Lutetium Lu 177 vipivotide tetraxetan (Pluvicto)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Lutetium Lu 177 vipivotide tetraxetan (biệt dược Pluvicto, hãng Novartis) là một thuốc phóng xạ dùng điều trị ung thư tuyến tiền liệt di căn. [1] [2] Thuốc thuộc nhóm điều trị bằng phối tử gắn phóng xạ: một phân tử nhỏ có khả năng bám vào protein PSMA (kháng nguyên màng đặc hiệu tuyến tiền liệt, có rất nhiều trên bề mặt tế bào ung thư tuyến tiền liệt) được gắn với đồng vị phóng xạ lutetium 177. [2]

Khi được tiêm vào tĩnh mạch, thuốc đi theo máu, tìm đến các tế bào ung thư mang PSMA ở bất kỳ đâu trong cơ thể (xương, hạch, phổi, gan...) và đưa tia xạ trực tiếp vào các tế bào này, làm tổn thương và tiêu diệt chúng. [3] Vì vậy có thể xem đây là một dạng "xạ trị từ bên trong" nhắm vào nhiều ổ di căn cùng lúc.

Pluvicto được tiêm hoặc truyền chậm vào tĩnh mạch tại bệnh viện có khoa y học hạt nhân, thường mỗi 6 tuần một lần và tối đa 6 lần, tuỳ đáp ứng và tác dụng phụ. [3]

Dùng cho ai

Thuốc chỉ dùng cho người bệnh có ung thư tuyến tiền liệt di căn dương tính với PSMA. Trước khi điều trị, người bệnh được chụp hình ảnh y học hạt nhân (PET) với chất đánh dấu PSMA như gallium Ga 68 gozetotide; khối u cần bắt chất đánh dấu mạnh hơn gan bình thường thì mới phù hợp. [2]

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, Pluvicto được dùng cho người trưởng thành trong hai tình huống: [2]

• Ung thư di căn còn nhạy với điều trị nội tiết (chưa từng dùng hoặc còn đáp ứng với các thuốc tác động lên đường tín hiệu androgen): dùng kết hợp với một thuốc ức chế đường tín hiệu thụ thể androgen (ARPI) như abiraterone, enzalutamide, apalutamide hoặc darolutamide.
• Ung thư di căn đã kháng điều trị nội tiết: dùng cho người đã điều trị bằng thuốc ARPI, và hoặc đã hoá trị nhóm taxane (như docetaxel), hoặc được bác sĩ đánh giá là nên hoãn hoá trị nhóm taxane.

Trang thông tin của Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) mô tả chỉ định ở nhóm bệnh đã kháng điều trị hạ testosterone, đã dùng thuốc chẹn thụ thể androgen. [1] Chỉ định mới hơn ở giai đoạn còn nhạy nội tiết có thể chưa được phê duyệt ở mọi quốc gia, nên người bệnh cần hỏi bác sĩ về tình trạng phê duyệt tại Việt Nam.

Hiệu quả theo nghiên cứu

• VISION: ở người bệnh đã dùng thuốc ARPI và đã hoá trị taxane, thêm Pluvicto vào điều trị chuẩn tốt nhất giúp kéo dài thời gian sống toàn bộ (trung vị 15,3 tháng so với 11,3 tháng) và giảm nguy cơ tử vong khoảng 38%. Gần một nửa số người bệnh có khối u đo được đã có khối u thu nhỏ, so với rất ít ở nhóm đối chứng. [2]
• PSMAfore: ở người bệnh đã kháng điều trị nội tiết, đã dùng một thuốc ARPI nhưng chưa hoá trị taxane, Pluvicto kéo dài thời gian sống không bệnh tiến triển trên hình ảnh so với đổi sang một thuốc ARPI khác (trung vị 9,3 tháng so với 5,6 tháng). Thời gian sống toàn bộ không khác biệt có ý nghĩa thống kê, một phần vì phần lớn người bệnh nhóm đối chứng được chuyển sang dùng Pluvicto khi bệnh tiến triển. [2]
• PSMAddition: ở người bệnh di căn còn nhạy nội tiết, kết hợp Pluvicto với thuốc ARPI làm giảm nguy cơ bệnh tiến triển trên hình ảnh hoặc tử vong so với chỉ dùng thuốc ARPI. Dữ liệu về thời gian sống toàn bộ tại thời điểm phân tích còn chưa đủ trưởng thành. [2]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Các tác dụng phụ thường gặp nhất gồm mệt mỏi, khô miệng, buồn nôn, chán ăn, táo bón, nôn, tiêu chảy, thay đổi vị giác, đau đầu; xét nghiệm hay thấy giảm tế bào lympho, giảm huyết sắc tố, giảm bạch cầu trung tính, giảm tiểu cầu, giảm chức năng thận và rối loạn điện giải. [3] [2] Khô miệng xảy ra do tuyến nước bọt cũng bắt thuốc. Một số người bị khô mắt. [3]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Dấu hiệu ức chế tuỷ xương: mệt hoặc yếu bất thường, da xanh xao, chóng mặt, khó thở; chảy máu hoặc bầm tím bất thường; sốt, ớn lạnh, đau họng hoặc dấu hiệu nhiễm trùng khác. Đã có trường hợp tử vong do chảy máu nội sọ khi tiểu cầu giảm, do nhiễm trùng huyết khi bạch cầu giảm và do suy tuỷ. [3] [2]
• Dấu hiệu tổn thương thận: đi tiểu nhiều hơn hoặc ít hơn bình thường, phù tay chân, mắt cá. Thuốc có thể gây tổn thương thận cấp nặng. [3] [2]
• Loét miệng. [3]

