc ung thư nội mạc tử cung có thể gây lo sợ, buồn bã, tức giận, mất ngủ hoặc cảm giác mất kiểm soát. Những phản ứng này khá thường gặp và không có nghĩa người bệnh yếu đuối hay không đủ lạc quan. Điều quan trọng là nhận diện nhu cầu tinh thần của mình, tìm sự hỗ trợ phù hợp và trao đổi sớm với nhân viên y tế khi cảm xúc trở nên quá sức chịu đựng.

Vì sao bệnh dễ ảnh hưởng đến tâm lý?

Ung thư nội mạc tử cung có thể kéo theo nhiều thay đổi cùng lúc. Người bệnh có thể phải đối diện với kết quả xét nghiệm, giai đoạn bệnh, nguy cơ điều trị kéo dài và những câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng. Phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc điều trị nội tiết cũng có thể gây mệt mỏi, thay đổi hình ảnh cơ thể, ảnh hưởng đến sinh hoạt vợ chồng và vai trò trong gia đình. Một nghiên cứu về phục hồi tâm lý ở phụ nữ mắc ung thư nội mạc tử cung nhận định rằng các phương pháp điều trị này thường đi kèm với căng thẳng tâm lý, suy giảm chức năng xã hội và giảm chất lượng cuộc sống [2].

Nếu cần phẫu thuật cắt tử cung, một số người có thể cảm thấy mất mát về khả năng sinh sản, nữ tính hoặc hình ảnh bản thân, dù họ đã mãn kinh hoặc không còn dự định sinh con. Những cảm xúc này vẫn có ý nghĩa và cần được tôn trọng. Người bệnh cũng có thể lo lắng về quan hệ vợ chồng, sự hấp dẫn của bản thân hoặc việc trở thành gánh nặng cho gia đình.

Nỗi sợ tái phát thường xuất hiện sau khi hoàn tất điều trị. Mỗi lần tái khám hoặc làm xét nghiệm có thể gợi lại cảm giác bất an ban đầu. Một nghiên cứu về người bệnh sau phẫu thuật cho thấy nhu cầu và sở thích đối với việc theo dõi sau điều trị có thể khác nhau giữa người mới bắt đầu theo dõi và người đã tham gia chương trình theo dõi tại bệnh viện [3]. Điều này cho thấy kế hoạch tái khám không chỉ là vấn đề y khoa mà còn liên quan đến cảm giác an toàn và chất lượng cuộc sống.

Những phản ứng tinh thần thường gặp

Trong thời gian đầu, người bệnh có thể bị choáng váng, phủ nhận, khó tin vào chẩn đoán hoặc liên tục tìm kiếm thông tin. Sau đó có thể xuất hiện lo âu, buồn bã, cáu gắt, khó tập trung, mất ngủ hoặc sợ hãi trước mỗi lần điều trị. Có người lại cố tỏ ra bình thường và không muốn nói về cảm xúc của mình. Cách phản ứng không giống nhau giữa các bệnh nhân và có thể thay đổi theo từng giai đoạn.

Một số biểu hiện có thể liên quan đến căng thẳng thông thường, nhất là khi chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và vẫn có thể kiểm soát. Tuy nhiên, người bệnh nên báo với bác sĩ nếu buồn bã hoặc lo âu kéo dài, mất ngủ nhiều, không còn hứng thú với những việc trước đây từng yêu thích, ăn uống giảm rõ rệt, không thể chăm sóc bản thân hoặc không muốn tiếp xúc với mọi người.

Đặc biệt, nếu xuất hiện ý nghĩ mình không muốn sống, muốn tự làm hại bản thân hoặc cảm thấy không thể bảo đảm an toàn cho chính mình, cần nói ngay với người thân và liên hệ cơ sở y tế hoặc dịch vụ cấp cứu gần nhất. Không nên ở một mình trong tình huống này.

Hỗ trợ tâm lý có thể đem lại lợi ích gì?

Hỗ trợ tâm lý không có nghĩa là bệnh đã trở nặng hay người bệnh “có vấn đề về thần kinh”. Đây là một phần của chăm sóc toàn diện, giúp người bệnh hiểu cảm xúc, đối phó với tác dụng phụ, giao tiếp với gia đình và tham gia chủ động hơn vào quyết định điều trị.

