Radium 223 dichloride (Xofigo)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Radium 223 dichloride (biệt dược Xofigo, hãng Bayer) là một thuốc phóng xạ phát tia alpha, dùng cho người bệnh ung thư tuyến tiền liệt đã di căn vào xương. [1] [2]

Radium có tính chất hoá học giống canxi. Sau khi được tiêm vào tĩnh mạch, thuốc nhanh chóng rời khỏi máu và tập trung vào những vùng xương đang bị tái tạo mạnh, chính là các ổ di căn xương. Tại đó, thuốc phát ra tia alpha có năng lượng cao nhưng chỉ đi được một quãng rất ngắn (chưa tới chiều dài của mười tế bào). Tia alpha làm đứt gãy cả hai mạch của ADN trong các tế bào lân cận, bao gồm tế bào ung thư và các tế bào tạo xương, huỷ xương, nhờ đó tác động lên ổ di căn xương trong khi hạn chế tổn thương mô lành xung quanh. [2]

Thuốc chủ yếu được thải qua đường ruột ra phân, chỉ một phần nhỏ qua nước tiểu. [2] Trong nghiên cứu then chốt, người bệnh được tiêm mỗi 4 tuần một lần, tổng cộng 6 lần, tại cơ sở có giấy phép sử dụng chất phóng xạ. [2]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, Xofigo dùng cho người bệnh có đủ ba điều kiện: [1] [2]

• Ung thư tuyến tiền liệt kháng cắt tinh hoàn: bệnh vẫn tiến triển dù nồng độ testosterone đã được hạ xuống rất thấp bằng thuốc hoặc phẫu thuật.
• Có di căn xương gây triệu chứng, ví dụ đau xương.
• Không có di căn tạng đã biết, tức là chưa có di căn vào gan, phổi hay các cơ quan nội tạng khác.

Xofigo không thay thế điều trị nội tiết nền: trong nghiên cứu, người bệnh vẫn tiếp tục điều trị ức chế androgen trong suốt quá trình dùng thuốc. [2] Thuốc chưa được chứng minh an toàn và hiệu quả ở phụ nữ và trẻ em. [2]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Hiệu quả của Xofigo đến từ một thử nghiệm pha 3, ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược, trên người bệnh ung thư tuyến tiền liệt kháng cắt tinh hoàn có di căn xương gây triệu chứng. Người bệnh có di căn tạng hoặc hạch lớn bị loại khỏi nghiên cứu. Khoảng hơn một nửa số người bệnh đã từng hoá trị docetaxel. [2]

• Ở phân tích giữa kỳ với 809 người bệnh, nhóm dùng Xofigo cùng điều trị chuẩn tốt nhất có thời gian sống toàn bộ trung vị là 14,0 tháng, so với 11,2 tháng ở nhóm dùng giả dược cùng điều trị chuẩn. [2]
• Phân tích cập nhật với 921 người bệnh cho kết quả tương tự: trung vị 14,9 tháng so với 11,3 tháng, tương ứng giảm khoảng 30% nguy cơ tử vong. [2]
• Nhóm dùng Xofigo cũng có thời gian kéo dài hơn trước khi xảy ra biến cố xương có triệu chứng đầu tiên (như phải xạ trị giảm đau xương, gãy xương bệnh lý, chèn ép tuỷ sống hoặc phải phẫu thuật chỉnh hình). [2]

Nghiên cứu không chụp hình ảnh theo lịch, nên lợi ích được đo chủ yếu bằng thời gian sống và biến cố xương, không phải bằng khối u thu nhỏ trên phim. [2]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp nhất là buồn nôn, tiêu chảy, nôn và phù ở chân. Bất thường xét nghiệm hay gặp là thiếu máu, giảm tế bào lympho, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu và giảm bạch cầu trung tính. Một số ít người bệnh bị suy giảm chức năng thận. [2]

