Azacitidine (Vidaza)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Azacitidine là thuốc điều trị các bệnh ác tính của tuỷ xương, thuộc nhóm thuốc giảm methyl hoá ADN (còn gọi là thuốc điều hoà biểu sinh). Biệt dược gốc dạng tiêm là Vidaza; ngoài ra có dạng viên uống mang tên Onureg dùng cho chỉ định khác. [1] [2]

Trong tế bào, nhiều gen có vai trò kìm hãm ung thư có thể bị "tắt" bằng cách gắn thêm các nhóm methyl lên ADN, dù bản thân gen không bị hỏng. Azacitidine có cấu trúc giống một thành phần của ADN và ARN. Khi đi vào tế bào, thuốc ức chế enzym gắn methyl, giúp "bật" lại một số gen bị tắt, đồng thời gây độc trực tiếp cho các tế bào bất thường đang phân chia nhanh trong tuỷ xương. [2]

Khác với hoá trị liều cao, azacitidine thường có tác dụng từ từ. Người bệnh thường cần dùng nhiều đợt liên tiếp trước khi thấy rõ đáp ứng.

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt: [1] [2]

• Hội chứng rối loạn sinh tuỷ (MDS) ở người lớn, gồm các thể thiếu máu dai dẳng (kèm giảm bạch cầu trung tính, giảm tiểu cầu hoặc cần truyền máu), thiếu máu dai dẳng có tăng tế bào non, và bệnh bạch cầu mạn dòng tuỷ đơn nhân (CMML). Đây là chỉ định của dạng tiêm Vidaza.

• Bệnh bạch cầu tuỷ đơn nhân ở trẻ vị thành niên (JMML) mới chẩn đoán, ở trẻ từ 1 tháng tuổi trở lên (dạng Vidaza).

• Bệnh bạch cầu cấp dòng tuỷ (AML) ở người lớn đã đạt lui bệnh hoàn toàn lần đầu sau hoá trị tấn công nhưng không thể hoàn tất điều trị triệt căn cường độ cao. Chỉ định này dành cho dạng viên uống Onureg. [1]

Trong thực hành, azacitidine còn thường được phối hợp với venetoclax ở người bệnh bạch cầu cấp dòng tuỷ lớn tuổi hoặc không đủ sức khoẻ cho hoá trị cường độ cao. Bác sĩ sẽ giải thích phác đồ phù hợp.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Theo nhãn thuốc, hiệu quả của azacitidine trong hội chứng rối loạn sinh tuỷ được đánh giá qua một thử nghiệm ngẫu nhiên so với chăm sóc hỗ trợ đơn thuần, hai nghiên cứu một nhánh, và một thử nghiệm ngẫu nhiên quốc tế ở người bệnh nguy cơ cao. Ở trẻ em mắc bệnh bạch cầu tuỷ đơn nhân vị thành niên, thuốc được đánh giá trong nghiên cứu AZA JMML 001. [2] Nhiều người bệnh giảm hoặc ngưng được việc truyền máu khi có đáp ứng.

Đáp ứng thường xuất hiện sau vài đợt điều trị, vì vậy bác sĩ thường khuyên duy trì đủ số đợt trước khi đánh giá, nếu người bệnh dung nạp được.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Theo nhãn thuốc, các tác dụng phụ thường gặp nhất ở người lớn dùng đường tiêm dưới da gồm buồn nôn, thiếu máu, giảm tiểu cầu, nôn, sốt, giảm bạch cầu, tiêu chảy, đỏ tại chỗ tiêm, táo bón, giảm bạch cầu trung tính và bầm tím. [2]

Nhãn thuốc cảnh báo: [2]

• Giảm các dòng tế bào máu (thiếu máu, giảm bạch cầu trung tính, giảm tiểu cầu), làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và chảy máu.

• Độc tính gan, đặc biệt ở người đã có bệnh gan nặng từ trước.

• Độc tính thận, vì thuốc thải chủ yếu qua thận.

• Hội chứng ly giải khối u, có thể nặng hoặc gây tử vong, kể cả ở người mắc hội chứng rối loạn sinh tuỷ.

• Có thể gây hại cho thai nhi.

• Không được đổi qua lại giữa dạng tiêm Vidaza và dạng viên uống azacitidine, vì hai dạng khác nhau về cách dùng và chỉ định.

Hãy liên hệ bác sĩ ngay nếu có: sốt, ớn lạnh hoặc dấu hiệu nhiễm trùng; chảy máu cam, chảy máu chân răng, chấm xuất huyết hoặc bầm tím lan rộng; mệt lả, khó thở; vàng da; tiểu ít; nôn hoặc tiêu chảy không kiểm soát được.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Nhãn thuốc khuyến cáo xét nghiệm công thức máu thường xuyên để điều chỉnh lịch và liều giữa các đợt. [2] Bác sĩ cũng theo dõi chức năng gan, chức năng thận (creatinin, điện giải) và đánh giá nguy cơ ly giải khối u trước khi bắt đầu. Xét nghiệm tuỷ xương có thể được làm lại sau một số đợt để đánh giá đáp ứng.

Phản ứng đỏ, ngứa, bầm tại chỗ tiêm dưới da là thường gặp; thay đổi vị trí tiêm giữa các lần giúp giảm khó chịu.

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Hãy báo bác sĩ nếu bạn có bệnh gan, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đến thận.

• Người bệnh có số lượng bạch cầu thấp nên tránh chỗ đông người, giữ vệ sinh tay và thực phẩm, và không tự dùng kháng sinh hay thuốc hạ sốt che lấp triệu chứng mà chưa hỏi bác sĩ.

• Người bệnh có tiểu cầu thấp nên tránh các thuốc làm tăng nguy cơ chảy máu (như aspirin, một số thuốc giảm đau chống viêm) khi chưa có ý kiến bác sĩ.

• Cả nam và nữ cần tránh thai hiệu quả trong và sau điều trị theo hướng dẫn.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

1. Tôi thuộc nhóm nguy cơ nào của hội chứng rối loạn sinh tuỷ (hoặc thể bệnh nào), và mục tiêu điều trị là gì?

2. Tôi dùng azacitidine một mình hay phối hợp với thuốc khác như venetoclax?

3. Cần bao nhiêu đợt trước khi đánh giá đáp ứng?

4. Tôi cần xét nghiệm máu bao lâu một lần, và khi nào cần truyền máu?

5. Khi bị sốt ở nhà, tôi nên làm gì và đến đâu?

6. Tôi có phải là người phù hợp để ghép tế bào gốc không?

7. Chi phí mỗi đợt điều trị và mức chi trả của bảo hiểm y tế ra sao?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Azacitidine
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Vidaza (Azacitidine)