Nghiên cứu về phục hồi tâm lý ở phụ nữ mắc ung thư nội mạc tử cung đã theo dõi 40 người bệnh tại các thời điểm trước điều trị, sau điều trị chính và trong giai đoạn phục hồi. Chương trình can thiệp gồm tư vấn tâm lý cá nhân, tư vấn nhóm, trị liệu nghệ thuật và một số kỹ thuật trị liệu hướng vào cơ thể. Kết quả cho thấy có sự cải thiện đáng kể về nhận thức bản thân sau can thiệp, đồng thời chức năng xã hội và chất lượng cuộc sống cũng được đánh giá trong quá trình theo dõi [2]. Nghiên cứu này có quy mô nhỏ, vì vậy không thể khẳng định mọi người bệnh đều có mức cải thiện giống nhau, nhưng gợi ý rằng hỗ trợ tâm lý có thể hữu ích trong quá trình hồi phục.

Người bệnh có thể đề nghị được gặp chuyên viên tâm lý, bác sĩ tâm thần hoặc nhân viên công tác xã hội trong bệnh viện. Tùy tình trạng, chuyên gia có thể hướng dẫn trị liệu trò chuyện, kỹ thuật thư giãn, cải thiện giấc ngủ hoặc điều trị thuốc khi cần. Thuốc chống lo âu hay chống trầm cảm không nên tự mua hoặc tự ngừng, vì cần cân nhắc với các thuốc điều trị ung thư và bệnh lý đi kèm.

Những việc thực tế người bệnh có thể làm

Trước hết, hãy chia thời gian thành từng bước ngắn. Thay vì cố giải quyết toàn bộ tương lai, người bệnh có thể tập trung vào việc cần làm hôm nay, chẳng hạn chuẩn bị cho buổi khám, nghỉ ngơi hoặc ăn một bữa phù hợp. Việc ghi lại câu hỏi trước khi gặp bác sĩ giúp giảm cảm giác bối rối và tăng khả năng nhớ thông tin.

Nên chọn một hoặc hai người đáng tin để chia sẻ rõ mình cần gì. Có thể là đưa đi khám, ghi chép hướng dẫn, hỗ trợ việc nhà hoặc chỉ đơn giản là ngồi lắng nghe. Người thân không nên ép người bệnh phải luôn tích cực, cũng không nên kể những câu chuyện đáng sợ như thể đó là dự đoán cho trường hợp hiện tại.

Duy trì nhịp sinh hoạt vừa sức thường có lợi cho tinh thần. Người bệnh có thể đi bộ nhẹ nếu bác sĩ cho phép, tắm nắng dịu, thực hành hít thở chậm, nghe nhạc, viết nhật ký hoặc tham gia nhóm hỗ trợ. Nên ngủ và thức vào thời điểm tương đối ổn định, hạn chế rượu bia và không dùng thuốc ngủ nếu chưa được tư vấn.

Nếu vấn đề cân nặng hoặc bệnh chuyển hóa khiến người bệnh mặc cảm, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự nhịn ăn hoặc áp dụng chế độ quá nghiêm ngặt. Một tổng quan cho biết giảm cân ở người bệnh phù hợp có thể liên quan đến cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm gánh nặng lâu dài của các bệnh liên quan đến béo phì [1]. Tuy nhiên, mục tiêu dinh dưỡng cần cá thể hóa theo giai đoạn điều trị, thể trạng và hướng dẫn của chuyên gia.

Khi nào cần tìm thêm sự giúp đỡ?

Hãy chủ động nói với bác sĩ điều trị nếu lo âu làm cản trở việc đi khám, dùng thuốc, ăn uống hoặc ngủ nghỉ. Cũng nên yêu cầu hỗ trợ khi căng thẳng ảnh hưởng đến quan hệ gia đình, đời sống tình dục hoặc khả năng quay lại công việc. Một kế hoạch theo dõi rõ ràng, trong đó người bệnh được giải thích khi nào cần tái khám và có thể liên hệ ai khi xuất hiện triệu chứng bất thường, có thể giúp giảm cảm giác không chắc chắn.

Mỗi người có một hoàn cảnh, mức độ bệnh, phương pháp điều trị và cách đối phó khác nhau. Không cần phải che giấu cảm xúc hoặc so sánh bản thân với người bệnh khác. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về những thay đổi tinh thần đang gặp phải để được giới thiệu đến chuyên gia phù hợp và xây dựng kế hoạch chăm sóc cả thể chất lẫn tinh thần.

Nguồn tham khảo

1. Beyond Weight Loss: A Comprehensive Review of Integrated Pharmacotherapy and Metabolic Bariatric Surgery in Endometrial Cancer Care. PMC
2. Psychological rehabilitation of women with endometrial cancer: dynamics of quality of life after psychotherapeutic intervention depending on the type of surgical treatment. PMC
3. Patients’ preferences for follow-up after endometrial cancer surgery. PMC