Về lâu dài, phơi nhiễm bức xạ tích luỹ có liên quan đến tăng nguy cơ ung thư. [3] [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Xét nghiệm công thức máu trước và trong suốt quá trình điều trị. [2]
• Xét nghiệm chức năng thận (creatinine, độ thanh thải creatinine) trước và trong quá trình điều trị. [2]
• Uống nhiều nước trước và sau mỗi lần dùng thuốc, và đi tiểu thường xuyên trong những giờ đầu để giảm lượng xạ ở bàng quang và bảo vệ thận. [3] [2]
• Tuỳ mức độ tác dụng phụ, bác sĩ có thể tạm ngừng, giảm liều hoặc ngừng hẳn thuốc. [3] [2]
• Trước mọi xét nghiệm hoặc phẫu thuật, kể cả nhổ răng, hãy cho nhân viên y tế biết mình đang điều trị bằng Pluvicto. [3]

Tương tác và lưu ý khi dùng

An toàn phóng xạ cho người xung quanh. Sau mỗi lần dùng thuốc, nhãn thuốc khuyên người bệnh: [3] [2]

• Hạn chế tiếp xúc gần (dưới khoảng 1 mét) với người khác trong 2 ngày, với trẻ em và phụ nữ mang thai trong 7 ngày.
• Ngủ riêng phòng với người trong nhà 3 ngày, với trẻ em 7 ngày, với phụ nữ mang thai 15 ngày.
• Không quan hệ tình dục trong 7 ngày.

Sinh sản. Thuốc chỉ dùng cho nam giới. Thuốc có thể gây hại thai nhi, vì vậy nam giới có bạn đời có khả năng mang thai cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và 14 tuần sau liều cuối. Thuốc có thể gây vô sinh tạm thời hoặc vĩnh viễn ở nam giới, nhưng không nên vì vậy mà cho rằng bạn đời không thể mang thai. [3] [2]

Hãy báo bác sĩ nếu từng xạ trị, hay bị nhiễm trùng, có vấn đề về chảy máu, thiếu máu, rối loạn natri, kali, canxi trong máu, bệnh gan hoặc thận, và kể đủ các thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược đang dùng. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Kết quả chụp PET với chất đánh dấu PSMA của tôi có đủ điều kiện để dùng Pluvicto không?
• Ở giai đoạn bệnh hiện tại, tôi nên dùng Pluvicto, hoá trị taxane hay đổi thuốc nội tiết trước?
• Bệnh viện nào ở Việt Nam thực hiện được liệu pháp này, và thuốc đã được phê duyệt ở Việt Nam chưa?
• Sau mỗi lần điều trị, tôi cần cách ly với vợ, con, cháu như thế nào cho an toàn?
• Bao lâu tôi cần xét nghiệm máu và chức năng thận một lần?
• Tôi có thể làm gì để giảm khô miệng và bảo vệ thận trong quá trình điều trị?
• Nếu tôi muốn có con sau này, tôi có nên trữ tinh trùng trước khi điều trị không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Lutetium Lu 177 vipivotide tetraxetan
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Pluvicto (Lutetium Lu 177 Vipivotide Tetraxetan) Injection, Solution [Novartis Pharmaceuticals Corporation]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Lutetium Lu 177 vipivotide tetraxetan