Ức chế tuỷ xương là cảnh báo quan trọng nhất. Trong thử nghiệm, khoảng 2% người dùng Xofigo bị suy tuỷ hoặc giảm cả ba dòng tế bào máu kéo dài, đã có trường hợp tử vong do suy tuỷ, và tỷ lệ tử vong liên quan đến chảy máu khi tuỷ bị ức chế cao hơn so với nhóm giả dược. Người đã từng hoá trị docetaxel có tỷ lệ giảm tiểu cầu và bạch cầu nặng cao hơn một chút. [2]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Chảy máu bất thường (chảy máu chân răng, chảy máu mũi, phân đen, nước tiểu có máu), bầm tím dễ dàng. [2]
• Sốt, ớn lạnh, ho hoặc dấu hiệu nhiễm trùng khác. [2]
• Dấu hiệu mất nước, tiểu ít, bí tiểu, hoặc dấu hiệu suy thận. [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Xét nghiệm công thức máu trước khi bắt đầu và trước mỗi lần tiêm. Nếu các chỉ số máu không hồi phục trong vòng 6 đến 8 tuần sau lần tiêm gần nhất dù đã điều trị hỗ trợ, bác sĩ sẽ ngừng Xofigo. [2]
• Uống đủ nước, theo dõi lượng ăn uống và lượng nước tiểu. [2]
• Người có dự trữ tuỷ xương kém cần được theo dõi sát hơn và điều trị hỗ trợ khi cần. [2]

Sau khi tiêm, người bệnh không bị hạn chế tiếp xúc với người khác. Tuy vậy, trong thời gian điều trị và ít nhất 1 tuần sau lần tiêm cuối, nên giữ vệ sinh tốt để hạn chế phơi nhiễm phóng xạ từ chất thải cơ thể: dùng bồn cầu và xả nước vài lần sau mỗi lần đi, giặt riêng ngay quần áo dính phân hoặc nước tiểu, người chăm sóc đeo găng tay khi tiếp xúc với dịch cơ thể và rửa tay kỹ. [2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Không dùng đồng thời với abiraterone kèm prednisone hoặc prednisolone ngoài thử nghiệm lâm sàng. Trong thử nghiệm ERA 223, nhóm bắt đầu cùng lúc Xofigo và abiraterone có tỷ lệ gãy xương cao hơn rõ rệt và tỷ lệ tử vong cao hơn so với nhóm dùng abiraterone kèm giả dược. [2]
• Hoá trị: không khuyến cáo dùng đồng thời với hoá trị ngoài thử nghiệm lâm sàng, vì có thể cộng dồn ức chế tuỷ xương. Nếu cần hoá trị, dùng thuốc phóng xạ toàn thân khác hoặc xạ trị nửa người, Xofigo sẽ được ngừng. [2]
• Phân tích phân nhóm cho thấy dùng kèm thuốc nhóm bisphosphonate hoặc thuốc chẹn kênh canxi không làm thay đổi hiệu quả và độ an toàn. [2]
• Sinh sản: thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Nam giới cần dùng bao cao su, và bạn đời có khả năng mang thai cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và 6 tháng sau lần tiêm cuối. Thuốc có thể làm giảm khả năng sinh sản. [2]
• Hãy báo bác sĩ mọi thuốc đang dùng cho ung thư tuyến tiền liệt và các thuốc khác. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Bệnh của tôi đã thật sự kháng điều trị nội tiết chưa, và tôi có di căn tạng không?
• Với tình trạng của tôi, Xofigo có lợi hơn so với các thuốc nội tiết thế hệ mới, hoá trị hay thuốc phóng xạ nhắm vào kháng nguyên màng đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSMA) không?
• Tôi đang hoặc sắp dùng abiraterone, như vậy có dùng Xofigo được không?
• Bao lâu tôi cần xét nghiệm máu, và nếu tiểu cầu thấp thì xử trí ra sao?
• Thuốc có giúp giảm đau xương không, và tôi có cần tiếp tục thuốc giảm đau hay xạ trị giảm đau không?
• Gia đình tôi cần lưu ý gì về vệ sinh để tránh phơi nhiễm phóng xạ?
• Bệnh viện nào ở Việt Nam có thể thực hiện điều trị này?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Radium 223 dichloride
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Xofigo (Radium Ra 223 Dichloride) Injection [Bayer Healthcare Pharmaceuticals Inc.]